5hs KUA p3: alle theorie van muziek (de goede)

5hs KUA p3: alle theorie van muziek (alle drie examenonderwerpen)


1 / 81
volgende
Slide 1: Slide
newEditorKunstMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 81 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 70 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

5hs KUA p3: alle theorie van muziek (alle drie examenonderwerpen)


Deze slide heeft geen instructies

• (kerk)muziek: van eenstemmig naar meerstemmig.

·       A capella gezang als meest verhevene in kerkmuziek; eenstemmige muziek, gregoriaans (syllabisch en melismatisch); meerstemmige muziek (organum, bijvoorbeeld Leoninus en Perotinus).

·       Vervlechting van (klassieke) wetenschap en geloof; Hildegard von Bingen als voorbeeld van veelzijdigheid: theologie, filosofie, natuurwetenschap, geneeskunde en muziek.

·       Technische ontwikkelingen: muzieknotatie (Guido van Arezzo) en ontstaan van vocale meerstemmigheid.

 

·       expressionisme en atonaliteit in de muziek;

 

·       ontstaan nieuwe muzieksoorten: blues en jazz;

 

·       Experimenten met klank (bijvoorbeeld Sprechgesang) en klankbronnen (bijvoorbeeld lawaaimachines, elektrische gitaar).

 

·       veelheid aan stromingen in pop-, jazzmuziek en klassieke muziek.

 

·       Fusion en cross-over: kunst als product van culturele uitwisseling

 

·       Werelddans, wereldmuziek

Deze slide heeft geen instructies

Muziek theorie Cultuur van de Kerk

theorie met oefenvragen.

Zie ook samenvatting en begippen.

Deze slide heeft geen instructies

Belangrijke begrippen vanuit de kunstanalyse:

melodie, toonhoogte, tempo, ritme, dynamiek



Kijk mee in je boekje

Deze slide heeft geen instructies



Deze slide heeft geen instructies



Deze slide heeft geen instructies

Vroege middeleeuwen

500-1000

Hoge middeleeuwen

1000-1250

Late middeleeuwen

1250-1500

Renaissance

500-1000

Vroege middeleeuwen

1150-1320

ars antiqua

1320-1420

ars nova

Renaissance

Indeling in muziekstijlen in de middeleeuwen 

Historische indeling van de middeleeuwen

Deze slide heeft geen instructies

Functie muziek

Muziek was een essentieel en groot onderdeel van het kloosterleven. Het zingen van muziek werd namelijk gezien als een manier om God te eren. Zo werd in kloosters elke dag een mis gehouden en op acht momenten per dag werden er psalmen gezongen. Elk van de 150 psalmen kwam minimaal één keer per week voorbij. 

De muziek was niet bedoeld om van te genieten, maar om je mee te kunnen concentreren op de tekst. Het zingen van deze muziek vereiste namelijk een enorme discipline, zodat de hele geest op dat moment gewijd kon zijn aan God.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Een dag in een klooster: sleep-work-pray-repeat


Deze slide heeft geen instructies

Gregoriaans

Vast onderdeel van het kloosterleven: 

het gebed. Alle 150 psalmen uit de Bijbel 

worden in 1 week tijd gezongen volgens 

vast 'rooster'. 


Vanaf 9e eeuw overal dezelfde melodieën: Gregoriaans (vernoemd naar paus Gregorius) die de gezangen verzamelde en vastlegde.

Deze slide heeft geen instructies

Kenmerken Gregoriaans

gezongen gebeden

  • Eenstemmig, mannen of vrouwen

  • geen duidelijke maat / telling

  • Latijn

  • A capella (stem = meest natuurlijke instrument, direct contact met God)

  •  vormen: psalmodie (solo/voorzanger)- responsoriaal (koor dat antwoordt) - antifonaal (wisselzang tussen 2 koren)

  • syllabisch = een noot per lettergreep OF melismatisch = meer noten per lettergreep  OF afwisselend beide: neumatisch (afwisseling tussen syllabisch en melismatisch)


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Luister naar Vox Nostra Resonet . Dit fragment is tweestemmig. 

Sleep de pinnen naar de juiste antwoorden.



