Van poter tot bord (2 min)
Les: warenkennis Γ bestellen Γ opslaan (aardappelen)
Wat je van een product weet, bepaalt wat je bestelt.
Wat je bestelt, bepaalt hoe je het opslaat.
En dat bepaalt wat je ermee kunt koken.
Vandaag volgen we de aardappel door die hele keten.
π·
Sfeerfoto aardappelen / oogst
Van poter tot bord (2 min)
Les: warenkennis Γ bestellen Γ opslaan (aardappelen)
Wat je van een product weet, bepaalt wat je bestelt.
Wat je bestelt, bepaalt hoe je het opslaat.
En dat bepaalt wat je ermee kunt koken.
Vandaag volgen we de aardappel door die hele keten.
π·
Sfeerfoto aardappelen / oogst
Leerdoelen (2 min)
Na deze les kun je:
- het juiste kooktype (A, B of C) kiezen bij een gerecht
- een bestelhoeveelheid berekenen, inclusief schilverlies
- een levering controleren op hoeveelheid, temperatuur en kwaliteit
- aardappelen op de juiste manier opslaan, en uitleggen waarom dat niet in de koeling is
De rode draad (4 min)
Vijf stappen die bij elkaar horen:
1. Kennen β ras en kooktype
2. Bestellen β hoeveel en wanneer
3. Ontvangen β controleren en aannemen
4. Opslaan β juiste plek, juiste temperatuur
5. Bereiden β techniek die bij het product past
Casus: brasserie De Poterij, 80 couverts per avond. Op de kaart: aardappelgratin, gepureerde aardappel en huisgemaakte frites. Deze les werk je deze casus stap voor stap uit.
Van pootgoed tot krat (3 min)
- Maart/april: pootaardappelen de grond in
- Zomer: de plant groeit, de knollen vormen zich
- Oogst: vroeg (vanaf juni, "nieuwe" aardappelen) of laat (september/oktober, bewaaraardappelen)
- Late oogst kan het hele jaar geleverd worden vanuit de bewaarschuur
Onthoud: nieuwe aardappelen zijn dun van schil en bederven snel β niet geschikt om te bewaren. Bewaaraardappelen kun je wΓ©l weken op voorraad houden.
π·
Foto: poten / rooien van aardappelen
Kooktype A, B en C (4 min)
Het kooktype hangt af van de hoeveelheid zetmeel. Staat verplicht op de verpakking.
A β Vastkokend (weinig zetmeel, blijft heel)
Voorbeelden: Nicola, Charlotte, Roseval
B β Licht bloemig (allround)
Voorbeelden: Bintje, Agria
C β Bloemig / kruimig (veel zetmeel, valt uiteen)
Voorbeelden: Eigenheimer, Irene
π·
Foto ras A: Nicola
π·
Foto ras B: Bintje
π·
Foto ras C: Eigenheimer
Kooktype β bereidingstechniek (4 min)
Dit is de kern van de koppeling met keukentechniek.
- A (vastkokend): koken, stomen, in de salade, gratineren
- B (licht bloemig): koken, roosteren in de oven, frituren
- C (bloemig): pureren, soep binden, kroketten
Andersom werkt het ook: staat er "puree" op de kaart, dan weet je meteen dat je kooktype C nodig hebt.
Opdracht 1 β Kies het juiste type (10 min)
Duo's Β· 7 min werk, 3 min bespreken
Bepaal per gerecht het kooktype Γ©n een passend ras:
- Huisgemaakte frites (80 porties)
- Aardappelsalade met haring (40 porties)
- Gratin dauphinois (60 porties)
- Puree bij de stoofpot (60 porties)
Aardappelproducten en waar ze thuishoren (4 min)
Vers, ongeschild (zak of kist) β droge voorraad, 4β8 Β°C
Vers, geschild vacuΓΌm (mise en place) β koeling, 2β7 Β°C, kort houdbaar
Diepvries (frites, kroketten) β vriezer, β18 Β°C of kouder
Droog product (puree in poeder, zetmeel) β droge voorraad, 10β20 Β°C
Kern: hoe verder bewerkt, hoe minder werk in de keuken β maar hoe strenger de opslageis.
