Tijdvak 5
Tijdvak 5
Tijdvak 5
Tijd: 1500 – 1600
16e eeuw —> Renaissance
Periode: eerste tijdvak van de vroegmoderne tijd 1500-1800
Naam tijdvak:
Ontdekkers -> Slaat op de ontdekkingsreizen
Hervormers -> Slaat op de Hervorming/Reformatie waarin het protestantisme ontstond.
TV-icoon:
Zeilschip -> Slaat op de ontdekkingsreizen
Achtergrond -> ‘Da Vinci-man’ gebruikt voor correct weergeven menselijke verhoudingen in kunst -> symbool Renaissance
Kenmerken Tijdvak 5
Ontdekkingsreizen -> kolonialisme
Renaissance a.g.v. kruistochten en humanisme:
-> hernieuwde belangstelling voor de klassieken
-> veranderend mens- en wereldbeeld -> terugkeer wetenschap
Ontstaan kritiek op de kerk -> Reformatie -> ontstaan protestantisme (Luther 1517) -> kerkscheuring
Kenmerken Tijdvak 5
Vorsten gaan verder met centralisatiepolitiek
Spanje o.l.v. Habsburgers machtigste land o.a. Karel V en Filips II.
SP koning streeft naar vergroten macht:
Centralisatiepolitiek
Godsdienstvervolgingen (afdwingen religieuze eenheid, katholieken vs protestanten)
Gevolg: verzet tegen godsdienstvervolging en verzet tegen centralisatie
Godsdienstoorlog in het Heilig Rooms Duits Rijk
NL-se opstand -> ontstaan Republiek (= 1e NL-se staat)
Tijdvak 5
Paragraaf 5.2
Het begin van de Europese overzeese expansie
Leerdoelen
Aan het einde van de les kan je uitleggen:
Waardoor en hoe de Europese overzeese expansie ontstond
Welke activiteiten Spanjaarden en Portugezen ondernamen in Oost-Af en Azië
Welke activiteiten ze ondernamen in West-Af en Amerika
Het ontstaan van de ontdekkingsreizen
In 1415 werd Ceuta door de Spanjaarden en Portugezen heroverd van Marokko.
Dit was het begin van de Europese expansie
Portugezen: ''waar komt het goud vandaan dat via de Sahara naar Marokko werd gebracht?''
Voeren om West-Af heen en vonden de herkomst van het goud in Ghana/Goudkust
Volgende missie -> een weg naar Indië.
Waarom?: kostbare voorwerpen en eigen winsten ipv door de Arabische tussenhandelaren
1488: zuidpunt van Afrika bereikt -> Kaap de Goede Hoop
Het ontstaan van de ontdekkingsreizen
Spanjaarden:
Italiaan Columbus in opdracht van de Spaanse koning een weg vinden naar Indië via het westen
Ontdekking van Amerika (was destijds nog onbekend, want Columbus dacht dat hij in Indië was aangekomen)
Hierdoor werd Amerika heel lang gezien als West-Indië/de West met indianen als inwoners
Het ontstaan van de ontdekkingsreizen
Portugezen:
Amerigo Vespucci: Columbus heeft nieuw continent ontdekt -> Nieuwe Wereld
Vasco Da Gama: route naar Indië gevonden richting het oosten om Kaap de Goede Hoop
Europese expansie in het oosten
De ontdekkingsreizen vormden het begin van de Europese overzeese expansie en was mede mogelijk dankzij:
Betere schepen
Militaire superieur (dankzij de kanonnen in de schepen)
Portugezen bouwden ook factorijen in de kleine gebieden die zij in bezit hadden
Europese expansie in het westen
Portugezen: handel aan de west kust in Af
goud, ivoor en ook slaven
De slaven werden gebracht naar Brazilië om te werken op de plantages
Spanjaarden onderwierpen met gemak gebieden in Midden- en Zuid-Amerika:
zwaarden, kanonnen en paarden tegen de eenvoudige wapens van de inheemse bevolking
Europese ziektes waar de inheemse bevolking niet bestand waren
Gevolg: vele doden, maar ook migratie vanuit Spanje naar die gebieden en het begin van kolonialisme in Amerika
Huiswerk + leerwerk
Huiswerk: vraag 1 en 2
Extra oefenen: 5.2 vraag 15a en 17
p.56 vraag 1 t/m 3
Leerwerk:
Doorlezen 5.2 (boek en powerpoint)
Maken samenvatting 5.2
Leren intro tv5
Tijdvak 5
Paragraaf 5.1
Het veranderde mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
Nieuw mens- en wereldbeeld
De Italiaanse stedelijke elites kregen door de bevordering van kunsten een nieuw mens- en wereldbeeld:
ME: mens als slecht en zondig, dus de mens moet continu bezig zijn met het geloof en leven na de dood -> Memento Mori
Renaissance: wedergeboorte van de klassieke oudheid
Italiaanse kunstenaars bestudeerden klassieke erfgoed
De mens en het leven op aarde werd OOK belangrijk (naast godsdienst) -> Carpe Diem
Oorzaken van de Renaissance
Kruistochten: hernieuwd contact met MO waar kennis oude Grieken en Romeinen bewaard was gebleven.