Melismatisch

Syllabisch

Deze slide heeft geen instructies

Vroege meerstemmigheid 

(polyfonie): organum (± 900)

Na het Gregoriaans: ontwikkeling van de meerstemmigheid:


  • parallel organum: stemmen bewegen dezelfde kant op.

  • Daarna: vrij, zwevend en melismatisch organum.

Links: parallel organum

(paralelle kwarten)


Rechts: melismatisch organum

Deze slide heeft geen instructies

Eenstemmig

Parallel

organum

ars antiqua

Vrij

organum

Meerstemmig

Past bij soberheid van romaanse kunst en gregoriaanse muziek. De boodschap is het belangrijkste

Bij in de gotiek (hoge en late Middeleeuwen) draait alles meer om dramatiek, inleving en gevoel.

Deze slide heeft geen instructies

Ontwikkeling van het notenschrift: 1


Neumen: krabbeltjes boven de tekst, geheugensteuntjes voor de zangers.


De vorm van de neumen geeft het stijgen of dalen van de melodie aan.


Deze slide heeft geen instructies



Guido van Arezzo

991-1033

vroege middeleeuwen

Fragment

Ut queant laxis


Ontwikkeling van het notenschrift: 2

  • Guido van Arezzo voegt lijnen toe om de toonhoogte nauwkeuriger te noteren.

  • ezelsbruggetje: ut (do) - re- mi...

  • vierkante noten

  • muziek wordt complexer omdat mondelinge overdracht niet meer hoeft. 


Deze slide heeft geen instructies

Vrouwenstemmen klinken anders! Zij voegt meer melodie en grotere toonomvang toe.

1098-1179

Deze slide heeft geen instructies

vanaf ongeveer 10:30  hoor je de man die de duivel is. hij praat, hij zingt niet. niet goddelijk.

Polyfonie (± 1200)

Meerstemmigheid

  • Muziek werd steeds complexer: van 2-, naar 3- en 4-stemmig. 

  • Componisten van de Notre Dame, Leoninus en Perotinus 

  • Basis = cantus firmus (oude Gregoriaanse melodie) in lange noten gezongen door tenor (hoge mannenstem), daarboven nieuwe stemmen. 

Van ars antiqua naar ars nova

Deze slide heeft geen instructies



Leoninus

Perotinus

ars antiqua

School van de Notre-Dame

  • Complexer organum (meerstemmigheid)

  • Vast ritmisch patroon

Fragment:

Perotinus - Viderunt omnes

Deze slide heeft geen instructies

Philippe de Vitry

1291-1361

ars nova (1320-1420)

  • toenemende (vooral ritmische) complexiteit

  • cantus firmus: een traag verlopende onderstem

  • daarboven een of meerdere stemmen (hoge en lage contratenor) die in hoog tempo allerlei ritmische capriolen uithalen  

  • verschillende teksten door elkaar gezongen

Fragment:

In arboris/Tuba sacre fidei/Virgo sum - Philippe de Vitry




Guillaume de Machaut

1300-1377

ars nova

Fragment:

Douce dame jolie la Morra - Guillaume de Machaut 



Wereldlijke muziek

  • Weinig bewaard gebleven

  • Waarschijnlijk eenstemmig gezongen

  • Ritmischer en dynamischer dan kerkmuziek

  • In de volkstaal

  • Syllabisch

  • Troubadours / trouvères / minnesänger (vaak zelf van adel)

  • tekst moet goed verstaanbaar zijn

  • Begeleid door instrumenten: harp, luit, vedel, trommels, tamboerijn.


Deze slide heeft geen instructies



Troubadours

Trouvères 

Wereldlijke muziek

Fragment:

Can vei la lauzeta mover - Bernart de Ventadorn

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

straatartiesten

Trekken rond (laag aanzien)

optredens op markten of aan het hof

soms in opdracht van de kerk 

Wereldlijke muziek

Deze slide heeft geen instructies



Kunstlied

Hoofse literatuur

Minnelied

Wereldlijke muziek

Deze slide heeft geen instructies



Volkslied

Wereldlijke muziek

Fragment:

L’homme armé - anonieme componist 

Deze slide heeft geen instructies

Waar of niet waar? Liturgische gezangen moesten in de volkstaal worden gezongen.

