5hs KUA p3: alle theorie van muziek (alle drie examenonderwerpen)
5hs KUA p3: alle theorie van muziek (alle drie examenonderwerpen)
Deze slide heeft geen instructies
• (kerk)muziek: van eenstemmig naar meerstemmig.
· A capella gezang als meest verhevene in kerkmuziek; eenstemmige muziek, gregoriaans (syllabisch en melismatisch); meerstemmige muziek (organum, bijvoorbeeld Leoninus en Perotinus).
· Vervlechting van (klassieke) wetenschap en geloof; Hildegard von Bingen als voorbeeld van veelzijdigheid: theologie, filosofie, natuurwetenschap, geneeskunde en muziek.
· Technische ontwikkelingen: muzieknotatie (Guido van Arezzo) en ontstaan van vocale meerstemmigheid.
· expressionisme en atonaliteit in de muziek;
· ontstaan nieuwe muzieksoorten: blues en jazz;
· Experimenten met klank (bijvoorbeeld Sprechgesang) en klankbronnen (bijvoorbeeld lawaaimachines, elektrische gitaar).
· veelheid aan stromingen in pop-, jazzmuziek en klassieke muziek.
· Fusion en cross-over: kunst als product van culturele uitwisseling
· Werelddans, wereldmuziek
Deze slide heeft geen instructies
Muziek theorie Cultuur van de Kerk
theorie met oefenvragen.
Zie ook samenvatting en begippen.
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke begrippen vanuit de kunstanalyse:
melodie, toonhoogte, tempo, ritme, dynamiek
Kijk mee in je boekje
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Vroege middeleeuwen
500-1000
Hoge middeleeuwen
1000-1250
Late middeleeuwen
1250-1500
Renaissance
500-1000
Vroege middeleeuwen
1150-1320
ars antiqua
1320-1420
ars nova
Renaissance
Indeling in muziekstijlen in de middeleeuwen
Historische indeling van de middeleeuwen
Deze slide heeft geen instructies
Functie muziek
Muziek was een essentieel en groot onderdeel van het kloosterleven. Het zingen van muziek werd namelijk gezien als een manier om God te eren. Zo werd in kloosters elke dag een mis gehouden en op acht momenten per dag werden er psalmen gezongen. Elk van de 150 psalmen kwam minimaal één keer per week voorbij.
De muziek was niet bedoeld om van te genieten, maar om je mee te kunnen concentreren op de tekst. Het zingen van deze muziek vereiste namelijk een enorme discipline, zodat de hele geest op dat moment gewijd kon zijn aan God.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Een dag in een klooster: sleep-work-pray-repeat
Deze slide heeft geen instructies
Gregoriaans
Vast onderdeel van het kloosterleven:
het gebed. Alle 150 psalmen uit de Bijbel
worden in 1 week tijd gezongen volgens
vast 'rooster'.
Vanaf 9e eeuw overal dezelfde melodieën: Gregoriaans (vernoemd naar paus Gregorius) die de gezangen verzamelde en vastlegde.
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken Gregoriaans
gezongen gebeden
Eenstemmig, mannen of vrouwen
geen duidelijke maat / telling
Latijn
A capella (stem = meest natuurlijke instrument, direct contact met God)
vormen: psalmodie (solo/voorzanger)- responsoriaal (koor dat antwoordt) - antifonaal (wisselzang tussen 2 koren)
syllabisch = een noot per lettergreep OF melismatisch = meer noten per lettergreep OF afwisselend beide: neumatisch (afwisseling tussen syllabisch en melismatisch)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Luister naar Vox Nostra Resonet . Dit fragment is tweestemmig.
Sleep de pinnen naar de juiste antwoorden.
Melismatisch
Syllabisch
Deze slide heeft geen instructies
Vroege meerstemmigheid
(polyfonie): organum (± 900)
Na het Gregoriaans: ontwikkeling van de meerstemmigheid:
parallel organum: stemmen bewegen dezelfde kant op.