Humanisme: bestudeerden klassieke teksten om hun betekenis te begrijpen. Stellen de mens centraal en willen de wereld begrijpen door te onderzoeken
Erasmus: toont fouten in Bijbelvertaling kerk aan -> Kerk bleek niet altijd onfeilbaar en hun “waarheden” dus ook niet
opkomst stedelijke burgerij -> Welvaartstijging: Rijke burgers willen gaan genieten van hun rijkdom -> leven op aarden en de mens wordt belangrijker en gaan geld spenderen aan kunst en cultuur
Oorzaken van de Renaissance
Europese expansie (ontdekkingsreizen): veranderden letterlijk het wereldbeeld en mensbeeld door contact met andere culturen
1453 Val van Constantinopel: vlucht van christelijke Byzantijnse geleerden naar Europa die veel kennis meenemen
Kunst
Griek-Romeinse vormenleer
Denk aan de cultuurelementen van de Grieks-Romeinse cultuur
Kunstenaars gaan hun werken signeren, omdat kunst niet meer alleen in teken staat van geloof maar ook individu
Huiswerk + leerwerk
Huiswerk: 5.1 vraag 7
p.56 vraag 5
Leerwerk:
Doorlezen 5.2 (boek en powerpoint)
Maken samenvatting 5.1
Maken mindmap 5.1
Leren 5.1
Tijdvak 5
Paragraaf 5.3
De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had
Kritiek op de katholieke kerk
Erasmus (humanist): toont fouten in Bijbelvertaling kerk aan -> Kerk bleek niet altijd onfeilbaar en hun “waarheden” dus ook niet
Gevolg: schrijft een boek ''Lof Der Zotheid'' waarin de fouten van de kerk stonden beschreven. Dit boek werd door de boekdrukkunst verspreid in de samenleving
Luther: belangrijkste hervormer. Hij liet adhv 95 stellingen zien wat de kerk allemaal fout deed. Zijn doel als hervormer was om de kerk te hervormen/veranderen, dus NIET om voor een splitsing binnen de kerk te zorgen!!
Calvijn: hervormer, veel aanhangers in Nederlanden
Verschil Luther en Calvijn
Calvijn
Luther
Als de vorst zich niet aan de regels van God houdt, dan mogen de onderdanen de vorst afzetten
Kerk moet nog sober
Vorst bepaald het geloof van de onderdanen
Onderdanen moeten de vorst gehoorzamen
Kerk moet sober zijn; geen versieringen, geen beelden en geen altaar
Fouten in de kerk
Aflaathandel
Rijkdom en corruptie
Celibaat (ongehuwd blijven) niet nageleefd
Heiligenverering
Conclusie volgens Eramus, Luther en Calvijn:
Kerk hield zich niet meer aan de regels!
Begin van de splitsing van de kerk
In 1521 bereikte het conflict tussen Maarten Luther en de paus zijn hoogtepunt.
In januari werd Luther door Paus Leo X officieel in de ban gedaan, waardoor hij niet langer deel uitmaakte van de katholieke kerk.
Enkele maanden later moest hij verschijnen op de Rijksdag van Worms, waar keizer Karel V hem dwong zijn uitspraken en geschriften te herroepen.
Luther weigerde dit, omdat hij vond dat alleen de Bijbel het hoogste gezag heeft. Na zijn weigering werd hij door de keizer vogelfrei verklaard.
Dankzij de bescherming van de Duitse keurvorst kon Luther ontsnappen en onderduiken, waar hij begon aan zijn Duitse vertaling van de Bijbel.
Splitsing van de kerk
Na het conflict van 1521 werd de breuk met Rome onherstelbaar.
Terwijl Luther onder bescherming verder werkte aan zijn Bijbelvertaling, verspreidden zijn ideeën zich snel door het Duitse Rijk.
Steeds meer vorsten en steden kozen ervoor om zich los te maken van de pauselijke macht en de katholieke kerk.
Zo ontstond een nieuwe christelijke stroming: het protestantisme. De katholieke kerk bleef trouw aan de paus, maar de aanhangers van Luther volgden zijn leer.
Deze scheiding tussen katholieken en protestanten staat bekend als de Reformatie
Huiswerk + leerwerk
Huiswerk: 5.3 vraag 13
p.56 vraag 8
Leerwerk:
Doorlezen 5.4 (boek en powerpoint)
Maken samenvatting 5.3
Maken mindmap 5.3
Leren 5.2
Tijdvak 5
Paragraaf 5.4
Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
De Nederlandse Opstand
Huiswerk + leerwerk
Huiswerk: Oefenvraag Renaissance + Nederlandse Opstand
Extra oefenen: 5.4 vraag 9
p.56 vraag 9
Leerwerk:
Doorlezen 5.4 (boek en powerpoint)
Maken samenvatting 5.4
Maken mindmap 5.4
Leren 5.3