A

waar

B

niet waar

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Noem op basis van het muziekfragment vier kenmerken van Gregoriaanse muziek.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom is gregoriaanse muziek altijd a capella?

A

omdat er nog geen goede instrumenten waren

B

kloosters bezaten geen instrumenten

C

omdat de menselijke stem het beste instrument is want door god aan ons gegeven

D

instrumenten zouden de aandacht afleiden van de tekst

Deze slide heeft geen instructies

Hoe wordt deze vorm van meerstemmigheid genoemd?

A

parallel

B

tweestemmig

C

vrij organum

D

cantus firmus

Deze slide heeft geen instructies

Dit lied is geschreven door Hildegard von Bingen. Omschrijf twee muzikale kenmerken waarop deze muziek verschilt van het traditionele Gregoriaans.

Deze slide heeft geen instructies

Bij welke manier van zingen hoort dit fragment?

A

gregoriaans

B

parallel organum

C

vrij organum

D

eenstemmig

Deze slide heeft geen instructies

meerstemmige kerkmuziek

Geleidelijk aan werd de kerkmuziek vanaf 1100 meerstemmig. De verschillende stemmen volgden hetzelfde ritme en er kwam maat en ritme in de kerkmuziek.

In de muziek van de burgers (wereldlijke muziek), was dat natuurlijk allang het geval. Mensen wilden 

dansen, samen zingen en plezier maken.

Hoeveel zang-partijen hoor je?

Deze slide heeft geen instructies







Harp

Luit

Dwarsfluit

Trom

Romeinse

Lier

Doedelzak

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Cultuur van het moderne 


Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen

o Ik herken en kan onderzoek naar atonaliteit uitleggen adhv een voorbeeld

o Ik kan uitleggen wat wordt bedoeld met het uitdrukken van innerlijke gevoelens van kunstenaar, zoals angst en vervreemding

o Ik weet dat kunstenaars streven naar puurheid en directheid in de EXPRESSIE

 Inspiratie daarvoor in nieuwe concepten: abstractie, atonaliteit, syncope, blue note


Begrippen: jazz, blues, atonaliteit, syncopisch ritme

o Ik weet welke begrippen bij kunstanalyse muziek horen

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Kernconcepten

  • VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN​

  • ONDERZOEK NAAR GRONDSLAGEN​

  • EXPRESSIE EN VERVREEMDING​


​



Deze slide heeft geen instructies

Modernistische muziek

Accenten: 

Expressionisme en atonaliteit in muziek 

Ontstaan nieuwe muzieksoorten: blues & jazz 

Voorbeelden/invalshoeken: 

  • Waardering Afro-Amerikaanse muziek (jazz) 

  • Muziek: blues & ragtime 

  • Stravinsky (niet-Europese invloeden op kunstenaar) 

  • Schonberg twaalftoonstechniek

  • Bartok: onderzoek volkscultuur 


FOTO: Schonberg

ATONALITEIT

Schönbergs muziek vanaf 1909 was atonaal. Dat wil zeggen dat het afstand neemt van de gebruikelijke traditionele toonladders en akkoorden. Omdat de melodie en samenklanken niet in verband staan tot een centrale toon, is elk gevoel van ordening en herkenning verdwenen.

Schönbergs eerste composities leken op de opzwepende stijl van de late romantiek, vooral van Wagner. In die muziek kwamen gedeeltes voor met grote, onlogische sprongen, begeleid door verrassende akkoorden die de luisteraar voortdurend in spanning hielden. Schönberg maakte deze uitzonderingen tot regel: hij schreef in heftige, onsamenhangende muzikale 'kreten' vol dissonante samenklanken. Hiermee probeerde hij als expressionist rechtstreeks gevoelens uit te drukken.


19e eeuw


20e eeuw

VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN: Breken met het verleden​

Deze slide heeft geen instructies

VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN

  • Het expressionisme vraagt om muziek waarin niet al te veel regels gelden. Schonberg neemt afstand van de geldende harmonieleer. Zijn muziek is ATONAAL (klinkt niet makkelijk in het gehoor). Stravinsky componeert de muziek voor de Sacre du Printemps, hij werkt ook met ATONALITEIT maar voegt vooral ook een vernieuwende ritme structuur toe. Geïnspireerd door oude volksmuziek. Ook Bela Bartok componeert muziek geïnspireerd door oude volksmuziek.

