W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Waar ligt de grens?
Je mag zeggen wat je denkt. Maar een grap kan ook iemand raken. Waar ligt jouw grens?
Les 5 · Verschil en gelijkwaardigheid
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Waar ligt de grens?
Je mag zeggen wat je denkt. Maar een grap kan ook iemand raken. Waar ligt jouw grens?
Les 5 · Verschil en gelijkwaardigheid
Over deze les: les 5 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten bepalen hun eigen standpunt over grappen, memes en uitspraken in de groepsapp. Ze leren dat vrijheid van meningsuiting en gelijkwaardigheid kunnen botsen, wat de wet zegt en wat ze kunnen doen als iemand over de grens gaat. Er is geen goed of fout standpunt: studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op hoe ze die uitleggen.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (omgaan met verschillen en conflicten) met een uitstap naar de politiek-juridische dimensie. In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 5) gaat het om het eigen standpunt over verschil en gelijkwaardigheid en de eigen handelingsmogelijkheden, in verhouding tot democratische waarden. Image credit: comedy_nose, publiek domein Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan uitleggen waarom vrijheid van meningsuiting en gelijkwaardigheid kunnen botsen.
2
Je kan je mening over een grap uitleggen met een reden.
3
Je kan noemen wat je kunt doen als iemand over de grens gaat.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 5
Wat doe je meestal als iemand een grap maakt die jij niet leuk vindt?
Ik lach mee
Ik zeg er niets van
Ik zeg dat ik het niet leuk vind
Ik loop weg
Startvraag: de uitslag is anoniem, dus vraag niet wie wat koos. Vraag wel: waarom lachen mensen soms mee met iets wat ze niet leuk vinden? Antwoorden als 'erbij willen horen' sluiten aan bij les 2 over groepen.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 5
Twee belangrijke waarden
In een democratie zijn twee waarden belangrijk:
Vrijheid van meningsuiting: je mag zeggen wat je denkt, ook als een ander het er niet mee eens is.
Gelijkwaardigheid: iedereen is evenveel waard. Niemand mag worden gediscrimineerd.
Meestal gaat dat goed samen. Bij een grap of een meme kunnen ze botsen.
Uitleg: beide waarden staan in de Grondwet: vrijheid van meningsuiting in artikel 7, gelijke behandeling in artikel 1. Een democratie heeft ze allebei nodig. Zonder vrije meningsuiting kun je geen kritiek geven op de macht. Zonder gelijkwaardigheid tellen niet alle stemmen even zwaar.
Vraag: ken je een voorbeeld uit het nieuws of van sociale media waarin deze twee botsten?
V R A A G
LES 5
Iemand mag zeggen wat hij denkt. Welke andere waarde kan daarmee botsen?
Vrijheid van vergadering
Het recht om te stemmen
Gelijkwaardigheid
Het recht op onderwijs
Antwoord: C. Wat iemand zegt, kan een ander raken of uitsluiten. Dan botst vrijheid van meningsuiting met gelijkwaardigheid. De andere drie rechten botsen niet vanzelf met wat je zegt.
K E R N B E G R I P
LES 5
Groepsbelediging
Je beledigt in het openbaar met opzet een groep mensen. Bijvoorbeeld vanwege hun ras, geloof, seksuele gerichtheid of handicap. Dat is strafbaar. Niet alles wat kwetst, is strafbaar. Daartussen ligt een grijs gebied.
Kernbegrip: groepsbelediging is strafbaar volgens artikel 137c van het Wetboek van Strafrecht. In het grijze gebied beslist de wet niet voor je. Daar gaat het om wat jij en je omgeving acceptabel vinden: op school, in een team of in een vriendengroep.
Hulpzin voor wie vastloopt: strafbaar is wat de wet verbiedt, kwetsend is wat iemand raakt.
V R A A G
LES 5
Een vlogger scheldt een groep uit vanwege hun handicap. Duizenden mensen zien het. Is dat toegestaan?
Ja, het is internet
Ja, als het een grap is
Ja, als niemand klaagt
Nee, dat is strafbaar
Antwoord: D. Online is ook openbaar. Een groep met opzet beledigen vanwege een handicap is strafbaar. Of iets echt een grap was, beoordeelt uiteindelijk de rechter. Meldpunten zijn Meld.Online Discriminatie en Discriminatie.nl.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 5
Wat kun je doen?
Gaat iemand over de grens? Je kunt meer doen dan meelachen:
Vraag door: 'Hoe bedoel je dat?'
Zeg wat het met je doet: 'Ik vind dit niet leuk.'
Steun de ander: praat later met degene over wie het ging.
Meld het bij je begeleider, de vertrouwenspersoon of Discriminatie.nl.
Uitleg: geen van deze keuzes is de enige goede. Wat past, hangt af van de situatie en van hoe veilig je je voelt. Doorvragen werkt vaak goed, omdat de ander dan zelf moet uitleggen wat hij bedoelde.
In een democratie los je meningsverschillen op met woorden en regels. Ook dat zijn handelingsmogelijkheden.
S T E L L I N G
LES 5
Een grap is niet erg als de meeste mensen erom lachen.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Wijs er na afloop op dat beide kanten zich op een democratische waarde beroepen. Vraag door: lacht echt iedereen mee, of lacht iemand ongemakkelijk mee?
O P D R A C H T
LES 5
Wat zeg jij?
1
Een collega maakt in de groepsapp een grap over de afkomst van een ander. Wat doe jij?
2
Kies één van de vier mogelijkheden van de vorige dia. Waarom?
3
Schrijf op wat jij zou zeggen, in één zin.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: loop rond en vraag door: wat gebeurt er als je het niet doet? En wat als je het wel doet? Laat aan het eind twee tweetallen hun zin voorlezen. Er is geen goed of fout: het gaat om argumenten.
Hulp voor wie vastloopt: begin met 'Ik vind dit niet leuk, want ...'.
V R A A G
LES 5
In de klassenapp staat een meme die een klasgenoot uitlacht om zijn afkomst. Wat is een goede eerste stap?
Vragen: 'Hoe bedoel je dat?'
Zelf ook zo'n meme sturen
Niets doen en hopen dat het stopt
De maker van de meme terugpesten
Antwoord: A. Met 'Hoe bedoel je dat?' vraag je door. De ander moet dan zelf uitleggen wat hij bedoelde. Zelf ook zo'n meme sturen maakt het erger. Wat daarna kan: zeggen wat het met je doet, de klasgenoot steunen of het melden.
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Botsende waarden
Mening met reden
Wat kun je doen
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Ik of wij?
Jij wilt zelf kiezen. Maar een groep heeft ook iets nodig. Volgende les begint een nieuw thema: jij en de groep.
Je kan een eigen belang en een belang van de groep noemen.
Je kan uitleggen wat solidariteit is met een voorbeeld.
Volgende les: thema Individu en groep, les 1.
Image credit: LessonUp