Daarna: vrij, zwevend en melismatisch organum.
Links: parallel organum
(paralelle kwarten)
Rechts: melismatisch organum
Deze slide heeft geen instructies
Eenstemmig
Parallel
organum
ars antiqua
Vrij
organum
Meerstemmig
Past bij soberheid van romaanse kunst en gregoriaanse muziek. De boodschap is het belangrijkste
Bij in de gotiek (hoge en late Middeleeuwen) draait alles meer om dramatiek, inleving en gevoel.
Deze slide heeft geen instructies
Ontwikkeling van het notenschrift: 1
Neumen: krabbeltjes boven de tekst, geheugensteuntjes voor de zangers.
De vorm van de neumen geeft het stijgen of dalen van de melodie aan.
Deze slide heeft geen instructies
Guido van Arezzo
991-1033
vroege middeleeuwen
Fragment
Ut queant laxis
Ontwikkeling van het notenschrift: 2
Guido van Arezzo voegt lijnen toe om de toonhoogte nauwkeuriger te noteren.
ezelsbruggetje: ut (do) - re- mi...
vierkante noten
muziek wordt complexer omdat mondelinge overdracht niet meer hoeft.
Deze slide heeft geen instructies
Vrouwenstemmen klinken anders! Zij voegt meer melodie en grotere toonomvang toe.
1098-1179
Deze slide heeft geen instructies
vanaf ongeveer 10:30 hoor je de man die de duivel is. hij praat, hij zingt niet. niet goddelijk.
Polyfonie (± 1200)
Meerstemmigheid
Muziek werd steeds complexer: van 2-, naar 3- en 4-stemmig.
Componisten van de Notre Dame, Leoninus en Perotinus
Basis = cantus firmus (oude Gregoriaanse melodie) in lange noten gezongen door tenor (hoge mannenstem), daarboven nieuwe stemmen.
Van ars antiqua naar ars nova
Deze slide heeft geen instructies
Leoninus
Perotinus
ars antiqua
School van de Notre-Dame
Complexer organum (meerstemmigheid)
Vast ritmisch patroon
Fragment:
Perotinus - Viderunt omnes
Deze slide heeft geen instructies
Philippe de Vitry
1291-1361
ars nova (1320-1420)
toenemende (vooral ritmische) complexiteit
cantus firmus: een traag verlopende onderstem
daarboven een of meerdere stemmen (hoge en lage contratenor) die in hoog tempo allerlei ritmische capriolen uithalen
verschillende teksten door elkaar gezongen
Fragment:
In arboris/Tuba sacre fidei/Virgo sum - Philippe de Vitry
Guillaume de Machaut
1300-1377
ars nova
Fragment:
Douce dame jolie la Morra - Guillaume de Machaut
Wereldlijke muziek
Weinig bewaard gebleven
Waarschijnlijk eenstemmig gezongen
Ritmischer en dynamischer dan kerkmuziek
In de volkstaal
Syllabisch
Troubadours / trouvères / minnesänger (vaak zelf van adel)
tekst moet goed verstaanbaar zijn
Begeleid door instrumenten: harp, luit, vedel, trommels, tamboerijn.
Deze slide heeft geen instructies
Troubadours
Trouvères
Wereldlijke muziek
Fragment:
Can vei la lauzeta mover - Bernart de Ventadorn
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
straatartiesten
Trekken rond (laag aanzien)
optredens op markten of aan het hof
soms in opdracht van de kerk
Wereldlijke muziek
Deze slide heeft geen instructies
Kunstlied
Hoofse literatuur
Minnelied
Wereldlijke muziek
Deze slide heeft geen instructies
Volkslied
Wereldlijke muziek
Fragment:
L’homme armé - anonieme componist
Deze slide heeft geen instructies
Waar of niet waar? Liturgische gezangen moesten in de volkstaal worden gezongen.
