I N G O E D E H A N D E N
V E R Z O R G E N D E I G · N I V E A U 3
Samenwerken en overdragen
Een fysiotherapeut, een diëtist, de arts en jij: rond één zorgvrager werken veel mensen. Hoe zorg je dat iedereen weet wat hij moet weten?
Les 11 · Werkt samen met andere zorgprofessionals
I N G O E D E H A N D E N
V E R Z O R G E N D E I G · N I V E A U 3
Samenwerken en overdragen
Een fysiotherapeut, een diëtist, de arts en jij: rond één zorgvrager werken veel mensen. Hoe zorg je dat iedereen weet wat hij moet weten?
Les 11 · Werkt samen met andere zorgprofessionals
Over deze les: les 11 van de serie In goede handen, beroepslessen voor de opleiding Verzorgende IG (mbo niveau 3), ongeveer 40 minuten. Studenten leren welke zorgprofessionals bijdragen aan de zorg, wat een multidisciplinair overleg is en hoe ze de zorg kort en volledig overdragen met SBAR.
Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Verzorgende IG (crebo 27144). Werkproces B1-K2-W2 Werkt samen met andere zorgprofessionals. Resultaat: de zorgverlening is interprofessioneel afgestemd en gemaakte afspraken zijn vastgelegd. Gedrag: schakelt tijdig andere zorgprofessionals in, deelt proactief informatie met andere zorgprofessionals, gaat discreet om met vertrouwelijke informatie, stemt de communicatie af op doel en doelgroep en legt relevante informatie nauwkeurig vast. De body of knowledge noemt bij methodisch werken de SBARR-overdrachtsmethode.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 11
Na deze les:
1
Je kan uitleggen welke zorgprofessionals bijdragen aan de zorg en wanneer je ze inschakelt.
2
Je kan uitleggen wat een multidisciplinair overleg is en wat jij daarin inbrengt.
3
Je kan de zorg kort en volledig overdragen met SBAR.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 11
Hoe vaak hoor jij op stage een overdracht waarin iets belangrijks ontbreekt?
Bijna nooit
Soms
Vaak
Ik weet het niet
Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten om een voorbeeld, zonder namen van zorgvragers. Wat ontbrak er, en wat was het gevolg? In deze les leer je een vaste volgorde waarmee je minder vergeet. Kom aan het eind terug op deze vraag.
S A M E N W E R K E N
LES 11
Wie doet er mee?
Rond één zorgvrager werken vaak veel zorgprofessionals. Een paar voorbeelden:
fysiotherapeut: bewegen, lopen, kracht
ergotherapeut: dagelijkse handelingen en hulpmiddelen
diëtist: voeding
logopedist: spreken en slikken
arts: onderzoek, diagnose en behandeling
Uitleg: noem ook de verpleegkundige, de wijkverpleegkundige, de maatschappelijk werker, de psycholoog en de apotheker. In het verpleeghuis is de arts vaak de specialist ouderengeneeskunde, thuis de huisarts. Jij ziet de zorgvrager het vaakst. Daarom merk jij vaak als eerste dat er iets verandert. Jij schakelt dan tijdig de juiste zorgprofessional in, volgens de afspraken van je organisatie: soms rechtstreeks, soms via de verpleegkundige of de arts. Wie je in de buurt kunt inschakelen, vind je op de sociale kaart: een overzicht van zorg en hulp in de wijk of regio.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
V R A A G
LES 11
Meneer Meijer verslikt zich steeds bij het eten. Wie onderzoekt hoe hij slikt en kan hem sliktraining geven?
De ergotherapeut
De diëtist
De fysiotherapeut
De logopedist
Antwoord: D. De logopedist onderzoekt hoe iemand slikt, adviseert welk eten en drinken veilig is en kan sliktraining geven. De diëtist kan ook meedenken over aangepast eten, bijvoorbeeld als meneer Meijer afvalt. Jij meldt het verslikken aan de verpleegkundige of de arts, en noteert wat je ziet in het zorgdossier.
