De Italiaanse maffia (2) (1).pptx
De Italiaanse maffia
Drs. R. Balistreri
Bijeenkomst 1: Geschiedenis, oorsprong en mythevorming
4 oktober 2021
Onderdelen in deze les
De Italiaanse maffia
Drs. R. Balistreri
Bijeenkomst 1: Geschiedenis, oorsprong en mythevorming
4 oktober 2021
Remy Balistreri
Historicus (UU & UvA)
Docent Geschiedenis (Libanon Lyceum en Thorbecke VO)
Ondernemer (freelance historicus en stadsgids Dordrecht en Rotterdam)
www.remybalistreri.nl
Bijeenkomst 1:
Geschiedenis, oorsprong en mythevorming
Vraag 1: “Wat is de Italiaanse maffia?”
Vraag 2: “Hoe is de maffia, tegen het licht van de geschiedenis van (Zuid-)Italië ontstaan?”
Vraag 3: “Welke visies zijn er op het ontstaan van de maffia?”
Cosa Nostra (Sicilië)
‘Ndrangheta (Calabrië)
Camorra (Campanië)
Sacra Corona Unita (Apulië)
Oudste verwijzing naar ‘maffia’groeperingen op Sicilië dateert uit 1838
Dat is dus vòòr de Italiaanse eenwording van 1861
Fik Meijer: “De vele gezichten van Sicilië” (2021)
Geschiedenis van Sicilië wordt gekenmerkt door buitenlandse overheersers: Grieken, Carthagers, Romeinen, Vandalen, Arabieren, Normandiërs, Habsburgers, etc.
In 1812 wordt het feodalisme in Sicilië afgeschaft
In de praktijk verbeterden de omstandigheden voor armen nauwelijks
Galantuomini waren nu eigenaar van de grond
Er ontstond een machtsvacuüm, waarin briganti en banditi zich het imago van rechtvaardige schurk konden aanmeten
1812 stimulans voor ontstaan georganiseerde misdaad op Sicilië
Sicilianen kregen bij hun opstand tegen Bourbon-koning Francesco II (Frans II) hulp van Garibaldi
De Italiaanse eenwording liep voor Sicilië uit op een teleurstelling (hoge belastingen, geen autonomie, grote verschillen in taal en cultuur)
Massimo D’Azeglio (~1866)
Fatta l’Italia, bisogna fare gli Italiani
Gebrek aan vertrouwen in nieuwe overheid werkt toename van criminele groepen in de hand
Geen nieuw verschijnsel, maar na de Eenwording ontwikkelden bendes zich tot criminele organisaties
De overheid wilde Italianen maken, maar Sicilianen voelden zich tekortgedaan door de armoede en repressie, waardoor de macht van criminele organisaties groeide.
La Rivolta del Sette e Mezzo (Palermo, 1866)
Het woord ‘mafia’ wordt in 1863 voor het eerst gebruikt in het toneelstuk I mafiusi di Vicaria
Past bij het beeld van een ‘goede maffia’
In 1875 komt het woord voor het eerst voor in een politierapport (Rapporto Sangiorgio)
Cavalleria Rusticana (Mascagni, 1890)
Historicus John Dickie: Gangster shows have often borrowed Mascagni’s music; the connection between mob and material runs deep. Cavalleria is “akin to the official ideology of the Sicilian mafia,” John Dickie writes in Cosa Nostra. “The mafia was not an organization, it was believed, but a sense of defiant pride and honour, rooted deep in the identity of every Sicilian.”
Roberto M. Daniotto: “The mafia. A cultural history” (2015)
Francis Coppola used Mascagni’s Cavalleria Rusticana for the conclusion of Godfather III because it is “the very work that invented the Mafia: not the real Mafia, to be sure, but an imaginary one, grown out of the nostalgia for a lost world of mythical codes of honour, family values and rustic chivalry.” Cavalleria Rusticana has everything Coppola needed: “Drama, ethnic ‘italianicity’, theatricality, a Sicilian setting, ritualistic killings.”
Samenvattend:
Maffia kent een oorsprong op Sicilië
Afschaffing van het feodale stelsel leidde ertoe dat landeigenaren machtiger werden (door gebrek aan centraal bestuur en rechsstaat) lokale bendes kunnen arbeiders en boeren wél beschermen
Door Italiaanse eenwording wordt de afstand tussen bevolking en autoriteiten verder vergroot. Criminele groeperingen “nestelen” zich in de samenleving.
