Anatomie 1: spijsvertering
Anatomie 1: spijsvertering
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan de ligging, bouw, functies en werking van het spijsverteringsstelsel met de juiste Latijnse benamingen uitleggen en deze kennis correct toepassen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan spijsvertering?
Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Verwachte thema’s: organen, vertering, enzymen, opname, maag, darmen, lever.
Overzicht van het stelsel
Het spijsverteringsstelsel verwerkt voedsel tot opneembare stoffen
Hoofdroute: mondholte → keelholte → slokdarm → maag → dunne darm → dikke darm
Hulporganen: lever, galblaas, alvleesklier
Vertering, opname en transport werken samen
Benadruk dat niet alle organen voedsel transporteren; lever, galblaas en alvleesklier leveren stoffen aan de darm.
Ligging in het lichaam
Mondholte in het hoofd
Keelholte achter neus- en mondholte
Slokdarm in hals en borstkas
Maag linksboven in de buik
Lever rechtsboven, galblaas onder de lever
Alvleesklier achter/onder de maag
Dunne darm centraal in de buik
Dikke darm als kader om de dunne darm heen
Deze slide heeft geen instructies
Functie van spijsvertering
Spijsvertering heeft drie hoofddoelen:
voedsel mechanisch verkleinen
voedingsstoffen chemisch afbreken
bruikbare stoffen opnemen in bloed of lymfe
Wat niet bruikbaar is, verlaat het lichaam als ontlasting.
Koppel mechanische vertering aan kauwen en kneden, en chemische vertering aan enzymen.
Latijnse benamingen
Cavitas oris - mondholte
Pharynx - keelholte
Oesophagus - slokdarm
Gaster/Ventriculus - maag
Duodenum - twaalfvingerige darm
Jejunum - nuchtere darm
Ileum - kronkeldarm
Deze slide heeft geen instructies
Latijnse benamingen
Colon - deel van de dikke darm
Colon sigmoideum / sigmoïd - S-vormig deel van de dikke darm
Hepar - lever
Vesica fellea / vesica biliaris - galblaas
Pancreas - alvleesklier
Intestinum tenue - dunne darm
Intestinum crassum - dikke darm
Gebruik consequent dezelfde termen tijdens de rest van de les.
Welke Latijnse naam hoort bij de slokdarm?
Pharynx
Oesophagus
Hepar
Duodenum
Distractors zijn termen uit dezelfde reeks Latijnse benamingen.
Overzicht en basisbegrippen
De mondholte is het begin van de voedselroute. Daarna gaat het voedsel via de keelholte en de slokdarm naar de maag. Spijsvertering heeft drie hoofddoelen: voedsel mechanisch verkleinen, chemisch afbreken en stoffen opnemen in bloed of lymfe.
Controleer of leerlingen de hoofdroute en de drie hoofddoelen van spijsvertering verbinden.
Mondholte
Bouw: tanden, tong, speekselklieren
Functie: voedsel opnemen, verkleinen en mengen
Werking: kauwen en bevochtigen starten de vertering
Deze slide heeft geen instructies
Vertering in de mond
Speeksel bevat amylase
Amylase begint de afbraak van koolhydraten, vooral zetmeel
Vet en eiwit worden hier nauwelijks chemisch verteerd
De tong vormt het voedsel tot een slikbare bolus
Noem dat speeksel ook slijm bevat voor smering, maar de nadruk ligt hier op koolhydraatvertering.
Keelholte
Pharynx is het kruispunt van luchtweg en voedselweg
Functie: voedsel van mond naar slokdarm leiden
Werking: slikreflex zorgt voor snelle doorgang
Je kunt kort benoemen dat de epiglottis helpt om verslikken te voorkomen, zonder te ver af te dwalen.
Slokdarm
Oesophagus is een gespierde buis
Functie: transport van voedsel naar de maag
Werking: peristaltische bewegingen duwen de bolus naar beneden
Leg uit dat peristaltiek ook werkt als iemand ligt; zwaartekracht is niet de hoofdreden voor transport.
Van slikken naar maag
Mondholte → keelholte → slokdarm → maag
kauwen maakt kleinere stukken
slikken verplaatst de bolus
peristaltiek vervoert het voedsel verder
onderweg vindt vooral transport plaats, nog weinig vertering
Deze slide heeft geen instructies
Waardoor komt voedsel vooral in de maag terecht?