π·
Foto: vers/diepvries/droog product naast elkaar
Bestellen begint bij productkennis (2 min)
Vier vragen die je alleen kunt beantwoorden als je het product kent:
1. Wat bestel ik? (ras, kooktype, vers of convenience)
2. Hoeveel bestel ik? (porties, gram per gast, schilverlies)
3. Wanneer bestel ik? (houdbaarheid, bederfelijkheid)
4. Waar laat ik het? (heb ik de juiste ruimte vrij?)
Voorraadbeheer β kernbegrippen (3 min)
- Bestelniveau: zakt de voorraad hieronder, dan bestel je
- Veiligheidsvoorraad: je buffer voor een drukke avond of late levering
- Derving: wat je weggooit door bederf of vergeten β kost pure winst
De bestelformule (3 min)
benodigde hoeveelheid + veiligheidsvoorraad β aanwezige voorraad
En met schilverlies (Β± 20%):
bruto per gast = netto per gast Γ· 0,8
Rond daarna af naar hele besteleenheden (bijv. zakken van 12,5 kg).
Opdracht 2 β Reken de bestelling uit (10 min)
Individueel Β· 7 min werk, 3 min bespreken
Gegevens:
- Morgen 80 couverts gratin, 180 g netto per gast
- Schilverlies 20%
- In voorraad: 6 kg Nicola
- Veiligheidsvoorraad: 5 kg
- Besteleenheid: zakken van 12,5 kg
Vraag: hoeveel kilo Nicola bestel je, en hoeveel zakken is dat?
Huiswerk: dezelfde berekening maken voor de puree (60 couverts, 200 g netto per gast, 0 kg Eigenheimer in voorraad).
Ontvangen: stappen bij een levering (3 min)
1. Neem pas aan als je tijd hebt om te controleren
2. Vergelijk pakbon met je eigen bestelbon
3. Controleer (zie volgende onderdeel)
4. Afwijking? Noteer het vΓ³Γ³r je tekent
5. Zet gekoelde/bevroren producten binnen 15 minuten weg
Controleren: waar let je op (3 min)
- Hoeveelheid β klopt het aantal?
- Temperatuur β zelf meten, niet aannemen
- Houdbaarheid β genoeg tijd over?
- Verpakking β heel, schoon, droog?
- Kwaliteit β kijken, ruiken, voelen
- Registratie β noteer afwijkingen (HACCP)
Bij aardappelen weiger je een partij met: groene plekken, kiemen, rotte of zachte knollen, een muffe geur.
Opslagregels + drie ruimtes (4 min)
Algemene regels: FIFO/FEFO (oud eerst), rauw en bereid gescheiden, alles afgedekt en gedateerd, dagelijks temperatuur controleren.
Drie ruimtes:
- Droge voorraad: 10β20 Β°C
- Koeling: 0β7 Β°C
- Vriezer: β18 Β°C of kouder
π·
Foto: droge voorraad / koeling / vriezer
Aardappelen bewaren: waarom niet in de koeling? (4 min)
- Te koud (< 4 Β°C): zetmeel wordt omgezet in suiker β smaakt zoetig, verkleurt te snel bij frituren
- Te licht/warm: knol wordt groen (solanine, giftig) en gaat kiemen boven 8 Β°C
Zo doe je het wel goed: 4β8 Β°C, donker, droog, niet in gesloten plastic, niet naast uien of fruit.
π·
Foto: groene / kiemende aardappel (afkeurvoorbeeld)
Eindopdracht β de hele keten (18 min)
Groepjes van drie Β· 13 min werk, 5 min bespreken
Volgende week zaterdag: 120 personen, frites en aardappel-preisoep op het menu. Het is half juli.
Werk uit:
1. Welk kooktype en ras kies je, vers of diepvries?
2. Bereken de bestelling
3. Maak een controlelijst voor de levering
4. Waar sla je alles op? (let op: het is juli, de droge voorraad wordt warm)
Laat 1 of 2 groepen kort (2 min elk) toelichten; de rest levert schriftelijk in.
Samenvatting (2 min)
- Kooktype bepaalt de bereidingstechniek β en dus wat je bestelt
- Schilverlies zit in je berekening, niet alleen in de afvalbak
- Tekenen doe je pas nΓ‘ controleren
- Aardappelen horen bij 4β8 Β°C, donker en droog β niet in de koeling
Huiswerk: lees Productkennis blz. 15β28, maak de puree-berekening van opdracht 2, en zoek in je stagekeuken welk aardappelras er gebruikt wordt.