Mondzorg in de verpleegkunde

Mondzorg in de verpleegkunde

1 / 37
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerzorgingBeroepsopleiding

In deze les zitten 37 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Mondzorg in de verpleegkunde

Open met het belang van mondzorg als onderdeel van basiszorg: comfort, voeding, communicatie en preventie van complicaties.

Lesdoel

Ik kan passende mondzorg uitvoeren, afwijkingen in de mond herkennen en verpleegkundige interventies kiezen die complicaties helpen voorkomen.

Deze slide heeft geen instructies

Richtlijnen voor juiste mondzorg

  • Doel: tandplaque en voedselresten verwijderen

  • Slijmvliezen vochtig en vitaal houden

  • Mondzorg hoort bij de dagelijkse basiszorg

  • Goede mondzorg voorkomt pijn, slechte adem en infecties

Benadruk dat mondzorg niet alleen cosmetisch is, maar direct samenhangt met eten, drinken, spreken en welbevinden.

Poetsfrequentie en techniek

  • Minimaal 2 keer per dag poetsen

  • Ongeveer 2 minuten per keer

  • Gebruik de 4-trapsmethode:

- binnenkant

- buitenkant

- bovenop tanden en kiezen

- overgang naar het tandvlees

Laat de 4-trapsmethode eventueel voordoen of schematisch tekenen op het bord, passend bij de wens om studenten ook te laten tekenen.

Materialen bij mondzorg

  • Kies een zachte tandenborstel

  • Gebruik fluoridetandpasta

  • Vervang de tandenborstel elke 3 maanden

  • Vervang direct na een infectie

Licht toe waarom zacht materiaal belangrijk is: minder beschadiging van gevoelig tandvlees en slijmvlies.

Prothese en tongverzorging

Prothese

Tong

  • Na elke maaltijd afspoelen

  • 's Avonds reinigen met protheseborstel

  • Gebruik milde zeep of prothesereiniger

  • Geen gewone tandpasta: dat kan krassen geven

  • 's Nachts droog bewaren in een gelabeld bakje

  • Tongplaque kan bacteriën vasthouden

  • Kan halitose veroorzaken

  • Reinig zacht van achteren naar voren

  • Gebruik een tongschraper of zachte borstel

Deze slide heeft geen instructies

Welk materiaal past het best bij dagelijkse mondzorg?

A

Harde borstel

B

Zachte borstel

C

Alleen water

D

Schurende pasta

De juiste combinatie uit de theorie is een zachte tandenborstel met fluoridetandpasta. De distractors sluiten aan bij veelgemaakte denkfouten.

Vul de kernwoorden in

Bij goede mondzorg poets je minimaal 2 keer per dag en ongeveer 2 minuten per keer. Bij een prothese gebruik je geen gewone tandpasta, omdat die krassen kan geven. De tong reinig je zacht van achteren naar voren.

2 keer per dag
2 minuten
krassen
achteren
1 keer per dag
5 minuten
glanzen
voren
harde
spoelen

Laat studenten na afloop eventueel de 4-trapsmethode snel schetsen op papier of in de lucht, passend bij het tekenaspect van de les.

Wat zou jij het snelst tekenen bij de 4-trapsmethode?

1

Binnenkant

2

Buitenkant

3

Bovenop

4

Tandvleesrand

Deze slide heeft geen instructies

Hygiëne en infectiepreventie

Bij mondzorg werk je direct met speeksel en soms met bloed. Daarom zijn handhygiëne, persoonlijke beschermingsmiddelen en patiëntgebonden materialen nodig om kruisbesmetting te voorkomen.

Verbind dit aan de verpleegkundige beroepshouding: veilig werken beschermt zowel de zorgvrager als de zorgverlener.

PBM bij mondzorg

  • Draag altijd niet-steriele handschoenen

  • Gebruik mondneusmasker bij hoesten of kokhalzen

  • Gebruik veiligheidsbril bij risico op spatten

  • Extra bescherming is belangrijk bij uitzuigen van de mond

Leg uit dat PBM-keuze afhangt van het besmettingsrisico van de handeling.

Handhygiëne en materialen

  • Desinfecteer je handen voordat je materialen klaarzet

  • Desinfecteer opnieuw na het uittrekken van handschoenen

  • Reinig spoelbekers en prothesebakjes na gebruik

  • Droog materialen goed af

  • Materialen zijn strikt patiëntgebonden

Bespreek dat handschoenen handhygiëne niet vervangen.

Waarom infectiepreventie telt

Onzorgvuldig werken kan bacteriën of schimmels verspreiden tussen patiënten. Juist bij kwetsbare zorgvragers kan dat leiden tot extra infecties, vertraagd herstel en meer complicaties.

Koppel dit aan klinische praktijkvoorbeelden, zoals patiënten met verminderde afweer of slikproblemen.

Wanneer desinfecteer je je handen bij mondzorg?

A

Na het poetsen

B

Voor en na

C

Alleen ervoor

D

Alleen erna

Handschoenen vervangen handhygiëne niet. Volgens de slides desinfecteer je vóór het klaarzetten van materialen en ná het uittrekken van handschoenen.