Peristaltiek
Zwaartekracht
Galafgifte
Darmflora
Sluit aan bij de uitleg dat transport in de slokdarm ook werkt als iemand ligt.
Van mond naar maag
In de mond start de vertering van koolhydraten door het enzym amylase. De pharynx leidt het voedsel van mond naar slokdarm. In de slokdarm zorgt peristaltiek voor het transport naar de maag.
Laat leerlingen de koppeling maken tussen plaats, Latijnse term en werking.
Maag
Gaster/Ventriculus is een gespierde opslagplaats
Functie: tijdelijk bewaren, kneden en mengen
Werking: voedsel wordt vermengd met maagsap
Deze slide heeft geen instructies
Samenstelling van maagsap
Zoutzuur (HCl)
Pepsinogeen/pepsine
Slijm
Water en zouten
Deze samenstelling maakt chemische vertering en bescherming van de maagwand mogelijk.
Pepsinogeen wordt in het zure milieu omgezet in pepsine. Houd het simpel maar correct.
Functie van maagsap
Zoutzuur doodt veel micro-organismen
Zoutzuur activeert pepsine
Pepsine begint de vertering van eiwitten
Slijm beschermt de maagwand tegen beschadiging
Benadruk dat koolhydraatvertering uit de mond in de maag afneemt door het zure milieu.
Wat wordt in de maag verteerd?
Hoofdzakelijk eiwitten
Enzym: pepsine
Spijsverteringssap: maagsap
De maag kneedt voedsel tot een halfvloeibare massa
Deze slide heeft geen instructies
Welke stof in maagsap beschermt de maagwand?
Pepsine
Zoutzuur
Slijm
Amylase
Veel leerlingen verwarren beschermende functie met verterende functie.
Maag en maagsap
De maag mengt voedsel met maagsap. Daarin zorgt zoutzuur voor een zuur milieu en activeert pepsine. Pepsine begint vooral de vertering van eiwitten.
Benadruk dat eiwitvertering in de maag start en koolhydraatvertering daar juist afneemt.
Dunne darm: onderdelen
Duodenum
Jejunum
Ileum
De dunne darm is de belangrijkste plaats voor vertering en opname.
Deze slide heeft geen instructies
Duodenum
Eerste deel van de dunne darm
Hier komen gal en alvleeskliersap bij de voedselbrij
Belangrijke plek voor verdere chemische vertering
Leg uit dat het duodenum veel verteringssappen ontvangt en daarom functioneel een sleutelrol heeft.
Jejunum en ileum
Jejunum: voortzetting van vertering en veel opname
Ileum: verdere opname van voedingsstoffen
Darmplooien, darmvlokken en microvilli vergroten het opnameoppervlak sterk
Noem eventueel dat een groot oppervlak nodig is om efficiënt genoeg voedingsstoffen op te nemen.
Vertering in de dunne darm
Koolhydraten worden verder afgebroken tot enkelvoudige suikers
Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren
Vetten worden afgebroken tot vetzuren en glycerol
Dit gebeurt met darmsap, alvleeskliersap en gal
Gal bevat zelf geen enzymen, maar helpt vetten emulgeren. Dat verschil is belangrijk.
Sappen en enzymen
Belangrijke werking
Belangrijke sappen
Alvleeskliersap
Darmsap
Gal
amylase verteert koolhydraten
proteasen verteren eiwitten
lipase verteert vetten
gal emulgeert vetten
Houd proteasen als verzamelnaam als de klas nog niet toe is aan meerdere specifieke enzymnamen.
Alvleesklier
Pancreas ligt achter de maag
Functie: maakt alvleeskliersap
Werking: levert enzymen aan het duodenum voor vertering van koolhydraten, eiwitten en vetten
Deze slide heeft geen instructies
Lever
Hepar ligt rechtsboven in de buik
Functie: maakt gal en verwerkt opgenomen voedingsstoffen
De lever ontvangt bloed uit de darmen
Koppel dit alvast aan de poortader zonder nu alle details te geven; dat komt later terug.
Galblaas
Vesica biliaris ligt onder de lever
Functie: gal opslaan en indikken
Werking: geeft gal af aan het duodenum wanneer dat nodig is
Deze slide heeft geen instructies
Rol van gal
Gal verteert vet niet met enzymen, maar verdeelt vet in kleine druppels. Daardoor kan lipase beter werken en verloopt vetvertering sneller.
