Anatomie 1: Spijsvertering

Anatomie 1: spijsvertering

1 / 46
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 46 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Anatomie 1: spijsvertering

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan de ligging, bouw, functies en werking van het spijsverteringsstelsel met de juiste Latijnse benamingen uitleggen en deze kennis correct toepassen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan spijsvertering?

Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Verwachte thema’s: organen, vertering, enzymen, opname, maag, darmen, lever.

Overzicht van het stelsel

  • Het spijsverteringsstelsel verwerkt voedsel tot opneembare stoffen

  • Hoofdroute: mondholte → keelholte → slokdarm → maag → dunne darm → dikke darm

  • Hulporganen: lever, galblaas, alvleesklier

  • Vertering, opname en transport werken samen

Benadruk dat niet alle organen voedsel transporteren; lever, galblaas en alvleesklier leveren stoffen aan de darm.

Ligging in het lichaam

  • Mondholte in het hoofd

  • Keelholte achter neus- en mondholte

  • Slokdarm in hals en borstkas

  • Maag linksboven in de buik

  • Lever rechtsboven, galblaas onder de lever

  • Alvleesklier achter/onder de maag

  • Dunne darm centraal in de buik

  • Dikke darm als kader om de dunne darm heen

Deze slide heeft geen instructies

Functie van spijsvertering

Spijsvertering heeft drie hoofddoelen:


  • voedsel mechanisch verkleinen

  • voedingsstoffen chemisch afbreken

  • bruikbare stoffen opnemen in bloed of lymfe


Wat niet bruikbaar is, verlaat het lichaam als ontlasting.

Koppel mechanische vertering aan kauwen en kneden, en chemische vertering aan enzymen.

Latijnse benamingen

Cavitas oris - mondholte

Pharynx - keelholte

Oesophagus - slokdarm

Gaster/Ventriculus - maag

Duodenum - twaalfvingerige darm

Jejunum - nuchtere darm

Ileum - kronkeldarm

Deze slide heeft geen instructies

Latijnse benamingen

Colon - deel van de dikke darm

Colon sigmoideum / sigmoïd - S-vormig deel van de dikke darm

Hepar - lever

Vesica fellea / vesica biliaris - galblaas

Pancreas - alvleesklier

Intestinum tenue - dunne darm

Intestinum crassum - dikke darm

Gebruik consequent dezelfde termen tijdens de rest van de les.

Welke Latijnse naam hoort bij de slokdarm?

A

Pharynx

B

Oesophagus

C

Hepar

D

Duodenum

Distractors zijn termen uit dezelfde reeks Latijnse benamingen.

Overzicht en basisbegrippen

De mondholte is het begin van de voedselroute. Daarna gaat het voedsel via de keelholte en de slokdarm naar de maag. Spijsvertering heeft drie hoofddoelen: voedsel mechanisch verkleinen, chemisch afbreken en stoffen opnemen in bloed of lymfe.

mondholte
keelholte
opnemen
lever
colon
kneden
pharynx

Controleer of leerlingen de hoofdroute en de drie hoofddoelen van spijsvertering verbinden.

Mondholte

  • Bouw: tanden, tong, speekselklieren

  • Functie: voedsel opnemen, verkleinen en mengen

  • Werking: kauwen en bevochtigen starten de vertering

Deze slide heeft geen instructies

Vertering in de mond

  • Speeksel bevat amylase

  • Amylase begint de afbraak van koolhydraten, vooral zetmeel

  • Vet en eiwit worden hier nauwelijks chemisch verteerd

  • De tong vormt het voedsel tot een slikbare bolus

Noem dat speeksel ook slijm bevat voor smering, maar de nadruk ligt hier op koolhydraatvertering.

Keelholte

  • Pharynx is het kruispunt van luchtweg en voedselweg

  • Functie: voedsel van mond naar slokdarm leiden

  • Werking: slikreflex zorgt voor snelle doorgang

Je kunt kort benoemen dat de epiglottis helpt om verslikken te voorkomen, zonder te ver af te dwalen.

Slokdarm

  • Oesophagus is een gespierde buis

  • Functie: transport van voedsel naar de maag

  • Werking: peristaltische bewegingen duwen de bolus naar beneden

Leg uit dat peristaltiek ook werkt als iemand ligt; zwaartekracht is niet de hoofdreden voor transport.

Van slikken naar maag

Mondholte → keelholte → slokdarm → maag


  • kauwen maakt kleinere stukken

  • slikken verplaatst de bolus

  • peristaltiek vervoert het voedsel verder

  • onderweg vindt vooral transport plaats, nog weinig vertering

Deze slide heeft geen instructies

Waardoor komt voedsel vooral in de maag terecht?

