Zinsdelen herkennen
Zinsdelen herkennen
De les gaat over vier zinsdelen: persoonsvorm, onderwerp, werkwoordelijk gezegde en lijdend voorwerp.
Lesdoel
Ik kan in een zin de persoonsvorm, het onderwerp, het werkwoordelijk gezegde en het lijdend voorwerp herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden ken je al bij zinsdelen?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Let op woorden als persoonsvorm, onderwerp, werkwoord en zin.
Persoonsvorm
De persoonsvorm is het werkwoord dat bij het onderwerp past.
Je vindt de persoonsvorm vaak door de zin in een andere tijd te zetten.
Er is meestal maar één persoonsvorm in een zin.
Gebruik een kort voorbeeld mondeling, zoals: 'Lisa loopt naar school' → 'Lisa liep naar school'. Dan zie je dat 'loopt' de persoonsvorm is.
Persoonsvorm herkennen
Voorbeeldzin: Morgen fietst Sam naar school.
Zet de zin in een andere tijd.
Morgen fietste Sam naar school.
Het woord dat verandert, is de persoonsvorm.
Benadruk dat leerlingen niet naar betekenis alleen kijken, maar naar het werkwoord dat verandert van tijd.
Let op bij persoonsvorm
In een zin kunnen meer werkwoorden staan.
Toch is er maar één persoonsvorm.
In: Mila heeft haar boek gelezen is heeft de persoonsvorm.
Gelezen hoort ook bij het gezegde, maar is niet de persoonsvorm.
Veel leerlingen kiezen het laatste werkwoord. Wijs erop dat alleen de persoonsvorm verandert als je de tijd verandert.
Persoonsvorm samengevat
Zoek het werkwoord in de zin.
Zet de zin in een andere tijd.
Het werkwoord dat verandert, is de persoonsvorm.
De persoonsvorm hoort altijd bij het onderwerp.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de persoonsvorm in: Mila heeft haar boek gelezen.
gelezen
heeft
haar boek
Mila
Controleert het misverstand dat leerlingen vaak het laatste werkwoord kiezen. De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert van tijd.
Wat is de persoonsvorm in: In de pauze koop ik een pizzabroodje.
Pauze
Koop
Ik
Pizzabroodje
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de persoonsvorm in: Gisteren viel ik als een blok in slaap.
Viel
Gisteren
Slaap
Blok
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp
Het onderwerp zegt wie of wat iets doet.
Het onderwerp hoort bij de persoonsvorm.
Je vindt het onderwerp met de vraag: wie of wat + persoonsvorm?
Verbind deze uitleg direct aan de vorige slides: eerst persoonsvorm zoeken, daarna onderwerp.
Onderwerp herkennen
Voorbeeldzin: De hond blaft hard.
Persoonsvorm: blaft
Vraag: wie blaft?
Antwoord: de hond
Dus: de hond is het onderwerp.
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp en woordvolgorde
Het onderwerp staat niet altijd vooraan.
In: Morgen gaat Noor zwemmen is gaat de persoonsvorm.
Vraag: wie gaat?
Antwoord: Noor
Dus Noor is het onderwerp.
Veel leerlingen denken dat het eerste woord het onderwerp is. Gebruik dit voorbeeld om dat misverstand weg te nemen.
Onderwerp samengevat
Zoek eerst de persoonsvorm.
Stel daarna de vraag: wie of wat + persoonsvorm?
Het antwoord is het onderwerp.
Het onderwerp kan één woord zijn, maar ook meer woorden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het onderwerp in: Morgen gaat Noor zwemmen.
Morgen
zwemmen
gaat
Noor
Toetst het inzicht dat het onderwerp niet altijd vooraan staat.
Wat is het onderwerp in: Morgen gaan de tweede klassen op kamp.
Morgen
Kamp
De tweede klassen
gaan
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het onderwerp in: Mevrouw Kemper gaat niet mee naar Riverside.
Mevrouw Kemper
Riverside
Niet
gaat mee
Deze slide heeft geen instructies
Werkwoordelijk gezegde
Het werkwoordelijk gezegde bestaat uit alle werkwoorden in de zin.
Daar hoort de persoonsvorm ook bij.
Soms is het maar één woord.
Soms zijn het meerdere werkwoorden samen.
Leg eenvoudig uit: alles wat werkwoord is, hoort bij het werkwoordelijk gezegde.
Werkwoordelijk gezegde herkennen
Voorbeeldzin: Amir heeft een film gekeken.