Door politieke instabiliteit wint de maffia snel aan politieke invloed; overheid was genoodzaakt situatie te gedogen (niet in staat orde te bewaren)
De dood of de citroenen
Historicus Salvatore Lupo: voor de eenwording van Italië ontstaat de proto-maffia. Na de eenwording verslechtert de situatie voor veel Sicilianen en ontwikkelen bendes zich tot criminele organisaties
Socioloog Diego Gambetta: aan het eind van de negentiende eeuw is de kernactiviteit van de maffia economische bescherming (protection of business), maar onzeker is of dat het oorspronkelijke doel van de organisaties was
Combinatie van zwak centraal gezag en ontwikkelingen in de citruseconomie
Verkiezingen van 1882: startpunt van maffia-invloed?
Uitbreiding van kiesrecht leidde tot bloeiende handel in stemmen (en paradoxaal genoeg tot uitholling van de democratie)
De Siciliaanse volksaard en de maffia:
Spirito di auto-giustizia (de neiging om bij het verdedigen van de eigen belangen geweld en intimidatie te gebruiken, zonder zich iets aan te trekken van de staat)
Tutto colpevolo, nessuno colpevole (als iedereen schuldig is, is niemand schuldig)
Cavelleria Rusticana (maffiosi als uiting van de boerse ridderlijkheid, Robin Hood-achtig imago als rechtvaardige schurken)
Visies op het ontstaan en de oorsprong van de maffia:
‘De goede maffia’: de armen beschermen
‘De citroenen-maffia’: afpersing en intimidatie
Antonio Nicoso: De maffia heeft nooit de zwakken tegen de sterken of de armen tegen de rijken verdedigd
‘De middeleeuwse maffia’
‘De maffia als reactie op de Italiaanse eenwording
John Dickie: De maffia en de Italiaanse staat kwamen samen ter wereld
Salvatore Lupo: Al voor de eenwording ontstond een proto-maffia
John Dickie: “Cosa Nostra” (2007)
John Dickie: “Bloedbroeders” (2012)
Salvatore Lupo: “History of the mafia” (2011)
De Italiaanse maffia
Drs. R. Balistreri
Bijeenkomst 2: Maffiapraktijken: politiek, religie en economie
25 oktober 2021
Even recapituleren:
Maffia is een Siciliaans fenomeen, versterkt door ontwikkelingen uit de Siciliaanse geschiedenis:
Afschaffing feodale stelsel (1812)
Oprichting Italiaanse staat (1861)
Uitbreiding kiesrecht (1882)
Maffia wordt door sommigen (vooral maffiosi zelf) gezien als ‘nobel’ (het beschermen van de armen), zie Cavalleria Rusticana; door anderen als de ‘citroenenmaffia’, met afpersing en intimidatie als praktijk
Maffia wordt door sommigen (vooral maffiosi zelf) gezien als een middeleeuws concept; door anderen vooral als reactie op de Italiaanse eenwording
Na WOII: dienstensector wordt belangrijk op Sicilië i.p.v. landbouw zwaartepunt Cosa Nostra verschuift naar politieke connecties
Link met Democrazia Cristiana (wederkerigheid: CS was in staat om veel stemmen te ronselen)
Winst uit oneerlijke aanbestedingsprocedures
1962 – 1963: de Eerste Maffiaoorlog gewelddadige machtsstrijd
Jaren ‘50 en ‘60
Ciaculli (1963)
Ciaculli (1963)
Jaren ‘70: decennium van groei en welvaart voor de Cosa Nostra
Productie heroïne verplaatst zich vanwege strenge wetgeving elders naar Sicilië (meer winst dan sigaretten)
Maffiosi wagen zich op internationale kapitaalmarkten
Opkomst links terrorisme (justitie richtte haar pijlen op Brigate Rosse)
Jaren ‘70
Cesare Terranova (1979)
De ‘lange jaren tachtig’ van de Cosa Nostra
1981 – 1983: de Tweede Maffiaoorlog ‘de mattanza’ bloedigste conflict uit de geschiedenis van de maffia
Corleonisi (Luciano Leggio / Toto Riina / Bernardo Provenzano, Corleone)
Groep rond Tano Badalamenti (voorsteden Palermo)
Luciano Leggio
Toto Riina
Bernardo Provenzano
Il Teorema di Buscetta (‘de stelling van Buscetta’)
Sleutel voor onderzoeksrechters om maffia te begrijpen
Cosa Nostra is een unitaire organisatie, verschillende misdrijven staan met elkaar in verband en maffiosi worden van bovenaf aangestuurd
Maffiapraktijken:
De Omertà: geheimhoudings- en zwijgplicht (zie pentiti, spijtoptanten)
De Vendetta: volgens de erecode van de maffia ga je bij onrecht niet naar de politie, maar neem je zélf wraak
Systeem van wederzijdse afhankelijkheid en dienstbetoon (clientelismo)
Pizzo
Cosa Nostra bestaat uit cosche
Geen maffiosi, maar uomini d’onore
John Dickie: “Maffiarepubliek” (2013)
Roberto Saviano: “Gomorra” (2006)
Diego Gambetta: “The Sicilian Mafia” (1992)
Sanne de Boer: “Mafiopoli” (2020)
De Italiaanse maffia
Drs. R. Balistreri
Bijeenkomst 3: Representatie in cultuur: stereotypen en mystiek
8 november 2021
De criminele connotatie waarmee het begrip maffia nu onlosmakelijk verbonden is, verkreeg de term pas na de succesvolle premiere van I mafiusi di la Vicaria (de maffiosi van de Vicaria-gevangenis) in 1863, een toneelstuk in het Siciliaanse volksdialect. Daarvoor werd het begrip maffioso eerder geassocieerd met schoonheid en zelfbewustzijn. Het toneelstuk handelt over een groep gevangenen in Palermo en heeft als thematiek nederigheid, respect en afpersing. Het stuk wordt gezien als een sentimentele fabel die gaat over de spirituele verlossing van de gevangenen. Het beeld van de maffia is eerbaar: maffiosi (de gevangenen in de Vicaria-gevangenis) beschermen de zwakkeren in de samenleving. Hoewel het woord maffia uitsluitend in de titel en nergens in de tekst voorkomt, heeft I mafiusi di la Vicaria er wel voor gezorgd dat de term maffia een criminele lading kreeg. Hierdoor is het toneelstuk van doorslaggevende waarde voor de klassieke beeldvorming over de maffia, vanwege de verbinding tussen rustieke en archaïsche elementen met een notie van criminaliteit en eerbaarheid
In de ogen van Mascagni en zijn publiek stonden maffiosi symbool voor een mix tussen een gewelddadige hartstocht en een Arabische trots; maffia was een rudimentaire riddercode waaraan de achterlijke boereninwoners van Sicilië gehoorzaamden. Deze beeldvorming verdoezelde het onderscheid tussen Sicilië en maffiosità; een omissie die in het voordeel werkte van de georganiseerde misdaad zelf. Tutti colpevoli, nessuno colpevole luidt een Italiaans spreekwoord: als iedereen schuldig is, is niemand schuldig. De mythe dat hun misdadigheid in de Siciliaanse volksaard zijn oorsprong had, gold als de ultieme vrijbrief voor de maffia. De connotatie ‘Arabisch’ in de typering van Mascagni impliceert dat er sprake is van oriëntalisme binnen Italië, als uitvloeisel van de verhoudingen tussen noord en zuid. Voortkomend uit die constatering is de Arabische trots dus een toegeschreven eigenschap.
Sicilië bood filmmakers een ‘mediterraan paradijs’ met gevestigde stereotypen. De stereotypen die gemunt werden in eerdere historische discoursen kregen door middel van de filmindustrie een visueel aspect: snorren, rekwisieten, wapens en kostuums bevestigden bestaande stereotypen.
Sicilianen worden in vroege Italiaanse films vaak neergezet als tragische en gepassioneerde slachtoffers van hun eigen karakter, waarbij Sicilië geldt als ‘a world betrayed’.
De clichématige verhaallijnen in de films hadden een dramatische impact op de beeldvorming over Sicilianen en vormden hierdoor een ‘plaatsvervangende waarheid’.
In La Terra Trema is dit aspect goed waarneembaar: er is sprake van stereotypen die behalve een esthetische uitwerking ook spreken vanuit een ideologische didactiek. De combinatie van taalkundige stereotypen als accent en dialect, de authenticiteit van het landschap en het aankaarten van de sociale en politieke problemen ligt hieraan ten grondslag.
De legendarische hoofdpersoon Giuliano wordt in de film geportretteerd als een uiting van de door jarenlange externe overheersing opstandige en onverbeterlijke Siciliaanse geest. Giuliano is een mythische figuur die na zijn overleden in 1950 een plaats heeft veroverd in de harten van de Sicilianen;
Brianna Humphreys verklaart dit door te stellen dat het levensverhaal van Giuliano veel parallellen vertoont met de geschiedenis van Sicilië. Elementen als ballingschap, onbetrouwbaarheid, geweld, tragedie en corrupte politiek zijn gemeenplaatsen in zowel het korte leven van Giuliano als de turbulente Siciliaanse geschiedenis.
Humphreys citeert Angelo Restivo die concludeert dat veel Sicilianen gevoelens van sympathie koesteren voor ‘outlaws’ als Giuliano, omdat maffiosi in de Siciliaanse beeldvorming zowel een nostalgisch ideaal als de onvermijdelijkheid van de geschiedenis reflecteren.
Giuliano wordt, hoewel duidelijk is dat hij een bandiet is, niet neergezet als persoon die kwade bedoelingen heeft. Door te stellen dat de waarheid over het leven van Giuliano nooit achterhaald kan worden en door de suggestie te wekken dat er duidelijke parallelen zijn tussen de Siciliaanse geschiedenis en het levensverhaal van één van de meest legendarische maffiosi figuren uit de tijd, geeft Rosi Giuliano legitimiteit en houdt hij een deel van de mythevorming over maffiosi in stand. Een belangrijk deel van de stereotyperingen is het landschap: het uitgestrekte en oogverblindende Siciliaanse platteland en de pittoreske stad Montelepre zijn een prachtig decor van waaruit haast vanzelfsprekend de mythe van ‘rustieke ridderlijkheid’ spreekt.
In lijn met de historische discoursen over stereotypen van maffiosi valt Salvatore Giuliano aan te merken als ijkpunt in de klassieke beeldvorming over de maffia in de Italiaanse filmgeschiedenis. Er is sprake van een duidelijk politiek statement, dat Rosi in latere interviews verwoordt als: ‘My first preoccupation was to recount the story of the man and also the nature of Sicily of that period so as to denounce the hidden links between the power of the state, the power of the country’s institutions and the power of the Mafia’. Naast de politieke lading van Salvatore Giuliano is in deze film ook een groot deel van de stereotyperingen uit het historische discours te achterhalen, zoals noties van eer, tragedie, onbetrouwbaarheid en geweld
Mario Puzzo / Francis Ford Coppola: “The Godfather” (1969/1972)
https://www.youtube.com/watch?v=OIBpHO1gZgQ
https://www.nporadio4.nl/klassiek/klassiekers/2a8a10f7-cf20-4ea6-8296-0dac34af3a33/the-godfather
Lagumina beschrijft in zijn essay over historische anti-Italiaanse sentimenten in de Verenigde Staten dat tot aan het midden van de twintigste eeuw de beeldvorming over Italianen vanuit Amerikanen werd gedomineerd door stereotypen als luiheid, onwetendheid, bijgelovigheid en een drang naar criminaliteit.
De stereotypen van de eerste generaties Italianen waren die van ‘domme clowns’ of nog erger, ‘gewelddadige gangsters’. Aan het eind van de jaren dertig lijkt de immigratie van Italianen succesvol, mede doordat de Little Italy’s zich bewezen als dynamische economische omgevingen, maar de stereotyperingen bleven.
Lagumina beschrijft dat de stereotypen van Italianen worden gevoed door het koppelen van de Italiaanse identiteit aan de georganiseerde misdaad. Ook nadat, onder invloed van anti-discriminatiebewegingen vanaf de jaren zestig, de onverdraagzaamheid jegens Italianen afnam, bleven criminele stereotypen als gevolg van populaire filmproducties als The Godfather en The Untouchables aanwezig in de beeldvorming over ItaliaansAmerikanen.
De Italiaanse gangster wordt in de Amerikaanse cinema vanaf de jaren dertig weggezet als een persoon met een gebrek aan intelligentie, loyaliteit en sociaal tact.
Tegen het einde van de jaren dertig worden er pogingen ondernomen om de etnische verdeeldheid in de Verenigde Staten te beteugelen; er komt een productiecode met als doel de negatieve beeldvorming over etnische groepen een halt toe te roepen. De stereotypen van Italianen bleven in Hollywood echter bestaan, met verhaallijnen over beruchte Italiaanse maffiosi en Italiaans-Amerikaanse acteurs als hoofdrolspelers.
Hoewel de economische malaise van de jaren dertig is verdwenen, bleef in de decennia die volgden een belangrijke constante dat de Italiaans-Amerikaanse immigranten een bedreiging zouden vormen voor de ‘American Dream’.
De Italiaanse etniciteit bleef een belangrijk retorisch stijlmiddel waarmee een afstand tussen het publiek en de subversieve praktijken van maffiosi kon worden gecreëerd. Volgens Bondanella representeren de stereotypen van Italiaans-Amerikanen de ambivalente beeldvorming in de Verenigde Staten over Italianen. Schoorvoetend gaven de Amerikanen hiermee toe stiekem een zekere jaloezie en bewondering te voelen ten opzichte van de Italiaanse migranten.
Tamburri concludeert dat Godfather niet zo zeer een gangsterfilm, maar eerder een immigrantensage is
Coppola heeft, volgens Hart, gekozen om in The Godfather de mythen over de maffia te omarmen: ‘Coppola made it into a popular culture staple’
Volgens Hart zijn de stereotypen van maffiosi in The Godfather te herleiden tot de immigrantenstatus van de hoofdpersonen. De Italiaanse immigrant vormde een regionale etnische identiteit die bovendien een sterke verbintenis had met het Siciliaanse thuisland. Een illustratie daarvan is dat een groot aantal scènes uit The Godfather zich afspeelt op Sicilië. Deze zichtbare associatie met Sicilië zorgt voor een bevestiging van de oorsprongsmythen van de maffia en kaart het belang aan van het moederland: Sicilië is een plek om te ontvluchten, maar ook om uiteindelijk weer naar terug te keren.
Dit maakt dat de stereotypen van maffiosi gevoed worden door de etnische identiteit waaraan hoofdpersonen, landschappen, feesten, conversaties, kleding, gebruiksvoorwerpen en voedsel in de film refereren. Daarnaast kent de film ook een duidelijke connectie met de Verenigde Staten, waarover Coppola zegt: “I always wanted to use the Mafia as a metaphor for America. If you look at the film, you see that it’s focussed that way. The first line is: I believe in America’. Volgens Coppola is de belangrijkste overeenkomst tussen de maffia en de Verenigde Staten dat beiden een kapitalistisch systeem zijn, waarbij het maken van winst voorop staat. In parallel met de beeldvorming in vroegere maffiafilms kan worden gesteld dat de maffia wordt voorgesteld als bedreiging van Amerikaanse waarden, maar ook een spiegel is voor de sociale problemen in Amerika
Matteo Garrone: “Gomorra” (2008)
David Chase: “The Sopranos” (1999-2007)
De Italiaanse maffia
Drs. R. Balistreri
Bijeenkomst 4: De anti-maffiabeweging
22 november 2021
1981-1983: ‘Mattanza’
1986-1992: Maxiproces
https://www.npostart.nl/maffiabaas-michele-greco-spreekt-tijdens-het-maxiproces/22-10-2018/WO_NPO_13109380
Tomasso Buscetta
Il Teorema di Buscetta (‘de stelling van Buscetta’)
Sleutel voor onderzoeksrechters om maffia te begrijpen
Cosa Nostra is een unitaire organisatie, verschillende misdrijven staan met elkaar in verband en maffiosi worden van bovenaf aangestuurd
23 mei 1992:
Giovanni Falcone
19 juli 1992:
Paolo Borsellino
1893: Notarbartolo
1963: Commissione Antimafia
1978: Peppino Impastato
Trailer film I Cento Passi: https://www.youtube.com/watch?v=YAWAnsIPYHU
Modena City Ramblers – I Cento Passi: https://www.youtube.com/watch?v=KUpcxdg2Iqs
Netflix 2021: Vendetta: https://www.netflix.com/nl/title/81399651
1982: Carlo Alberto Dalla Chiesa
1983: Rocco Chinnici
https://www.youtube.com/watch?v=6sUM-n9t9U0
1990: Rosario Livatino
https://www.npostart.nl/WO_KRO_13111845
Salvatore Pappalardo
https://www.npostart.nl/speeches/24-12-2015/VPWON_1238311
https://www.vpro.nl/programmas/speeches/7.html
https://www.vpro.nl/programmas/speeches/stille-burgeroorlog.html
Ontwikkelingen in de anti-maffiabeweging
Jaren ‘50 en ‘60: protesten in kleine dorpsgemeenschappen
Jaren ‘80 en ‘90: protesten in stedelijke middenklasse
Tot jaren ‘90: Koude Oorlog, fundamenteel wantrouwen katholieken en communisten verhindert samenwerking in antimaffiabewegeing
Dalla Chiesa: antimaffiabeweging is auto met twee wielen: 1) sociale, culturele en ideologische hervormingen /
2) repressie, handhaving en vervolging
Tot 1982: nadruk op ‘tweede wiel’. Vanaf 1984: Coordinamento Antimafia – begin civil society movement en voorlichting jongere generaties
1992 als keerpunt
E’ finito tutto? https://www.youtube.com/watch?v=1WMLdc1a7hQ?
Vier veranderingen vanaf 1992: politiek, wetshandhaving, grassroots en internationaal
Politiek: wetgeving verjaring ernstige misdrijven, wetgeving bescherming pentiti, wetgeving veroordeelde maffioso in speciaal regime
Handhaving: versterking rechterlijke macht, hulp van het leger
Libera (1994)
Internationale samenwerking (onder meer met de VS)
Operazione Mani Pulite (1992)
https://www.vno-ncw.nl/forum/wie-durft-er-verzet-te-komen-tegen-de-italiaanse-maffia
https://www.npostart.nl/2doc/09-12-2020/VPWON_1266085
https://www.2doc.nl/documentaires/series/2doc/2020/Uit-de-schaduw-van-de-maffia.html
https://www.youtube.com/watch?v=GLizH3LMsR8
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/06/na-vijf-jaar-vluchten-moet-de-maffiabaas-van-zijn-kledingkast-klimmen-a1525138
https://www.nrc.nl/nieuws/2021/03/30/ik-heb-vooral-een-einde-willen-maken-aan-de-maffiose-cultuur-a4037909
In het nieuws:
https://www.telegraaf.nl/nieuws/2056977885/italie-pakt-100-ndrangheta-op-vizier-op-beruchte-mole-familie
https://www.ad.nl/buitenland/megaproces-tegen-italiaanse-maffia-eerste-70-vonnissen-uitgesproken~abdec802/
https://nos.nl/artikel/2404880-zeventig-veroordelingen-in-snelrechtzaak-tegen-italiaanse-maffia
https://nos.nl/artikel/2394392-maffiabaas-raffaele-imperiale-opgepakt
https://nos.nl/artikel/2393079-italie-pakt-70-jarige-topvrouw-van-napolitaanse-maffiaclan-op
Alexander Stille: “Excellent Cadavers” (1995)
Alison Jamieson: “The Antimafia” (1999)
Jane C. & Peter T. Schneider: “Reversible Destiney” (2003)
De Italiaanse maffia
Drs. R. Balistreri
Bijeenkomst 5: Representatie in moderne cultuur: rauw en troosteloos
6 december 2021
Positie van vrouwen in de Italiaanse maffia
Van oudsher conservatieve organisatie, gesloten mannenbolwerk. Machocultuur, waarin vrouwen gehoorzaamden.
Voor aanzien maffioso is vrouw onmisbaar: hoeder van de maffiose cultuur.
Omdat justitie lange tijd een blinde vlek had voor hun betrokkenheid, knapten vrouwen vanaf de tweede helft van de 20ste eeuw klusjes op (drugssmokkel, etc). Vrouwen waren het lijntje tussen man in de gevangenis en buitenwereld.
Verandering vanaf de jaren tachtig
Nadat justitie de antimaffiabeweging had opgevoerd (+ het maatschappelijke middenveld) vulden vrouwen steeds vaker het vacuüm dat door repressie was ontstaan (dood, gevangenschap, etc)
Uit noodzaak geboren emancipatie; gedelegeerde bevoegdheid is pseudo-emancipatie.
Een zeer klein percentage vrouwen schopt het tot ‘capa’.
Maar ook: vrouwen werpen zich soms op als ‘pentiti’.
De ‘Ndrangetha kent meer vrouwen in topposities dan de Cosa Nostra:
Is it unusual to have a female mafia boss?
Women occupy a wide range of roles within the Neapolitan crime syndicate, from bodyguards to bosses
In Naples, women are traditionally responsible for the finances within the household. They run the accounts and, according to anti-mafia investigators, have taken a major part in money laundering, cutting up drug deliveries for distribution and running numbers
Een verschil: Bloedige afrekeningen laten de vrouwen liever aan mannen over. „Vrouwen willen hun handen niet vuilmaken en delegeren dus”,
Anna Mazza
https://www.theweek.co.uk/69449/black-widow-mafia-clan-rounded-up-who-are-they
Giuseppina Nappa
https://www.trouw.nl/nieuws/trend-vrouwen-rukken-op-in-de-italiaanse-maffia~bb61e227/
https://www.demorgen.be/nieuws/drie-italiaanse-maffialeden-opgepakt-voor-zevenvoudige-moord~b7591b67/
Giuseppina Nappa
Nappa is een van de vrouwen die het afgelopen decennium binnen de camorra –de Napolitaanse maffia– belangrijke posities zijn gaan innemen. Niet toevallig zitten in Italië inmiddels zeven vrouwen in de gevangenis onder het zware regime, waarmee alleen de gevaarlijkste maffiosi te maken krijgen. Dat zijn meer vrouwen dan ooit.
Vrouwen worden voor de mannen het enige contact met de buitenwereld, de tussenpersoon die orders door kan geven. Meestal hebben vrouwen alleen tijdelijke macht. Zodra de broer of echtgenoot vrijkomt, maakt hij weer de dienst uit.”
Maar er zijn steeds meer uitzonderingen. Giuseppina Nappa is daar het bewijs van, net als haar collega Maria Licciardi.
https://www.crimesite.nl/vrouwelijke-topverdachte-camorra-aangehouden-video/
https://www.nbcnews.com/id/wbna32529514
Maria Licciardi
https://nos.nl/artikel/2393079-italie-pakt-70-jarige-topvrouw-van-napolitaanse-maffiaclan-op
Vrouwen als gevaar voor de maffia?
Binnen de Italiaanse maffia worden vrouwen vaak gezien als een potentieel gevaar, omdat ze een heilig principe als de omerta nooit blindelings zullen volgen.
‘Vrouwen vinden op een bepaald moment andere zaken belangrijker. Ofwel moet je ze dan opsluiten, ofwel doden.'
Vrouwen blijken een machtig wapen in de strijd tegen de Italiaanse 'Ndrangheta,
https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/dac2c6f2-7c53-43fd-b667-c0a266f406d9/hoe-vrouwen-de-maffia-ten-val-brengen
https://www.ad.nl/buitenland/levenslang-voor-moord-en-oplossen-vrouw~a3dffb11/
Lea Garofalo
“De vrouw met de camera”
https://www.vpro.nl/speel~WO_VPRO_043129~de-vrouw-met-de-camera-letizia-battaglia-de-vrouw-met-de-camera-letizia-battaglia~.html
https://www.nrc.nl/nieuws/2015/12/07/de-vrouw-die-italie-in-verlegenheid-bracht-1565531-a237898?t=1633098604
De Italiaanse maffia
Drs. R. Balistreri
Bijeenkomst 6: Palermo in de polder: de Italiaanse maffia in Nederland
20 december 2021
Francesco Nirta
https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/politie-pakt-voortvluchtig-maffialid-op-in-nieuwegein~bc49a479/
Federico Varese: “Mafias on the move” (2011)
Soggiorno Obbligato
https://www.npostart.nl/de-italiaanse-maffia-op-de-bloemenveiling-van-aalsmeer/22-10-2018/WO_KN_13112113
Stan de Jong en Koen Voskuil: “De Italiaanse maffia in Nederland” (2010)
Stan de Jong en Koen Voskuil: “Maffiaparadijs” (2017)