A

Peristaltiek

B

Zwaartekracht

C

Galafgifte

D

Darmflora

Sluit aan bij de uitleg dat transport in de slokdarm ook werkt als iemand ligt.

Van mond naar maag

In de mond start de vertering van koolhydraten door het enzym amylase. De pharynx leidt het voedsel van mond naar slokdarm. In de slokdarm zorgt peristaltiek voor het transport naar de maag.

koolhydraten
pharynx
peristaltiek
eiwitten
hepar
lipase
colon

Laat leerlingen de koppeling maken tussen plaats, Latijnse term en werking.

Maag

  • Gaster/Ventriculus is een gespierde opslagplaats

  • Functie: tijdelijk bewaren, kneden en mengen

  • Werking: voedsel wordt vermengd met maagsap

Deze slide heeft geen instructies

Samenstelling van maagsap

  • Zoutzuur (HCl)

  • Pepsinogeen/pepsine

  • Slijm

  • Water en zouten


Deze samenstelling maakt chemische vertering en bescherming van de maagwand mogelijk.

Pepsinogeen wordt in het zure milieu omgezet in pepsine. Houd het simpel maar correct.

Functie van maagsap

  • Zoutzuur doodt veel micro-organismen

  • Zoutzuur activeert pepsine

  • Pepsine begint de vertering van eiwitten

  • Slijm beschermt de maagwand tegen beschadiging

Benadruk dat koolhydraatvertering uit de mond in de maag afneemt door het zure milieu.

Wat wordt in de maag verteerd?

  • Hoofdzakelijk eiwitten

  • Enzym: pepsine

  • Spijsverteringssap: maagsap

  • De maag kneedt voedsel tot een halfvloeibare massa

Deze slide heeft geen instructies

Welke stof in maagsap beschermt de maagwand?

A

Pepsine

B

Zoutzuur

C

Slijm

D

Amylase

Veel leerlingen verwarren beschermende functie met verterende functie.

Maag en maagsap

De maag mengt voedsel met maagsap. Daarin zorgt zoutzuur voor een zuur milieu en activeert pepsine. Pepsine begint vooral de vertering van eiwitten.

maagsap
zoutzuur
Pepsine
gal
amylase
lipase
darmsap

Benadruk dat eiwitvertering in de maag start en koolhydraatvertering daar juist afneemt.

Dunne darm: onderdelen

  • Duodenum

  • Jejunum

  • Ileum


De dunne darm is de belangrijkste plaats voor vertering en opname.

Deze slide heeft geen instructies

Duodenum

  • Eerste deel van de dunne darm

  • Hier komen gal en alvleeskliersap bij de voedselbrij

  • Belangrijke plek voor verdere chemische vertering

Leg uit dat het duodenum veel verteringssappen ontvangt en daarom functioneel een sleutelrol heeft.

Jejunum en ileum

  • Jejunum: voortzetting van vertering en veel opname

  • Ileum: verdere opname van voedingsstoffen

  • Darmplooien, darmvlokken en microvilli vergroten het opnameoppervlak sterk

Noem eventueel dat een groot oppervlak nodig is om efficiënt genoeg voedingsstoffen op te nemen.

Vertering in de dunne darm

  • Koolhydraten worden verder afgebroken tot enkelvoudige suikers

  • Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren

  • Vetten worden afgebroken tot vetzuren en glycerol

  • Dit gebeurt met darmsap, alvleeskliersap en gal

Gal bevat zelf geen enzymen, maar helpt vetten emulgeren. Dat verschil is belangrijk.

Sappen en enzymen

Belangrijke werking

Belangrijke sappen

  • Alvleeskliersap

  • Darmsap

  • Gal

  • amylase verteert koolhydraten

  • proteasen verteren eiwitten

  • lipase verteert vetten

  • gal emulgeert vetten

Houd proteasen als verzamelnaam als de klas nog niet toe is aan meerdere specifieke enzymnamen.

Alvleesklier

  • Pancreas ligt achter de maag

  • Functie: maakt alvleeskliersap

  • Werking: levert enzymen aan het duodenum voor vertering van koolhydraten, eiwitten en vetten

Deze slide heeft geen instructies

Lever

  • Hepar ligt rechtsboven in de buik

  • Functie: maakt gal en verwerkt opgenomen voedingsstoffen

  • De lever ontvangt bloed uit de darmen

Koppel dit alvast aan de poortader zonder nu alle details te geven; dat komt later terug.