Werkwoorden: heeft, gekeken
Samen vormen zij het werkwoordelijk gezegde.
Dus: heeft gekeken
Laat leerlingen eerst alle werkwoorden onderstrepen. Daarna pas de naam 'werkwoordelijk gezegde' geven.
Eén of meer werkwoorden
In: Jade leest is het werkwoordelijk gezegde leest.
In: Jade wil lezen is het werkwoordelijk gezegde wil lezen.
Je neemt dus altijd alle werkwoorden mee.
Benadruk het verschil tussen persoonsvorm en werkwoordelijk gezegde: de persoonsvorm is een deel van het gezegde.
Werkwoordelijk gezegde samengevat
Zoek alle werkwoorden in de zin.
Zet ze bij elkaar.
Samen vormen ze het werkwoordelijk gezegde.
De persoonsvorm hoort daar altijd bij.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het werkwoordelijk gezegde in: Jade wil lezen?
Jade
wil
wil lezen
lezen
Leerlingen moeten alle werkwoorden samen nemen, niet alleen de persoonsvorm.
Hoe vind jij het werkwoordelijk gezegde het snelst?
alle werkwoorden zoeken
zin in tijd zetten
eerste woord nemen
wie-vraag stellen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het werkwoordelijk gezegde in: Dat had je echt niet moeten doen!
Moeten doen
Had moeten doen
Had doen
Niet doen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het werkwoordelijk gezegde in: Vandaag wil ik echt graag een Turkse pizza eten.
wil
eten
wil eten
Turkse Pizza
Deze slide heeft geen instructies
Lijdend voorwerp
Het lijdend voorwerp krijgt de handeling.
Je vindt het met de vraag: wie of wat + werkwoordelijk gezegde + onderwerp?
Niet elke zin heeft een lijdend voorwerp.
Gebruik eenvoudige taal: het lijdend voorwerp is degene of datgene waar iets mee gebeurt.
Lijdend voorwerp herkennen
Voorbeeldzin: Sara koopt een jas.
Onderwerp: Sara
Werkwoordelijk gezegde: koopt
Vraag: wat koopt Sara?
Antwoord: een jas
Dus: een jas is het lijdend voorwerp.
Deze slide heeft geen instructies
Niet elke zin heeft er één
In: De baby slaapt is geen lijdend voorwerp.
Je kunt niet goed vragen: wat slaapt de baby?
Als die vraag geen logisch antwoord geeft, is er geen lijdend voorwerp.
Dit voorkomt dat leerlingen in elke zin per se een lijdend voorwerp zoeken.
Lijdend voorwerp samengevat
Zoek eerst onderwerp en werkwoordelijk gezegde.
Stel daarna de vraag: wie of wat + werkwoordelijk gezegde + onderwerp?
Het antwoord is het lijdend voorwerp.
Soms is er geen lijdend voorwerp in de zin.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het lijdend voorwerp in: Sara koopt een jas.
Sara
koopt
een jas
geen
Controleert of leerlingen het antwoord op 'wat koopt Sara?' herkennen.
Welke zin heeft géén lijdend voorwerp?
Sara koopt een jas.
Amir kijkt een film.
De baby slaapt.
Noor leest een boek.
Sluit aan bij de slide 'Niet elke zin heeft er één'.
Vul de woorden in
Voor het lijdend voorwerp zoek je eerst het onderwerp en het werkwoordelijk gezegde. Daarna stel je de vraag: wie of wat + gezegde + onderwerp? Soms geeft die vraag geen logisch antwoord. Dan is er geen lijdend voorwerp.
Herhaalt de vaste stappen in eenvoudige taal.
Welk zinsdeel kun jij nu beter vinden?
Laat leerlingen in eigen woorden noemen welk zinsdeel ze nu beter kunnen vinden, bijvoorbeeld persoonsvorm, onderwerp, werkwoordelijk gezegde of lijdend voorwerp.
Hoe moeilijk vond jij deze les?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
zinsdeel - een deel van een zin met een eigen functie
persoonsvorm - het werkwoord dat verandert als je de zin in een andere tijd zet
onderwerp - wie of wat iets doet in de zin
werkwoordelijk gezegde - alle werkwoorden in de zin samen
lijdend voorwerp - wie of wat de handeling krijgt
werkwoord - een woord dat zegt wat iemand doet of wat er gebeurt
Deze slide heeft geen instructies