waar
niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Noem op basis van het muziekfragment vier kenmerken van Gregoriaanse muziek.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is gregoriaanse muziek altijd a capella?
omdat er nog geen goede instrumenten waren
kloosters bezaten geen instrumenten
omdat de menselijke stem het beste instrument is want door god aan ons gegeven
instrumenten zouden de aandacht afleiden van de tekst
Deze slide heeft geen instructies
Hoe wordt deze vorm van meerstemmigheid genoemd?
parallel
tweestemmig
vrij organum
cantus firmus
Deze slide heeft geen instructies
Dit lied is geschreven door Hildegard von Bingen. Omschrijf twee muzikale kenmerken waarop deze muziek verschilt van het traditionele Gregoriaans.
Deze slide heeft geen instructies
Bij welke manier van zingen hoort dit fragment?
gregoriaans
parallel organum
vrij organum
eenstemmig
Deze slide heeft geen instructies
meerstemmige kerkmuziek
Geleidelijk aan werd de kerkmuziek vanaf 1100 meerstemmig. De verschillende stemmen volgden hetzelfde ritme en er kwam maat en ritme in de kerkmuziek.
In de muziek van de burgers (wereldlijke muziek), was dat natuurlijk allang het geval. Mensen wilden
dansen, samen zingen en plezier maken.
Hoeveel zang-partijen hoor je?
Deze slide heeft geen instructies
Harp
Luit
Dwarsfluit
Trom
Romeinse
Lier
Doedelzak
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Cultuur van het moderne
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
o Ik herken en kan onderzoek naar atonaliteit uitleggen adhv een voorbeeld
o Ik kan uitleggen wat wordt bedoeld met het uitdrukken van innerlijke gevoelens van kunstenaar, zoals angst en vervreemding
o Ik weet dat kunstenaars streven naar puurheid en directheid in de EXPRESSIE
Inspiratie daarvoor in nieuwe concepten: abstractie, atonaliteit, syncope, blue note
Begrippen: jazz, blues, atonaliteit, syncopisch ritme
o Ik weet welke begrippen bij kunstanalyse muziek horen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Kernconcepten
VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN
ONDERZOEK NAAR GRONDSLAGEN
EXPRESSIE EN VERVREEMDING
Deze slide heeft geen instructies
Modernistische muziek
Accenten:
Expressionisme en atonaliteit in muziek
Ontstaan nieuwe muzieksoorten: blues & jazz
Voorbeelden/invalshoeken:
Waardering Afro-Amerikaanse muziek (jazz)
Muziek: blues & ragtime
Stravinsky (niet-Europese invloeden op kunstenaar)
Schonberg twaalftoonstechniek
Bartok: onderzoek volkscultuur
FOTO: Schonberg
ATONALITEIT
Schönbergs muziek vanaf 1909 was atonaal. Dat wil zeggen dat het afstand neemt van de gebruikelijke traditionele toonladders en akkoorden. Omdat de melodie en samenklanken niet in verband staan tot een centrale toon, is elk gevoel van ordening en herkenning verdwenen.
Schönbergs eerste composities leken op de opzwepende stijl van de late romantiek, vooral van Wagner. In die muziek kwamen gedeeltes voor met grote, onlogische sprongen, begeleid door verrassende akkoorden die de luisteraar voortdurend in spanning hielden. Schönberg maakte deze uitzonderingen tot regel: hij schreef in heftige, onsamenhangende muzikale 'kreten' vol dissonante samenklanken. Hiermee probeerde hij als expressionist rechtstreeks gevoelens uit te drukken.
19e eeuw
20e eeuw
VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN: Breken met het verleden
Deze slide heeft geen instructies
VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN
Het expressionisme vraagt om muziek waarin niet al te veel regels gelden. Schonberg neemt afstand van de geldende harmonieleer. Zijn muziek is ATONAAL (klinkt niet makkelijk in het gehoor). Stravinsky componeert de muziek voor de Sacre du Printemps, hij werkt ook met ATONALITEIT maar voegt vooral ook een vernieuwende ritme structuur toe. Geïnspireerd door oude volksmuziek. Ook Bela Bartok componeert muziek geïnspireerd door oude volksmuziek.