  • De JAZZ komt rond 1900 op in Amerika. Het is muziek van de Afro-Amerikanen die al snel heel populair wordt ook bij een wit publiek. Het is muziek waar je op kan dansen met een expressief karakter, denk maar aan de blues.







Deze slide heeft geen instructies

VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN / EXPRESSIE

  • Komt van de plantages waar de tot slaaf gemaakten zongen​

  • Blue=teneergeslagen/verdrietig​

  • Vaak langzaam gezongen en liefdesverdriet als thema​

  • Blue note/dirty intonation: tonen onzuiver beginnen of eindigen (ligt net onder de toon)​

  • Voorloper van de jazz, boogiewoogie(snelle blues), rhytm-and-blues, rock-’n-roll en soul.​

​











BLUES

Deze slide heeft geen instructies

VERNIEUWING EN VOORUITGANGSDENKEN

  • Ontstaan nieuwe muzieksoorten: blues & jazz 

  • Ontstaan in New Orleans (Amerika)

  • Vermenging van folk, blues, oorspronkelijk Afrikaanse spirituele muziek, ragtime en klassieke muziek

  • Meeslepend RITME (strak en swingend)

  • SYNCOPES (wanneer tonen niet op de eerste tel vallen)

  • Bands met blaasinstrumenten, slagwerk, piano, tuba en soms een banjo

  • IMPROVISATIES in de solo’s

  • Piano en slagwerk vormen vaak de ritmesectie








Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

NEGATIEVE IMAGO JAZZ


  • De vrije manier waarop op jazz werd gedanst zou een ongeoorloofde omgang tussen de seksen in de hand werken.

  • De opzwepende muziek zou dierlijke driften in de mens losmaken.

  • Jazzmuziek was muziek van zwarte mensen, die destijds beschouwd werden als tweederangsburgers.

  • (witte variant van jazz: Dixieland)








Deze slide heeft geen instructies

ONDERZOEK NAAR GRONDSLAGEN

  • Essentie (primitivisme)

  • Abstractie

  • Onderzoekend

Bartok: onderzoek volkscultuur 


Bartok legt volksmuziek uit zijn eigen land Hongarije vast op de fonograaf

Ontwikkelt zelf geheel nieuwe nationaal-Hongaarse kunstmuziek

De volksmuziek inspireert: het verschilt in alles van de liederen die hem als stadsmens bekend zijn (onder andere: andere toonladders en ritmes)








Deze slide heeft geen instructies

ONDERZOEK NAAR GRONDSLAGEN

  • Essentie (primitivisme)

  • Onderzoekend


Stravinsky (niet-Europese invloeden op kunstenaar) 


Geïnspireerd door Russische volksmelodieën

Ritme heel belangrijk

Sacre du Printemps










Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

EXPRESSIE

  • Expressionisme en atonaliteit in muziek 

  • Schonberg





Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Analyse Schonberg

Voorstelling:

De muziek is geen programmamuziek, maar verklankt innerlijke conflicten en emoties. Is introvert.

Vormgeving:

De traditionele tonaliteit wordt losgelaten. Men maakt gebruik van dodecafonie (=twaalftoonsmuziek), waarbij geen toon belangrijker is dan de andere

Er zijn veel dissonanten en onverwachte orkestraties. Muziek springt van hoog naar laag, wisselt van tempo en dynamiek. Geen poging om prettig in het gehoor liggende muziek te maken.

Muzikale thema’s ontbreken


Voorbeeld van compositie vanuit dodecafonie/twaalftoonsmuziek - zie volgende slide


Deze slide heeft geen instructies

EXPRESSIE intellectuele muziek

  • Intellectuele muziek: je moet het leren waarderen.

