Nog LUIDER 70 · Til It Happens to You (Lady Gaga)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
70
TIL IT HAPPENS TO YOU
LADY GAGA · 2015
Een lied tegen de stilte rond seksueel geweld, gezongen tussen vijftig overlevers.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
70
TIL IT HAPPENS TO YOU
LADY GAGA · 2015
Een lied tegen de stilte rond seksueel geweld, gezongen tussen vijftig overlevers.
Les over Til It Happens to You van Lady Gaga en Diane Warren (2015), geschreven voor een documentaire over seksueel geweld op Amerikaanse universiteiten. Zeer gevoelig onderwerp: de les noemt wat seksueel geweld is, maar geeft geen details en vraagt niemand naar eigen ervaringen. Houd er rekening mee dat er in elke klas leerlingen kunnen zitten die dit zelf hebben meegemaakt. Kondig het onderwerp vooraf aan, laat leerlingen weten dat ze even weg mogen, en noem aan het begin en het eind waar je hulp vindt: Centrum Seksueel Geweld 0800-0188 (gratis, dag en nacht), Fier 088-208 00 00 of chat via fier.nl, de Kindertelefoon 0800-0432 (gratis en anoniem, tot 18 jaar), en de mentor of de vertrouwenspersoon op school. Toon in de klas niet de officiële clip: die bevat nagespeelde scènes van seksueel geweld. De les gebruikt het optreden bij de Oscars. Er zit geen grof taalgebruik in het nummer. Image credit: Office of the Vice President of the United States / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe doorbreek je met een lied de stilte rond seksueel geweld?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen waarom Til It Happens to You werd geschreven
uitleggen tot wie het lied zich richt en wat het van hen vraagt
beschrijven hoe stem, piano en optreden de boodschap dragen
Begin met een korte, veilige afspraak: in deze les praten we over een lied en over wat omstanders kunnen doen, niet over eigen ervaringen. Wie even weg wil, mag dat. Leg uit wat seksueel geweld is: iemand wordt gedwongen tot seksuele handelingen die hij of zij niet wil. Dat kan iedereen overkomen, ook jongens. Noem meteen waar je hulp vindt: Centrum Seksueel Geweld 0800-0188, Fier 088-208 00 00 of fier.nl, de Kindertelefoon 0800-0432, de mentor of de vertrouwenspersoon. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
KIJK EN LUISTER
Lady Gaga, Til It Happens to You (Oscars, 2016)
Let op de stem van Gaga en op het einde van het optreden. Wat gebeurt er op het podium, en wat doet dat met je?
Fragment van het optreden bij de Oscaruitreiking van 28 februari 2016, op het kanaal van ABC News. Gaga zingt aan de piano; aan het eind komen ruim vijftig overlevers van seksueel geweld het podium op en pakken elkaars hand vast. Laat leerlingen na afloop één woord noemen voor wat ze zagen. De officiële clip van regisseur Catherine Hardwicke is niet geschikt voor de klas: hij bevat nagespeelde scènes van seksueel geweld en begint met een waarschuwing.
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
DE TIJD
Een documentaire over de campus
In 2015 verschijnt de Amerikaanse documentaire The Hunting Ground. Studenten vertellen dat ze op hun universiteit slachtoffer werden van seksueel geweld.
Veel van hen deden melding, maar voelden zich niet serieus genomen. De film vraagt: waarom zwijgen universiteiten, en waarom schamen slachtoffers zich terwijl zij niets verkeerd deden?
2015
THE HUNTING GROUND GAAT IN PREMIÈRE OP FILMFESTIVAL SUNDANCE
The Hunting Ground is gemaakt door regisseur Kirby Dick en producent Amy Ziering, die eerder The Invisible War maakten over seksueel geweld in het Amerikaanse leger. De film ging in januari 2015 in première op Sundance. Het lied klinkt twee keer in de film. De film kreeg ook kritiek: een groep hoogleraren van Harvard Law School vond dat een van de zaken eenzijdig werd gebracht. Leg het begrip campus uit: het terrein van een universiteit, waar veel Amerikaanse studenten ook wonen. Noem geen details van de zaken uit de film.