De JAZZ komt rond 1900 op in Amerika. Het is muziek van de Afro-Amerikanen die al snel heel populair wordt ook bij een wit publiek. Het is muziek waar je op kan dansen met een expressief karakter, denk maar aan de blues.
Deze slide heeft geen instructies
VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN / EXPRESSIE
Komt van de plantages waar de tot slaaf gemaakten zongen
Blue=teneergeslagen/verdrietig
Vaak langzaam gezongen en liefdesverdriet als thema
Blue note/dirty intonation: tonen onzuiver beginnen of eindigen (ligt net onder de toon)
Voorloper van de jazz, boogiewoogie(snelle blues), rhytm-and-blues, rock-’n-roll en soul.
BLUES
Deze slide heeft geen instructies
VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN
Ontstaan nieuwe muzieksoorten: blues & jazz
Ontstaan in New Orleans (Amerika)
Vermenging van folk, blues, oorspronkelijk Afrikaanse spirituele muziek, ragtime en klassieke muziek
Meeslepend RITME (strak en swingend)
SYNCOPES (wanneer tonen niet op de eerste tel vallen)
Bands met blaasinstrumenten, slagwerk, piano, tuba en soms een banjo
IMPROVISATIES in de solo’s
Piano en slagwerk vormen vaak de ritmesectie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
NEGATIEVE IMAGO JAZZ
De vrije manier waarop op jazz werd gedanst zou een ongeoorloofde omgang tussen de seksen in de hand werken.
De opzwepende muziek zou dierlijke driften in de mens losmaken.
Jazzmuziek was muziek van zwarte mensen, die destijds beschouwd werden als tweederangsburgers.
(witte variant van jazz: Dixieland)
Deze slide heeft geen instructies
ONDERZOEK NAAR GRONDSLAGEN
Essentie (primitivisme)
Abstractie
Onderzoekend
Bartok: onderzoek volkscultuur
Bartok legt volksmuziek uit zijn eigen land Hongarije vast op de fonograaf
Ontwikkelt zelf geheel nieuwe nationaal-Hongaarse kunstmuziek
De volksmuziek inspireert: het verschilt in alles van de liederen die hem als stadsmens bekend zijn (onder andere: andere toonladders en ritmes)
Deze slide heeft geen instructies
ONDERZOEK NAAR GRONDSLAGEN
Essentie (primitivisme)
Onderzoekend
Stravinsky (niet-Europese invloeden op kunstenaar)
Geïnspireerd door Russische volksmelodieën
Ritme heel belangrijk
Sacre du Printemps
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
EXPRESSIE
Expressionisme en atonaliteit in muziek
Schonberg
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Analyse Schonberg
Voorstelling:
De muziek is geen programmamuziek, maar verklankt innerlijke conflicten en emoties. Is introvert.
Vormgeving:
De traditionele tonaliteit wordt losgelaten. Men maakt gebruik van dodecafonie (=twaalftoonsmuziek), waarbij geen toon belangrijker is dan de andere
Er zijn veel dissonanten en onverwachte orkestraties. Muziek springt van hoog naar laag, wisselt van tempo en dynamiek. Geen poging om prettig in het gehoor liggende muziek te maken.
Muzikale thema’s ontbreken
Voorbeeld van compositie vanuit dodecafonie/twaalftoonsmuziek - zie volgende slide
Deze slide heeft geen instructies
EXPRESSIE intellectuele muziek
Intellectuele muziek: je moet het leren waarderen.