K E R N B E G R I P
LES 11
K E R N B E G R I P
Multidisciplinair overleg
Een overleg waarin zorgprofessionals van verschillende vakken samen de zorg voor één zorgvrager bespreken. Vaak doen de zorgvrager of een naaste mee. De afkorting is MDO.
Kernbegrip: in een MDO bespreken bijvoorbeeld de arts, de verpleegkundige, de fysiotherapeut en de verzorgende IG hoe het gaat en wat de doelen zijn. De afspraken komen in het zorgplan. Het kwalificatiedossier noemt nog andere overlegvormen, zoals een consult: je vraagt één deskundige om advies. Vraag studenten of ze op stage al een MDO hebben bijgewoond.
W A T D E N K J I J ?
LES 11
Jij ziet de zorgvrager elke dag. Wat kan jij in een MDO vertellen dat de arts niet weet?
Open vraag, voorbeeldantwoord: hoe de zorgvrager zich voelt en gedraagt op verschillende momenten van de dag. Of iemand goed eet en drinkt, hoe het lopen gaat, hoe de nachten zijn. Wat de zorgvrager zelf wil en zegt, en hoe het met de mantelzorger gaat. Bereid je voor: kijk vooraf in het zorgdossier en schrijf je punten op.
O V E R D R A C H T
LES 11
De zorg gaat door
Bij elke wisseling van dienst draag je de zorg over. Ook bij een opname, overplaatsing of ontslag.
Een goede overdracht is kort, volledig en op volgorde. Zo mist de volgende niets. Wat je mondeling overdraagt, leg je ook vast in het zorgdossier.
Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je afspraken vastlegt in overdrachten en rapportages, bijvoorbeeld bij overplaatsing, wondzorg of doorverwijzing. Ook vertaal je instructies van andere zorgverleners naar de dagelijkse zorg: als de fysiotherapeut iets afspreekt, moet de nachtdienst dat ook weten. Bij een overdracht gaat juist veel mis, omdat informatie onderweg verloren raakt.
O V E R D R A G E N M E T S B A R
LES 11
S B A R
1
S, Situatie: wie ben jij, over wie gaat het en wat is er nu?
2
B, Achtergrond: wat is belangrijk om te weten?
3
A, Beoordeling: wat zie en meet je, en hoe ernstig vind je het?
4
R, Aanbeveling: wat vraag je, en wat spreken jullie af?
Eerst opschrijven
Zet de vier stappen in steekwoorden op papier voor je belt. Herhaal aan het eind wat jullie afspreken.
Uitleg: SBAR komt uit het Engels: Situation, Background, Assessment, Recommendation. Zorgprofessionals gebruiken het om een overdracht vast te leggen in een vaste volgorde, mondeling en schriftelijk. Bij de A geef je jouw beoordeling: wat je ziet en meet, en hoe zorgelijk je het vindt. Je stelt geen medische diagnose. De R is vaak het lastigst: zeg duidelijk wat je nodig hebt, bijvoorbeeld 'Ik wil graag dat u binnen een uur komt kijken.' De body of knowledge noemt SBARR: de tweede R staat voor het herhalen van wat jullie afspreken. Daarom staat op de zakkaart: herhaal aan het eind wat jullie afspreken.
O E F E N E N
LES 11
Esther belt de verpleegkundige over mevrouw Postma. Zet haar zinnen in de SBAR-volgorde.
Antwoord: Situatie, Achtergrond, Beoordeling, Aanbeveling. Bespreek: wat zou Esther nog meer kunnen noemen? Bij de B bijvoorbeeld wanneer mevrouw Postma voor het laatst at en insuline spoot. Bij de A de bloedsuiker, als dat in het zorgplan staat en zij die mag meten. Wijs erop dat Esther zelf geen oorzaak noemt: zij beschrijft wat ze ziet en vraagt om hulp.
V R A A G
LES 11
'Ik wil graag dat u vandaag nog langskomt.' Bij welk deel van SBAR hoort deze zin?
Aanbeveling
Situatie
Achtergrond
Beoordeling
Antwoord: A. Bij de aanbeveling zeg je wat je vraagt of nodig hebt, en spreek je samen iets af. Herhaal de afspraak aan het eind, zodat jullie zeker weten dat jullie hetzelfde bedoelen.