Dit is een veelgemaakte fout: gal is geen enzym, maar een hulpmiddel bij vetvertering.
Welke uitspraak over gal is juist?
Gal verteert eiwitten
Gal emulgeert vetten
Gal maakt glucose
Gal vervoert bolussen
Toetst de vaak gemaakte fout dat gal een enzym zou zijn.
Dunne darm en hulporganen
In het duodenum komen gal en alvleeskliersap bij de voedselbrij. Lipase helpt bij de vertering van vetten, terwijl gal vet in kleine druppels verdeelt.
De betekenis van de juiste plaats van elk begrip is hier essentieel.
Dikke darm
Intestinum crassum omringt de dunne darm
Belangrijke delen hier: colon en sigmoïd
Functie: water en zouten terug opnemen
Deze slide heeft geen instructies
Colon en sigmoïd
Het colon transporteert en indikt de darminhoud
Het sigmoïd is het S-vormige einddeel van het colon
Hier wordt ontlasting tijdelijk verder verzameld
Deze slide heeft geen instructies
Darmflora
Darmflora is de verzameling micro-organismen in de darm
Vooral in de dikke darm aanwezig
Helpt bij afbraak van resten die wij zelf moeilijk verteren
Draagt bij aan bescherming tegen schadelijke micro-organismen
Je kunt ook kort benoemen dat darmflora betrokken is bij de vorming van sommige vitamines, als verrijking.
Opname in de dunne darm
Opname gebeurt vooral via darmvlokken en microvilli
Enkelvoudige suikers, aminozuren, water en zouten gaan het bloed in
Het grote oppervlak maakt snelle opname mogelijk
Deze slide heeft geen instructies
Van darm naar lever
Opgenomen voedingsstoffen gaan vanuit de darmwand in bloedvaten
Dit bloed stroomt via de poortader naar de lever
De lever verwerkt, controleert en slaat stoffen op
Houd het hier bij de hoofdlijn: opname in bloed en vervolgens transport naar de lever.
Samenvatting van de route
Mondholte → koolhydraatvertering start
Maag → eiwitvertering start
Dunne darm → meeste vertering en opname
Dikke darm → wateropname en darmflora
Lever → verwerking van opgenomen voedingsstoffen
Deze slide brengt de centrale lijn van de les samen.
Via welk bloedvat gaan opgenomen stoffen naar de lever?
Aorta
Poortader
Luchtpijp
Slagader
Sluit aan op de hoofdlijn: opname in bloed en transport naar de lever.
Opname en dikke darm
In de dunne darm vergroten darmvlokken en microvilli het opnameoppervlak. Opgenomen voedingsstoffen gaan het bloed in en stromen daarna via de poortader naar de lever. In de dikke darm worden vooral water en zouten terug opgenomen.
Verbindt opname, transport naar de lever en functie van de dikke darm in één geheel.
Welk onderdeel vond je het lastigst?
Latijnse namen
Enzymen en sappen
Opname naar lever
Dikke darm en flora
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Cavitas oris - Latijnse naam voor de mondholte
Pharynx - keelholte, kruispunt van lucht- en voedselweg
Oesophagus - slokdarm, vervoert voedsel naar de maag
Gaster/Ventriculus - maag
Duodenum - eerste deel van de dunne darm
Jejunum - middelste deel van de dunne darm
Ileum - laatste deel van de dunne darm
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Colon - groot deel van de dikke darm
Sigmoïd - S-vormig deel van de dikke darm
Pancreas - alvleesklier
Hepar - lever
Vesica biliaris - galblaas
Peristaltiek - knijpende beweging van de darmwand
Darmflora - micro-organismen in de darm
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Maagsap - zuur sap in de maag met onder andere zoutzuur en pepsine
Amylase - enzym dat koolhydraten afbreekt
Pepsine - enzym dat eiwitten afbreekt in de maag
Lipase - enzym dat vetten afbreekt
Gal - vloeistof uit de lever die vetten emulgeert
Darmvlokken - uitstulpingen die opname in de dunne darm vergroten
Poortader - bloedvat dat opgenomen stoffen naar de lever vervoert
Deze slide heeft geen instructies