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
DE MAKERS
Twee schrijvers, één persoonlijk onderwerp
Het lied is geschreven door Diane Warren, een van de bekendste liedjesschrijvers van Hollywood, en Lady Gaga. Gaga produceert het ook zelf.
Voor Gaga is het onderwerp persoonlijk: ze vertelde later dat ze zelf als tiener seksueel geweld heeft meegemaakt. Het lied klinkt twee keer in de documentaire.
18-9-2015
LIED EN CLIP VERSCHIJNEN; DE OPBRENGST GAAT NAAR HULP AAN SLACHTOFFERS
Diane Warren schreef hits voor onder anderen Aerosmith, Celine Dion en Cher, en veel filmliedjes. Gaga vertelde in 2014 in een radio-interview dat ze op haar negentiende werd verkracht; ze sprak er daarna vaker over om anderen moed te geven. Noem dit alleen in algemene termen. De clip van Catherine Hardwicke is gemaakt als publieke voorlichting en eindigt met cijfers en verwijzingen naar hulp; de opbrengst ging naar organisaties die slachtoffers helpen. Toon de clip niet in de klas.
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
COUPLET
Mensen om de ik-figuur heen proberen haar te troosten met goedbedoelde standaardzinnen en adviezen. Maar die woorden helpen haar niet. Ze voelt zich er juist eenzamer door.
REFREIN
Het refrein draait om de titel: van buitenaf kun je niet weten hoe dit voelt. Dus oordeel niet en vertel iemand niet hoe die zich hoort te voelen. Luister eerst.
SLOT
Het lied wordt steeds voller en de stem krachtiger. Wat begon als een eenzaam verhaal, eindigt als een aanklacht tegen iedereen die het wegwuift.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: de ik-figuur spreekt de omgeving rechtstreeks aan, niet de dader. Het lied beschrijft niet wat er gebeurd is; het gaat over wat er daarna gebeurt, en over hoe anderen reageren. Doorvraag: waarom kan goedbedoeld advies toch pijn doen? Leg de nadruk op wat wel helpt: luisteren, geloven en zeggen dat het niet haar of zijn schuld is.
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
VRAAG
Tot wie richt het lied zich vooral?
De omgeving, die advies geeft in plaats van te luisteren
De dader, die zich voor de rechter moet verantwoorden
De universiteit, die haar eigen regels moet veranderen
De politie, die vaker moet controleren op de campus
Het goede antwoord: de omgeving, die advies geeft in plaats van te luisteren. Het lied noemt geen dader, geen universiteit en geen politie. Die spelen wel een rol in de documentaire, en daarom kiezen leerlingen soms het derde antwoord. Doorvraag: wat zou de ik-figuur wel willen horen?
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
DE UITVOERING
De Oscars, 28 februari 2016
Vicepresident Joe Biden kondigt Gaga aan. Hij vraagt het publiek om in te grijpen als iemand over een grens gaat.
Gaga zingt aan de piano. Aan het eind komen ruim vijftig overlevers het podium op, met woorden als Survivor en Not your fault op hun armen. De zaal gaat staan.
Joe Biden en Lady Gaga, met familie van Biden, bij de Oscars in 2016.
Een overlever (survivor) is iemand die seksueel geweld heeft meegemaakt; veel mensen gebruiken dat woord liever dan slachtoffer, omdat het kracht uitstraalt. Biden zei in zijn aankondiging dat slachtoffers niets verkeerd hebben gedaan. Het lied was genomineerd voor de Oscar voor beste filmlied, maar die ging naar Writing's on the Wall van Sam Smith (uit de James Bondfilm Spectre). Het lied won wel een Emmy en was ook genomineerd voor een Grammy. Doorvraag: waarom maakt het zien van die vijftig mensen meer indruk dan het lied alleen? Image credit: Office of the Vice President of the United States / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
DE MUZIEK
Van fluisteren naar aanklagen
Piano
Gaga begint alleen aan de piano. Geen beat, geen show: het klinkt als iemand die voor het eerst durft te vertellen wat haar is overkomen.