I N F O R M A T I E D E L E N
LES 11
Alleen wat nodig is
Met zorgprofessionals die de zorgvrager behandelen, deel je wat ze nodig hebben voor de zorg. Daar is geen aparte toestemming voor nodig.
Deel niet meer dan nodig. Praat niet over zorgvragers op de gang of in de bus. En zet niets over hen in een eigen appgroep.
Uitleg: volgens de wet over de geneeskundige behandelingsovereenkomst mag je informatie delen met wie rechtstreeks bij de zorg betrokken is, voor zover dat nodig is. Dat staat in Burgerlijk Wetboek boek 7, artikel 457. Bij iemand buiten het behandelteam, zoals een collega van een andere afdeling, is dat niet zo. Gebruik voor contact over zorgvragers de systemen die je organisatie daarvoor heeft. In les 10 zag je dat je met mantelzorgers alleen deelt waar de zorgvrager toestemming voor gaf.
C A S U S
LES 11
Revalidatie, meneer Dijkstra (66 jaar)
Meneer Dijkstra had een herseninfarct. In het MDO spreekt de fysiotherapeut af: hij mag nu met de rollator naar het toilet, maar alleen met iemand naast zich.
's Avonds krijgt Youssef, verzorgende IG, de overdracht: 'Meneer Dijkstra? Gaat goed, niks bijzonders.' Om middernacht loopt meneer Dijkstra alleen naar het toilet.
Wat ging er mis?
Bespreek met je buur: welke informatie ontbrak? Maak samen een betere overdracht met SBAR.
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Antwoord: de afspraak uit het MDO kwam niet in de overdracht. Youssef wist dus niet dat meneer Dijkstra begeleiding nodig heeft. Een betere overdracht: S, meneer Dijkstra, revalidatie na herseninfarct, nu stabiel. B, sinds vandaag mag hij met de rollator naar het toilet, alleen met begeleiding, afgesproken in het MDO. A, hij is gemotiveerd en wil graag zelf, dus er is valrisico als hij alleen gaat. R, help hem bij elk toiletbezoek en zorg dat de bel binnen bereik is. De afspraak staat ook in het zorgplan.
Hulp voor wie vastloopt: begin met de vraag 'Wat moet Youssef vannacht weten om veilig te werken?'
O E F E N E N
LES 11
Bel de verpleegkundige
1
Kies samen een situatie van je stage, zonder namen.
2
Schrijf de SBAR in steekwoorden op.
3
Speel het gesprek: één belt, de ander is verpleegkundige.
4
Wissel van rol en geef elkaar één tip.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: laat studenten echt met de rug naar elkaar zitten, zoals aan de telefoon. Wie verpleegkundige is, stelt doorvragen als iets ontbreekt. Bespreek klassikaal één of twee gesprekken na: was de R duidelijk? Sluit af met de startvraag: wat ontbreekt er nu het vaakst, en helpt SBAR daarbij?
Hulp voor wie vastloopt: gebruik de situatie van mevrouw Postma of verzin een zorgvrager die koorts heeft gekregen.
Extra voor snelle studenten: maak van dezelfde situatie een schriftelijke overdracht voor het zorgdossier.
T E R U G B L I K
LES 11
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Uitleggen welke zorgprofessionals bijdragen aan de zorg en wanneer je ze inschakelt
Uitleggen wat een multidisciplinair overleg is en wat jij daarin inbrengt
De zorg kort en volledig overdragen met SBAR
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Kwaliteit, veiligheid en reflectie
Soms gaat er iets mis, of bijna. Volgende les leer je hoe je een incident meldt, hoe je veilig werkt en hoe je leert van je eigen werk.
Je kan uitleggen waarom en hoe je een incident meldt.
Je kan grensoverschrijdend gedrag herkennen en bespreekbaar maken.
Volgende les: les 12 van de serie, kerntaak B1-K3 Draagt bij aan kwaliteit van zorg.
Image credit: LessonUp