Les 1: Waar sta ik nu? H1, H2 en H3 2026-2027 1/2

Waar sta ik nu?

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Waar sta ik nu?

Open de les als nulmeting: deze les herhaalt kernbegrippen uit financiën, geld, sparen en lenen. De titel sluit aan bij het doel van zelfinschatting en voorbereiding op toetsopgaven.

Lesdoel

Ik kan de belangrijkste begrippen uit financiën (H1), geld (H2) en sparen en lenen, verzekeren (H3) herkennen, uitleggen en toepassen in eenvoudige opgaven.

Deze slide heeft geen instructies

Welke geldkeuze kom jij vaak tegen in je dagelijks leven?

Gebruik de woordenwolk als nulmeting. Verwachte input: sparen, kopen, pinnen, zakgeld, uitgaven, lenen, keuzes, geldtekort.

Behoeften en middelen

  • Behoeften: dingen die mensen graag willen

  • Middelen: geld, tijd en spullen om behoeften te vervullen

  • Je kunt niet alles tegelijk kiezen

  • Daarom moet je prioriteiten stellen

Benadruk het verschil tussen willen en kunnen. Laat leerlingen zien dat economie begint bij keuzes maken met beperkte middelen.

Schaarste

Schaarste betekent dat er tekort aan middelen is om in alle behoeften te voorzien. Het gaat dus niet alleen om weinig spullen, maar vooral om het feit dat je moet kiezen. Als je alles zou kunnen krijgen wat je wilt, is er geen schaarste.

Veel leerlingen denken dat schaarste alleen over armoede gaat. Maak duidelijk dat ook tijd en geld schaars kunnen zijn.

Goederen en diensten

  • Goederen zijn tastbare producten, zoals een fiets of brood

  • Diensten zijn werkzaamheden, zoals een knipbeurt of les

  • Beide helpen om behoeften te vervullen

Gebruik herkenbare voorbeelden uit het dagelijks leven. Tastbaar tegenover niet-tastbaar is hier de kern.

Inkomsten en uitgaven

  • Inkomsten: geld dat binnenkomt

  • Uitgaven: geld dat je betaalt

  • Voorbeelden van inkomsten: loon, zakgeld

  • Voorbeelden van uitgaven: kleding, telefoon, snacks

  • Samen geven ze inzicht in je geldsituatie

Deze slide heeft geen instructies

Begrotingsoverschot en -tekort

  • Begroting: overzicht van verwachte inkomsten en uitgaven

  • Inkomsten hoger dan uitgaven → begrotingsoverschot

  • Uitgaven hoger dan inkomsten → begrotingstekort

  • Dit helpt om financiële keuzes vooruit te plannen

Leg de koppeling met toetsopgaven: leerlingen moeten vaak bepalen of er een overschot of tekort is na een simpele berekening.

Wanneer is er sprake van schaarste?

A

Als je moet kiezen

B

Als iets gratis is

C

Als er veel aanbod is

D

Als iedereen spaart

De kern uit de slides is dat schaarste betekent dat middelen tekortschieten voor alle behoeften, waardoor je moet kiezen.

Vul de begrippen in

Een begroting is een overzicht van verwachte inkomsten en uitgaven. Zijn je inkomsten hoger dan je uitgaven, dan heb je een begrotingsoverschot. Zijn je uitgaven hoger, dan ontstaat een begrotingstekort.

begroting
inkomsten
begrotingsoverschot
begrotingstekort
middelen
behoeften
goederen
diensten

Controleer of leerlingen overschot en tekort niet omdraaien.

Functies van geld

Geld heeft drie belangrijke functies:

  • Ruilmiddel

  • Rekenmiddel

  • Spaarmiddel

Noem de functies eerst kort; de volgende slides werken ze uit. Houd de termen precies gelijk voor herkenning.

Geld als ruilmiddel

Als ruilmiddel maakt geld kopen en verkopen makkelijker. Je hoeft dan niet zelf iets te hebben wat de ander precies wil. Daardoor verloopt handel sneller en eenvoudiger.

Koppel dit aan directe en indirecte ruil: geld lost het probleem van ‘ik wil iets anders dan jij aanbiedt’ op.

Geld als rekenmiddel en spaarmiddel

  • Als rekenmiddel laat geld zien wat iets waard is

  • Je kunt prijzen daardoor goed vergelijken

  • Als spaarmiddel kun je koopkracht bewaren voor later

  • Je gebruikt geld dan nu niet, maar op een later moment

Bij spaarmiddel hoeft nog geen rente te worden uitgelegd; dat komt in hoofdstuk 3.

Directe en indirecte ruil

  • Directe ruil: ruilen zonder geld

  • Indirecte ruil: ruilen met geld als tussenstap

  • Indirecte ruil is handiger in een economie met veel producten en mensen

Benadruk dat directe ruil alleen werkt als twee mensen precies elkaars product willen hebben.