Stem
Haar stem begint zacht en breekbaar en wordt steeds harder en rauwer. De opbouw volgt het gevoel: van verdriet naar woede en kracht.
Samen
Bij de Oscars eindigt het lied niet bij Gaga alleen, maar bij vijftig mensen die samen staan. Wie alleen was, is dat nu niet meer.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Til It Happens to You is een power ballad in de traditie van Diane Warren: een lied dat klein begint en groot eindigt, met strijkers die in de studioversie steeds verder aanzwellen. Luister samen naar de studioversie en het optreden bij de Oscars en vergelijk: waar laat Gaga haar stem breken, waar gaat ze vol? Vergelijk met een ander ingetogen protestlied, zoals I Can't Breathe van H.E.R.: ook daar kiest de zangeres voor rust in plaats van schreeuwen. Doorvraag: waarom past een zachte opening bij dit onderwerp?
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
WAT KUN JIJ DOEN?
Het is ook aan ons
In 2014 starten Barack Obama en Joe Biden de campagne It's On Us: seksueel geweld voorkomen is een taak van iedereen, ook van omstanders. Grijp in, of haal hulp.
In Nederland is sinds 1 juli 2024 seks tegen iemands wil strafbaar, ook zonder dwang of geweld.
Joe Biden en Lady Gaga op de Universiteit van Nevada in Las Vegas, april 2016.
It's On Us begon in september 2014 en richt zich vooral op studenten. Gaga en Biden traden in april 2016 samen op bij de Universiteit van Nevada in Las Vegas om de campagne te steunen. De Nederlandse Wet seksuele misdrijven ging op 1 juli 2024 in: seks tegen de wil van de ander is strafbaar, ook als de ander zich niet verzet. Seksuele intimidatie, bijvoorbeeld nasissen op straat of online, is sindsdien ook strafbaar. Bespreek wat een omstander kan doen: ingrijpen als het veilig is, afleiden, anderen erbij halen, na afloop vragen of het goed gaat, en hulp zoeken. Noem opnieuw de hulplijnen. Image credit: The White House / Wikimedia Commons (Public domain)
Eens
Oneens
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
STELLING
Ingrijpen als omstander is niet jouw taak, maar die van de politie en de school.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: waarom grijpen mensen vaak niet in, ook als ze zien dat het misgaat? (Angst, twijfel, denken dat een ander het wel doet.) Doorvraag 2: wat kun je doen zonder jezelf in gevaar te brengen? (Afleiden, anderen erbij halen, na afloop vragen of het goed gaat, hulp zoeken.) Houd de discussie algemeen en vraag niemand naar eigen ervaringen. Sluit af met de hulplijnen.
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe doorbreek je met een lied de stilte rond seksueel geweld?
WAT BLIJFT
Til It Happens to You werd geschreven voor een documentaire over seksueel geweld op universiteiten, en is voor Lady Gaga ook persoonlijk.
Het lied richt zich tot de omgeving: niet oordelen of lege adviezen geven, maar luisteren en geloven.
De zachte opening, de stem die steeds krachtiger wordt en de overlevers op het podium maken van één verhaal een gezamenlijke stem.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
Een vriend vertelt je iets wat hem of haar is overkomen. Wat zeg of doe je dan wel, en wat niet?
Exitvraag. Een goed antwoord past het lied toe: wel luisteren, geloven, zeggen dat het niet zijn of haar schuld is, en samen hulp zoeken; niet oordelen, niet doorvragen naar details en geen snel advies zoals vergeet het maar. De verwachte fout: meteen een oplossing willen geven in plaats van eerst te luisteren. Sluit de les af met de hulplijnen: Centrum Seksueel Geweld 0800-0188, Fier 088-208 00 00 of fier.nl, de Kindertelefoon 0800-0432, en de mentor of de vertrouwenspersoon op school. Blijf na de les even beschikbaar voor leerlingen die willen praten.
LUIDER
70 · TIL IT HAPPENS TO YOU · LADY GAGA
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