Maak de hygiëneregels compleet

Bij mondzorg draag je altijd handschoenen. Bij hoesten, kokhalzen of kans op spatten gebruik je ook een mondneusmasker en soms een veiligheidsbril. Materialen zoals een spoelbeker zijn strikt patiëntgebonden om kruisbesmetting te voorkomen.

handschoenen
mondneusmasker
patiëntgebonden
kruisbesmetting
schort
steriel
afdelingsgebonden
uitdroging
haarnetje

Benadruk dat patiëntgebonden materialen en correcte PBM-keuze samen infectiepreventie ondersteunen.

Ziektebeelden van de mondholte

  • Als verpleegkundige signaleer je vroegtijdig afwijkingen

  • Let op kleur, vochtigheid, pijn, aanslag en wondjes

  • Veelvoorkomende beelden zijn:

- stomatitis

- xerostomie

- orale candidiasis

- gingivitis en periodontitis

Maak duidelijk dat herkennen niet hetzelfde is als diagnosticeren; de verpleegkundige observeert, rapporteert en handelt binnen het eigen beroep.

Stomatitis en xerostomie

  • Stomatitis: ontsteking van het mondslijmvlies

  • Kenmerken: rood, gezwollen, ulceraties, veel pijn

  • Xerostomie: extreme droogte door te weinig speeksel

  • Kenmerken: droge tong, taai speeksel, slikklachten

Noem als oorzaken van stomatitis bijvoorbeeld chemotherapie, bestraling en ernstige ondervoeding; bij xerostomie medicatie, zuurstoftherapie of terminale zorg.

Orale candidiasis

  • Schimmelinfectie door Candida albicans

  • Komt vaker voor bij verminderde afweer

  • Ook risico bij breedspectrumantibiotica of inhalatiecorticosteroïden

  • Witte, romige aanslag is afschraapbaar

  • Onderlaag kan rood en bloedend zijn

Benadruk dat de afschraapbare witte aanslag een belangrijk onderscheidend kenmerk is.

Gingivitis en periodontitis

  • Beginnen vaak door plaqueophoping

  • Gingivitis: ontsteking van het tandvlees

  • Periodontitis: uitbreiding naar steunweefsel en bot

  • Kenmerken: rood en gezwollen tandvlees, bloeden, slechte adem

  • In ernstiger gevallen: terugtrekkend tandvlees en loszittende tanden

Leg het verschil helder uit: gingivitis is oppervlakkiger, periodontitis dieper en ernstiger.

Slechte mondzorg heeft gevolgen

Problemen in de mond blijven niet altijd lokaal. Door pijn, bacteriegroei en beschadigd slijmvlies kan slechte mondzorg doorwerken op voeding, luchtwegen en algemene gezondheid.

Gebruik deze slide als overgang van lokale mondproblemen naar systemische gevolgen.

Aspiratiepneumonie

Bacteriën in de mond → aspiratie bij slikproblemen of bedlegerigheid → infectie in de longen


Dit is een van de ernstigste complicaties bij zorgafhankelijke patiënten, vooral bij dysfagie of verlaagd bewustzijn.

Leg uit dat mondzorg dus ook longzorg is bij kwetsbare patiënten.

Andere belangrijke complicaties

Voeding en vocht

Infecties en hart

  • Mondbacteriën kunnen in de bloedbaan komen

  • Bij kwetsbare patiënten risico op sepsis

  • Chronische periodontitis hangt samen met meer kans op atherosclerose en endocarditis

  • Pijn in de mond kan eten en drinken bemoeilijken

  • Slecht passend kunstgebit kan intake verminderen

  • Risico op ondervoeding en dehydratie

Deze slide heeft geen instructies

Welk kenmerk past het meest bij orale candidiasis?

A

Droge tong

B

Losse tanden

C

Afschraapbare aanslag

D

Teruggetrokken tandvlees

Afschraapbare witte, romige aanslag met een rode onderlaag onderscheidt orale candidiasis van andere mondproblemen.

Vul de ziektebeelden en gevolgen in

Bij xerostomie is er extreme droogte door te weinig speeksel. Stomatitis geeft juist rood en pijnlijk mondslijmvlies. Slechte mondzorg kan bij slikproblemen leiden tot aspiratiepneumonie en door pijn ook tot ondervoeding of dehydratie.

xerostomie
Stomatitis
aspiratiepneumonie
ondervoeding
gingivitis
halitose
atherosclerose
fluoride
periodontitis

Deze invuloefening verbindt lokale mondproblemen aan systemische gevolgen.

Waarom kan slechte mondzorg het hele lichaam beïnvloeden?

Bespreek dat studenten kunnen noemen: minder eten en drinken, meer bacteriegroei, slikproblemen, aspiratie, infecties, sepsis of algemeen slechter herstel. Er zijn geen vaste correcte antwoorden nodig; het gaat om redeneren.

Verpleegkundige interventies

  • Mondzorg vraagt klinisch redeneren

  • Je stemt zorg af op risico's en klachten van de zorgvrager

  • Interventies kunnen preventief zijn of gericht op een afwijking

  • Observeren, uitvoeren en rapporteren horen bij elkaar

Benadruk dat dezelfde basiszorg anders wordt uitgevoerd bij bijvoorbeeld dysfagie, pijn of verminderde afweer.

Mondinspectie en aspiratiepreventie

  • Inspecteer dagelijks, of vaker bij risicopatiënten

  • Gebruik penlampje en spatel

  • Let op roodheid, defecten, vochtigheid en gebit

  • Poets bij slikproblemen in half-orthopneuze houding

  • Houd zo nodig uitzuigapparatuur stand-by

Licht toe dat half-orthopneus hier betekent ongeveer 45 tot 90 graden rechtop om aspiratie te helpen voorkomen.

Interventies bij stomatitis en xerostomie

  • Gebruik een ultra-zachte tandenborstel of mondstokje

  • Spoel met NaCl 0,9% of vetoplossing

  • Vermijd alcoholhoudend mondwater

  • Vermijd zure of scherpe voeding

Bij stomatitis

  • Bied kleine slokjes ijswater aan

  • Of laat zuigen op ijssnippers

  • Gebruik kunstspeeksel, vooral voor de nacht

  • Stimuleer rest-speeksel met suikervrije kauwgom of zure snoepjes als slikken veilig is

Bij xerostomie

Noem bij xerostomie dat veiligheid voorop staat: geen stimulatie met snoep of kauwgom als er verslikrisico is.

Interventies bij orale candidiasis

  • Rapporteer bevindingen aan de arts

  • Behandeling kan een antimycoticum zijn

  • Dien medicatie toe na de maaltijd

  • Dien medicatie toe na de mondverzorging

  • Laat de gel of vloeistof zo lang mogelijk in de mond blijven vóór doorslikken

Je kunt voorbeelden noemen zoals nystatine of miconazol, zonder diep in farmacologie te gaan.

Casus: de heer Van den Berg

  • 78 jaar, opgenomen met ernstige urineweginfectie

  • Ligt vooral in bed sinds opname

  • Krijgt antibiotica via perifeer infuus

  • Drinkt slechter door droge, brandende mond

  • Slikken doet pijn en hij voelt zich erg moe

Gebruik de casus om alle eerdere theorie samen te brengen: signaleren, risico's herkennen en zorg plannen.

Wat valt hier verpleegkundig op?

  • Bedlegerigheid sinds drie dagen

  • Passiviteit en snel hulp vragen

  • Droge mond en branderig gevoel

  • Pijn bij slikken

  • Penetrante urinegeur op de kamer

De urinegeur hoort niet bij mondzorg, maar laat zien dat een verpleegkundige altijd breder observeert dan één klacht.

Mogelijke mondproblemen in de casus

  • Xerostomie past bij de droge mond en slikklachten

  • Stomatitis past bij branderigheid en pijn

  • Orale candidiasis is ook mogelijk door antibiotica

  • Mondinspectie is nodig om kenmerken te onderscheiden

Koppel expliciet aan de theorie: klachten alleen zijn nog geen conclusie; observatie van mondslijmvlies en aanslag maakt het verschil.

Passende aanpak bij meneer

  • Voer een gerichte mondinspectie uit

  • Let op roodheid, wondjes, droogte en witte aanslag

  • Zorg voor veilige houding tijdens mondzorg

  • Houd rekening met pijn en vermoeidheid

  • Rapporteer afwijkingen en stem interventies daarop af

Hier kun je ook de koppeling maken met eigen regie: ondersteunen waar nodig, maar meneer blijven activeren binnen zijn mogelijkheden.

Welke houding is het veiligst bij slikproblemen?

A

Platliggend

B

Zijligging

C

Half-orthopneus

D

Trendelenburg

De half-orthopneuze houding van ongeveer 45 tot 90 graden helpt aspiratie voorkomen tijdens mondzorg.

Vul de passende interventies in

Bij meneer voer je eerst een gerichte mondinspectie uit. Let op roodheid, wondjes, droogte en witte aanslag. Bij slikproblemen poets je in half-orthopneuze houding en houd je zo nodig uitzuigapparatuur stand-by.

mondinspectie
witte aanslag
half-orthopneuze houding
uitzuigapparatuur
rugligging
fluoride
temperatuur
infuuspomp
handsieraden

Sluit aan op de casus van de heer Van den Berg: eerst observeren, daarna veilig en passend handelen.

Welke 2 mondproblemen vermoed je bij meneer?

Bespreek verwachte elementen: mogelijke problemen zijn xerostomie, stomatitis en orale candidiasis; acties zijn mondinspectie, veilige houding, pijn en slikken meenemen, rapporteren en passende mondzorg kiezen.

Wat neem jij mee uit deze les voor je stage?

Laat studenten terugblikken op inhoud én leerproces. Mogelijke thema's: aspiratiepreventie, herkennen van mondproblemen, PBM, inspectie, casusdenken.