Galblaas

  • Vesica biliaris ligt onder de lever

  • Functie: gal opslaan en indikken

  • Werking: geeft gal af aan het duodenum wanneer dat nodig is

Deze slide heeft geen instructies

Rol van gal

Gal verteert vet niet met enzymen, maar verdeelt vet in kleine druppels. Daardoor kan lipase beter werken en verloopt vetvertering sneller.

Dit is een veelgemaakte fout: gal is geen enzym, maar een hulpmiddel bij vetvertering.

Welke uitspraak over gal is juist?

A

Gal verteert eiwitten

B

Gal emulgeert vetten

C

Gal maakt glucose

D

Gal vervoert bolussen

Toetst de vaak gemaakte fout dat gal een enzym zou zijn.

Dunne darm en hulporganen

In het duodenum komen gal en alvleeskliersap bij de voedselbrij. Lipase helpt bij de vertering van vetten, terwijl gal vet in kleine druppels verdeelt.

duodenum
Lipase
gal
colon
pepsine
slijm
oesophagus

De betekenis van de juiste plaats van elk begrip is hier essentieel.

Dikke darm

  • Intestinum crassum omringt de dunne darm

  • Belangrijke delen hier: colon en sigmoïd

  • Functie: water en zouten terug opnemen

Deze slide heeft geen instructies

Colon en sigmoïd

  • Het colon transporteert en indikt de darminhoud

  • Het sigmoïd is het S-vormige einddeel van het colon

  • Hier wordt ontlasting tijdelijk verder verzameld

Deze slide heeft geen instructies

Darmflora

  • Darmflora is de verzameling micro-organismen in de darm

  • Vooral in de dikke darm aanwezig

  • Helpt bij afbraak van resten die wij zelf moeilijk verteren

  • Draagt bij aan bescherming tegen schadelijke micro-organismen

Je kunt ook kort benoemen dat darmflora betrokken is bij de vorming van sommige vitamines, als verrijking.

Opname in de dunne darm

  • Opname gebeurt vooral via darmvlokken en microvilli

  • Enkelvoudige suikers, aminozuren, water en zouten gaan het bloed in

  • Het grote oppervlak maakt snelle opname mogelijk

Deze slide heeft geen instructies

Van darm naar lever

  • Opgenomen voedingsstoffen gaan vanuit de darmwand in bloedvaten

  • Dit bloed stroomt via de poortader naar de lever

  • De lever verwerkt, controleert en slaat stoffen op

Houd het hier bij de hoofdlijn: opname in bloed en vervolgens transport naar de lever.

Samenvatting van de route

Mondholte → koolhydraatvertering start

Maag → eiwitvertering start

Dunne darm → meeste vertering en opname

Dikke darm → wateropname en darmflora

Lever → verwerking van opgenomen voedingsstoffen

Deze slide brengt de centrale lijn van de les samen.

Via welk bloedvat gaan opgenomen stoffen naar de lever?

A

Aorta

B

Poortader

C

Luchtpijp

D

Slagader

Sluit aan op de hoofdlijn: opname in bloed en transport naar de lever.

Opname en dikke darm

In de dunne darm vergroten darmvlokken en microvilli het opnameoppervlak. Opgenomen voedingsstoffen gaan het bloed in en stromen daarna via de poortader naar de lever. In de dikke darm worden vooral water en zouten terug opgenomen.

darmvlokken
bloed
water
gal
maagsap
lucht
eiwitten

Verbindt opname, transport naar de lever en functie van de dikke darm in één geheel.

Welk onderdeel vond je het lastigst?

1

Latijnse namen

2

Enzymen en sappen

3

Opname naar lever

4

Dikke darm en flora

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Cavitas oris - Latijnse naam voor de mondholte

Pharynx - keelholte, kruispunt van lucht- en voedselweg

Oesophagus - slokdarm, vervoert voedsel naar de maag

Gaster/Ventriculus - maag

Duodenum - eerste deel van de dunne darm

Jejunum - middelste deel van de dunne darm

Ileum - laatste deel van de dunne darm

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Colon - groot deel van de dikke darm

Sigmoïd - S-vormig deel van de dikke darm

Pancreas - alvleesklier

Hepar - lever

Vesica biliaris - galblaas

Peristaltiek - knijpende beweging van de darmwand

Darmflora - micro-organismen in de darm

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Maagsap - zuur sap in de maag met onder andere zoutzuur en pepsine

Amylase - enzym dat koolhydraten afbreekt

Pepsine - enzym dat eiwitten afbreekt in de maag

Lipase - enzym dat vetten afbreekt

Gal - vloeistof uit de lever die vetten emulgeert

Darmvlokken - uitstulpingen die opname in de dunne darm vergroten

Poortader - bloedvat dat opgenomen stoffen naar de lever vervoert

Deze slide heeft geen instructies