  • Theoretische muziek: twaalftoonssysteem

  • Heel moeilijk te spelen voor musici: ze waren het niet gewend, hadden weinig houvast aan andere partijen (want geen herkenbare melodieen) en het vereiste nieuwe technische vaardigheden (grote sprongen en toonsafstanden)

  • Titels van Kandinsky’s werk introduceren muzikale termen in de schilderkunst.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

EXPRESSIE blues

  • Komt van de plantages waar de slaven zongen

  • Blue=teneergeslagen/verdrietig

  • Vaak langzaam gezongen en liefdesverdriet als thema

  • Blue note/dirty intonation: tonen onzuiver beginnen of eindigen (ligt net onder de toon)

  • Voorloper van de jazz, boogiewoogie(snelle blues), rhytm-and-blues, rock-’n-roll en soul.


Deze slide heeft geen instructies

VERVREEMDING

  • Experimenten met muziek

  • Bijvoorbeeld: Composities gebaseerd op oerklanken

  • Of de lawaaimachines van Russolo (futurisme)



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Muziek massacultuur


Deze slide heeft geen instructies

Muziek

Muziek wordt een groter medium voor een groter publiek.

  • lp's

  • radio

  • tv

  • Later internet

Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

Deze slide heeft geen instructies

Muziek

Rock n' Roll


Jongeren krijgen meer
vrije tijd en bestedingsruimte en ontwikkelen een eigen identiteit. Er ontstaat een duidelijke generatiekloof
tussen jongeren en volwassenen. > jongerencultuur


Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

Traditionele normen en waarden worden belangrijk gevonden.
Rock-’n-roll, met invloeden uit zwarte muziek, wordt gezien als bedreigend en rebels.


Rock-’n-roll staat symbool voor vrijheid, jeugdcultuur en verzet tegen gevestigde normen.


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Muziek

Protestmuziek


De jaren zestig worden gekenmerkt door idealisme en maatschappelijke betrokkenheid. Jongeren keren zich tegen
autoriteit en traditionele waarden. De hippiecultuur staat voor vrede, vrijheid en experiment.


Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

De Vietnamoorlog en de burgerrechtenbeweging leiden tot protesten. Muziek wordt gebruikt om politieke en
maatschappelijke kritiek te uiten.


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Muziek '70

Punk

Economische crisis en hoge jeugdwerkloosheid zorgen voor frustratie en toekomstloosheid.


Wantrouwen tegenover overheid en gevestigde orde. Punkmuziek keert zich tegen het systeem.


Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

Disco

Disco ontstaat als ontsnapping aan sociale en economische problemen. De clubcultuur wordt belangrijk, vooral voor minderheden.
Disco is minder politiek, maar staat voor vrijheid en inclusiviteit.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Muziek '90

Grunge

Maatschappelijke context:
Afkeer van consumentencultuur en oppervlakkigheid. Gevoelens van leegte en vervreemding.


Geen expliciete politieke boodschap, maar wel kritiek op de samenleving.


Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

HipHop '80

Hiphop ontstaat in stedelijke achterstandswijken. Thema’s zijn racisme, ongelijkheid en geweld.


Hiphop geeft een stem aan gemarginaliseerde groepen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe technieken in de muziek

voorheen


  • muziek is iets wat live gebeurt

  • notensysteem

  • vaardigheden

Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

na 1945


  • muziek gemaak in een studio

  • muziek wordt geconstrueerd

Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe technieken in de muziek

Akoestische instrumenten maken geluid door fysieke trillingen.


Met de komst van onder andere de synthesizer ontstaat geluid door elektrische signalen.


Oneindig veel variaties

Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe technieken in de muziek

Ontstaan van House in Chicago

> techno, dance, electronisch


  • herhaling

  • beat

  • muziek als ervaring

Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe technieken in de muziek

Muziek wordt niet meer gecomponeerd met noten, niet met instrumenten maar het combineren van bestaand materiaal.


Originaliteit zit in het combineren > samples

Hoge en lage kunst lopen door elkaar heen.

Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

House en techno ontstaan in de clubs en is toegankelijk om te maken > massacultuur

Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe technieken in de muziek

Daft Punk


'Product van de massacultuur'


  • samplen disco en funk

  • elektronische muziek

  • technologie is de basis en niet de persoon > technologie wordt onderdeel van de identiteit.

Je kent de verschillende muziekstromingen die belangrijk zijn in de massacultuur.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies