Schaal 1.3
Schaal 1.3
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een schaal?
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan schaal herkennen, de schaal berekenen en met schaal rekenen als een model kleiner of groter is dan de werkelijkheid.
Deze slide heeft geen instructies
Schaal herkennen in situaties
Je komt schaal tegen bij:
kaarten en plattegronden
bouwtekeningen
maquettes
miniaturen
modellen van machines of gebouwen
Steeds vergelijk je een afbeelding of model met de echte afmeting.
Deze slide heeft geen instructies
Kleiner of groter dan echt?
Er zijn twee veelvoorkomende situaties:
Verkleining: het model is kleiner dan de werkelijkheid
Vergroting: het model is groter dan de werkelijkheid
Voorbeelden:
een kaart is meestal een verkleining
een tekening van een insect kan een vergroting zijn
Gebruik hier taal als: 'Wat zie je vaker in het dagelijks leven?' Zo maak je de overgang naar rekenen met beide richtingen.
Voorbeeld van een verkleining
Schaal 1 : 100 betekent:
1 cm op de tekening
100 cm = 1 m in werkelijkheid
De werkelijkheid is dus 100 keer zo groot als de tekening.
Leg uit dat leerlingen schaal 1:100 vaak al kennen van plattegronden. Verbind de verhouding aan een concrete omzetting in meters.
Voorbeeld van een vergroting
Bij een vergroting kan een afbeelding groter zijn dan echt.
Voorbeeld:
op de afbeelding is een insect 8 cm lang
in werkelijkheid is het 2 cm lang
De afbeelding is dan 4 keer zo groot.
Noem hier dat vergrotingen vaak niet als 1:n worden uitgesproken in gewone taal, maar de verhouding blijft wel hetzelfde rekenidee.
Welke situatie is een vergroting?
kaart 1:25.000
plattegrond 1:100
insect 8 cm, echt 2 cm
modelauto 1:50
Toetst het verschil tussen verkleining en vergroting uit slides 2-6. Veelgemaakte fout: leerlingen denken dat elk model een vergroting kan zijn.
Maak de zinnen compleet
Schaal vergelijkt een tekening of model met de werkelijkheid. Bij schaal 1 : 100 is 1 cm op papier gelijk aan 100 cm in het echt. Een tekening van een insect die groter is dan echt noem je een vergroting.
Controleer of leerlingen de kernwoorden uit de eerste uitleg beheersen.
Schaal berekenen
Zo bereken je de schaal:
Meet of lees de maat van het model of de tekening af.
Neem de maat in de werkelijkheid.
Zet beide maten om naar dezelfde eenheid.
Schrijf de verhouding zo eenvoudig mogelijk.
Gebruik consequent de woorden model/tekening en werkelijkheid. Vermijd nu nog uitzonderingen; focus op de basisprocedure.
Wat is de schaal bij 6 cm op tekening en 3 m echt?
1 : 50
1 : 30
1 : 300
2 : 1
3 m = 300 cm, dus 6 : 300 = 1 : 50. Distractors passen bij fouten in omrekenen of niet vereenvoudigen.
Oefening 1: plattegrond
Op een plattegrond is een gang 4,5 cm lang.
De schaal is 1 : 100.
Bereken de lengte van de gang in werkelijkheid.
eerst in cm
daarna eventueel in m
Geen uitwerking op de slide zetten; deze les bevat veel rekenopgaven. Laat leerlingen hardop benoemen welke stap eerst komt.
Oefening 2: bouwtekening
Een raam is op een bouwtekening 1,8 cm breed.
De schaal is 1 : 50.
Bereken de echte breedte van het raam.
Mogelijke uitkomst voor controle: 90 cm. Gebruik dit pas na het zelfstandig rekenen.
Oefening 3: kaart
Op een kaart is de afstand tussen twee punten 7 cm.
De schaal is 1 : 25.000.
Bereken de werkelijke afstand.
Zet je antwoord om naar meter of kilometer.
Hier komt naast schaal ook eenheden omzetten terug. Maak duidelijk dat 7 cm eerst naar cm in werkelijkheid wordt berekend.
Hoe reken je 7 cm op schaal 1:25.000 om?
Bespreek de aanpak: 7 cm × 25.000 = 175.000 cm, daarna omzetten naar 1.750 m of 1,75 km. Let op de tussenstappen en eenheden.
Een kast is 180 cm echt en schaal 1 : 30. Hoe groot op tekening?
5 cm
6 cm
15 cm
30 cm
Toetst of leerlingen nu de omgekeerde richting herkennen: werkelijkheid naar tekening is delen.
Een modelauto is 9 cm, de echte auto 4,5 m. Welke schaal hoort erbij?
1 : 5
1 : 45
1 : 50
1 : 500
4,5 m = 450 cm, dus 9 : 450 = 1 : 50. Distractors passen bij niet omrekenen of verkeerd vereenvoudigen.
Welke verhouding hoort bij een vergroting?
1 : 4
1 : 7
4 : 1
1 : 40
Leg uit dat bij vergroting de afbeelding groter is dan de werkelijkheid, dus links staat een groter getal na vereenvoudigen.
Herken de fouten en aanpak
Bij schaalopgaven maak je vaak fouten door niet naar dezelfde eenheid om te zetten. Ook kun je de verkeerde richting rekenen. Daarom bepaal je eerst of het gaat om tekening naar echt of omgekeerd, en controleer je of je antwoord logisch is.
Sluit aan op de samenvatting van veelgemaakte fouten en het stappenplan.
Welke stap helpt jou het meest bij schaalopgaven?
Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld: eerst bepalen wat gevraagd wordt, eenheden gelijk maken, de juiste rekenbewerking kiezen en controleren of de uitkomst past bij verkleining of vergroting.
Wat heb je vandaag geleerd over schaal?
Laat leerlingen kort terugblikken op hun leerwinst, bijvoorbeeld schaal herkennen, omrekenen, verhouding vereenvoudigen of kiezen tussen keer en delen.
Begrippenlijst
schaal - verhouding tussen een tekening of model en de werkelijkheid
verhouding - vergelijking van twee grootheden met dezelfde eenheid
werkelijkheid - de echte afmeting van een voorwerp of afstand
model - verkleinde of vergrote weergave van iets echts
verkleining - een afbeelding of model dat kleiner is dan echt
vergroting - een afbeelding die groter is dan het echte voorwerp
eenheid - maatsoort zoals mm, cm, m of km
Deze slide heeft geen instructies