Chartaal en giraal geld

  • Chartaal geld: munten en bankbiljetten

  • Giraal geld: geld op je betaalrekening

  • Bij giraal geld betaal je bijvoorbeeld met pin of overschrijving

  • Beide vormen kun je gebruiken om te betalen

Leerlingen halen chartaal en giraal vaak door elkaar. Laat eventueel kort voorbeelden noemen: portemonnee tegenover bankrekening.

Welke situatie laat geld als rekenmiddel zien?

A

Je bewaart geld voor later

B

Je vergelijkt twee prijzen

C

Je ruilt brood voor melk

D

Je betaalt met een biljet

Ruilmiddel = betalen, rekenmiddel = waarde/prijzen vergelijken, spaarmiddel = koopkracht bewaren.

Vul de juiste woorden in

Bij directe ruil ruil je zonder geld. Bij indirecte ruil gebruik je geld als tussenstap. Munten en bankbiljetten zijn chartaal geld, terwijl geld op je betaalrekening giraal geld heet.

directe ruil
indirecte ruil
chartaal geld
giraal geld
rekenmiddel
spaarmiddel
begroting
schaarste

Deze vraag koppelt twee vaak verwarde begrippenparen uit hoofdstuk 2.

Spaarmotieven

Mensen sparen om verschillende redenen:

  • voor een grote aankoop

  • voor onverwachte kosten

  • voor later

  • om meer zekerheid te hebben

Maak het concreet met herkenbare voorbeelden zoals telefoon, scooter, studie of buffer.

Enkelvoudige rente

Bij enkelvoudige rente krijg je rente alleen over het begingeld. De rente wordt dus elke periode berekend over hetzelfde bedrag. Daardoor groeit het spaargeld gelijkmatig.

Gebruik eventueel een eenvoudig voorbeeld mondeling, maar houd de slide begripsmatig en compact.

Samengestelde rente

Bij samengestelde rente krijg je rente over je begingeld én over eerder ontvangen rente. Daardoor groeit je spaargeld steeds sneller. Op lange termijn levert dit meer op dan enkelvoudige rente.

Benadruk het verschil in groei: gelijkmatig versus steeds sneller. Dat contrast is vaak de kern van toetsvragen.

Leenmotieven

  • Mensen lenen als zij iets nu nodig of graag willen hebben

  • Bijvoorbeeld voor een grote aankoop

  • Lenen kost geld, omdat je rente betaalt

  • Je gebruikt dus toekomstig geld voor uitgaven van nu

Houd het economisch: lenen verschuift bestedingsruimte naar voren, maar maakt latere uitgaven hoger door rente.

Sparen en lenen vergeleken

  • Sparen: geld opzijzetten voor later

  • Lenen: geld van nu gebruiken en later terugbetalen

  • Bij sparen ontvang je vaak rente

  • Bij lenen betaal je vaak rente

  • De keuze hangt af van je doel en je geldsituatie

Deze slide brengt hoofdstuk 3 samen en bereidt leerlingen voor op het maken en bespreken van opgaven.

Wat is het verschil tussen enkelvoudige en samengestelde rente?

A

Geen verschil

B

Alleen de looptijd verschilt

C

Samenstelling gebruikt geen rente

D

Samenstelling telt rente mee

Bij samengestelde rente krijg je ook rente over eerder ontvangen rente. Dat levert op lange termijn meer op.

Wat past meestal beter bij deze situatie? Je wilt nu direct een scooter.

1

Sparen

2

Lenen

3

Hangt ervan af

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer kies je beter voor sparen dan voor lenen?

Bespreek dat het afhangt van doel, tijd, geldsituatie en kosten van rente. Laat leerlingen argumenten voor sparen en lenen noemen.

Wat heb jij vandaag het duidelijkst geleerd?

Laat leerlingen kort terugblikken op hun belangrijkste inzicht uit de les.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Gebruik antwoorden om te bepalen welke begrippen of vaardigheden nog extra oefening nodig hebben.

Begrippenlijst

behoeften - dingen die mensen graag willen

middelen - geld, tijd en spullen om behoeften te vervullen

schaarste - situatie waarin middelen tekort zijn voor alle behoeften

goederen - tastbare producten

diensten - werkzaamheden waarvoor je betaalt

inkomsten - geld dat binnenkomt

uitgaven - geld dat je betaalt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

begroting - overzicht van verwachte inkomsten en uitgaven

begrotingsoverschot - inkomsten zijn hoger dan uitgaven

begrotingstekort - uitgaven zijn hoger dan inkomsten

ruilmiddel - functie van geld om te betalen en te ruilen

rekenmiddel - functie van geld om waarde en prijzen te vergelijken

spaarmiddel - functie van geld om koopkracht te bewaren

directe ruil - ruilen zonder geld

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

indirecte ruil - ruilen met geld als tussenstap

chartaal geld - munten en bankbiljetten

giraal geld - geld op een betaalrekening

spaarmotieven - redenen om geld opzij te zetten

enkelvoudige rente - rente over alleen het begingeld

samengestelde rente - rente over begingeld en eerder ontvangen rente

leenmotieven - redenen om geld te lenen

Deze slide heeft geen instructies