De persoonsvorm in de tt
De persoonsvorm in de tt
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd vinden en correct spellen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de persoonsvorm?
Aan de persoonsvorm kun je zien of de zin in de tegenwoordige tijd (tt) of in de verleden tijd (vt) staat.
Aan de persoonsvorm kun je ook zien of het onderwerp van de zin enkelvoud of meervoud is.
Benadruk dat er meerdere werkwoorden in een zin kunnen staan, maar dat er meestal maar één persoonsvorm is.
Zo vind je de persoonsvorm
Gebruik NIET de vraagzin om de persoonsvorm te vinden.
Gebruik wel:
tijdproef: zet de zin van tt naar vt
getalproef: maak enkelvoud meervoud of andersom
het woord dat verandert, is de persoonsvorm
De gebruiker benadrukt expliciet dat leerlingen de persoonsvorm niet via een vraagzin moeten zoeken. Neem dat in de uitleg duidelijk mee.
Twee proeven
Ik fiets naar oma. → Ik fietste naar oma.
Het woord dat verandert, is fiets.
Getalproef
Mijn ouders redden een duif. → Mijn ouder redt een duif.
Het woord dat verandert, is redden.
Tijdproef
Leg uit dat beide proeven naar hetzelfde woord leiden: de persoonsvorm.
Hoe vind je de persoonsvorm?
met de vraagzin
met de tijdproef
met leestekens
met het lidwoord
De les benadrukt expliciet dat leerlingen de persoonsvorm niet via een vraagzin moeten zoeken. De tijdproef is hier het duidelijkste juiste antwoord; de getalproef komt ook voor, maar deze vraag toetst of leerlingen de verboden truc herkennen.
Vul de juiste woorden in
De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert bij de tijdproef of de getalproef. Je vindt de persoonsvorm dus niet met een vraagzin.
Alle drie de lege plekken komen rechtstreeks uit de eerste uitleg: twee toegestane proeven en één methode die juist niet gebruikt mag worden.
Drie vormen in de tt
In de tegenwoordige tijd heeft de persoonsvorm drie spellingvormen:
ik-vorm
ik-vorm + t
meervoudsvorm: het hele werkwoord
Welke vorm je schrijft, hangt af van het onderwerp.
Deze slide heeft geen instructies
De ik-vorm bij ik
Als ik het onderwerp is, schrijf je de ik-vorm.
Ik fiets op zondag naar mijn oma.
Werken vind ik heerlijk.
Wijs erop dat in 'Werken vind ik heerlijk' het onderwerp nog steeds 'ik' is, ook al staat dat niet vooraan in de zin.
De ik-vorm bij jij/je
Je gebruikt ook de ik-vorm als je/jij het onderwerp is en direct achter de persoonsvorm staat.
Word jij morgen 18?
Ben je nou nooit boos?
Dit gaat om omgekeerde woordvolgorde. Laat leerlingen zien dat het onderwerp achter de persoonsvorm staat.
De ik-vorm in bevelen
In de gebiedende wijs gebruik je ook de ik-vorm.
Ren niet zo hard!
Maak een beetje plaats!
Noem eventueel dat er bij een bevel meestal geen onderwerp staat, maar dat de persoonsvorm toch in de ik-vorm komt.
Wanneer schrijf je de ik-vorm zonder t?
bij elk meervoud
bij ander enkelvoud
bij ik, jij erachter, bevel
bij elke vraagzin
Deze vraag bundelt de drie situaties uit slides 6, 7 en 8: onderwerp ik, jij/je direct achter de persoonsvorm en de gebiedende wijs.
Kies de juiste vormen
Als ik het onderwerp is, schrijf je de ik-vorm. Staat jij direct achter de persoonsvorm, dan gebruik je ook die vorm. In een bevel schrijf je opnieuw de ik-vorm.
Herhaal eventueel dat het om de positie van jij gaat: direct achter de persoonsvorm.
Ik-vorm + t
Bij bijna alle andere enkelvoudsvormen schrijf je:
ik-vorm + t
Dat geldt bijvoorbeeld bij jij, zij, hij, het of een naam als onderwerp.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van ik-vorm + t
Maait je vader het gras?
Klust meneer Hersch hier niet meer?
Waait het al de hele dag?
Jij zaagt de plank.
Zij wordt oud.
Mevrouw Jansen belt naar de kliniek.
Gewone zinnen
Vraagzinnen
Laat zien dat ook in vraagzinnen de spelling afhangt van onderwerp en vorm, niet van 'de persoonsvorm vooraan zetten' als truc om hem te vinden.
Een belangrijke uitzondering
Niet elk werkwoord krijgt in het enkelvoud zomaar een t.
Bijvoorbeeld:
Zij wil later kapster worden.
Leer daarom ook onregelmatige vormen goed herkennen.
Houd het bij de gegeven uitzondering uit de input. Voeg geen extra uitzonderingen toe die niet nodig zijn voor deze les.
Welke vorm is juist?
Zij wilt later kapster worden.
Zij wil later kapster worden.
Zij willen later kapster worden.
Zij wils later kapster worden.
Toetst de uitzondering met wil uit slide 11.
Vul de regel aan
Bij bijna alle andere enkelvoudsvormen schrijf je ik-vorm + t. Maar bij het werkwoord willen is de vorm wil een belangrijke uitzondering.
De leegtes toetsen de hoofdregel én de uitzondering uit dit blok.
De meervoudsvorm
Als het onderwerp meervoud is, gebruik je het hele werkwoord als persoonsvorm.
Dat noem je de meervoudsvorm.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van meervoud
Mijn ouders redden een gewonde duif.
Wij schilderen liever.
Op zondag lopen mijn oudste zussen vaak samen naar de winkel.
Benadruk dat het onderwerp soms niet vooraan staat, zoals in de derde zin. Toch blijft 'mijn oudste zussen' het onderwerp en dus hoort daar een meervoudsvorm bij.
Van onderwerp naar spelling
Zo kies je de juiste vorm:
onderwerp ik → ik-vorm
onderwerp jij/je direct achter de persoonsvorm → ik-vorm
bevel → ik-vorm
ander enkelvoud → ik-vorm + t
meervoud → hele werkwoord
Dit is de samenvattende beslisregel van de les.
Welke persoonsvorm past bij een meervoudig onderwerp?
ik-vorm
ik-vorm + t
hele werkwoord
verleden tijd
Laat leerlingen de meervoudsvorm koppelen aan het hele werkwoord.
Van onderwerp naar spelling
Bij meervoud gebruik je het hele werkwoord. Bij ander enkelvoud schrijf je meestal ik-vorm + t.
Dit is een compacte toepassing van de beslisregel op slide 14.
Aan de slag!
Opdracht 14 t/m 18
Taalverzorging - spelling
Deze slide heeft geen instructies