Theoretische muziek: twaalftoonssysteem
Heel moeilijk te spelen voor musici: ze waren het niet gewend, hadden weinig houvast aan andere partijen (want geen herkenbare melodieen) en het vereiste nieuwe technische vaardigheden (grote sprongen en toonsafstanden)
Titels van Kandinsky’s werk introduceren muzikale termen in de schilderkunst.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
EXPRESSIE blues
Komt van de plantages waar de slaven zongen
Blue=teneergeslagen/verdrietig
Vaak langzaam gezongen en liefdesverdriet als thema
Blue note/dirty intonation: tonen onzuiver beginnen of eindigen (ligt net onder de toon)
Voorloper van de jazz, boogiewoogie(snelle blues), rhytm-and-blues, rock-’n-roll en soul.
Deze slide heeft geen instructies
VERVREEMDING
Experimenten met muziek
Bijvoorbeeld: Composities gebaseerd op oerklanken
Of de lawaaimachines van Russolo (futurisme)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Muziek massacultuur
Deze slide heeft geen instructies
Muziek
Muziek wordt een groter medium voor een groter publiek.
lp's
radio
tv
Later internet
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
Deze slide heeft geen instructies
Muziek
Rock n' Roll
Jongeren krijgen meer
vrije tijd en bestedingsruimte en ontwikkelen een eigen identiteit. Er ontstaat een duidelijke generatiekloof
tussen jongeren en volwassenen. > jongerencultuur
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
Traditionele normen en waarden worden belangrijk gevonden.
Rock-’n-roll, met invloeden uit zwarte muziek, wordt gezien als bedreigend en rebels.
Rock-’n-roll staat symbool voor vrijheid, jeugdcultuur en verzet tegen gevestigde normen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Muziek
Protestmuziek
De jaren zestig worden gekenmerkt door idealisme en maatschappelijke betrokkenheid. Jongeren keren zich tegen
autoriteit en traditionele waarden. De hippiecultuur staat voor vrede, vrijheid en experiment.
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
De Vietnamoorlog en de burgerrechtenbeweging leiden tot protesten. Muziek wordt gebruikt om politieke en
maatschappelijke kritiek te uiten.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Muziek '70
Punk
Economische crisis en hoge jeugdwerkloosheid zorgen voor frustratie en toekomstloosheid.
Wantrouwen tegenover overheid en gevestigde orde. Punkmuziek keert zich tegen het systeem.
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
Disco
Disco ontstaat als ontsnapping aan sociale en economische problemen. De clubcultuur wordt belangrijk, vooral voor minderheden.
Disco is minder politiek, maar staat voor vrijheid en inclusiviteit.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Muziek '90
Grunge
Maatschappelijke context:
Afkeer van consumentencultuur en oppervlakkigheid. Gevoelens van leegte en vervreemding.
Geen expliciete politieke boodschap, maar wel kritiek op de samenleving.
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
HipHop '80
Hiphop ontstaat in stedelijke achterstandswijken. Thema’s zijn racisme, ongelijkheid en geweld.
Hiphop geeft een stem aan gemarginaliseerde groepen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe technieken in de muziek
voorheen
muziek is iets wat live gebeurt
notensysteem
vaardigheden
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
na 1945
muziek gemaak in een studio
muziek wordt geconstrueerd
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe technieken in de muziek
Akoestische instrumenten maken geluid door fysieke trillingen.
Met de komst van onder andere de synthesizer ontstaat geluid door elektrische signalen.
Oneindig veel variaties
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe technieken in de muziek
Ontstaan van House in Chicago
> techno, dance, electronisch
herhaling
beat
muziek als ervaring
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe technieken in de muziek
Muziek wordt niet meer gecomponeerd met noten, niet met instrumenten maar het combineren van bestaand materiaal.
Originaliteit zit in het combineren > samples
Hoge en lage kunst lopen door elkaar heen.
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
House en techno ontstaan in de clubs en is toegankelijk om te maken > massacultuur
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe technieken in de muziek
Daft Punk
'Product van de massacultuur'
samplen disco en funk
elektronische muziek
technologie is de basis en niet de persoon > technologie wordt onderdeel van de identiteit.
Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies