LUIDER 36 · Jeremy (Pearl Jam)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
36
JEREMY
PEARL JAM · 1992
Een kort krantenbericht over een jongen van 15 werd een lied over pesten en niet gezien worden.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
36
JEREMY
PEARL JAM · 1992
Een kort krantenbericht over een jongen van 15 werd een lied over pesten en niet gezien worden.
LET OP: zeer gevoelig onderwerp. Jeremy gaat over een jongen van 15 in Texas die in 1991 op school overleed door zelfdoding, en over pesten, eenzaamheid en ouders die niet zien wat er speelt. In je klas kunnen leerlingen zitten die zelf kwetsbaar zijn of iemand verloren hebben. Kondig het onderwerp vooraf aan, overleg met mentor of zorgcoördinator, geef deze les niet vlak na een schokkende gebeurtenis op school, en zorg dat leerlingen weten dat ze na afloop bij je terechtkunnen. Toon de officiële clip niet, of alleen na overleg: hij speelt in een klas en het slot is door veel kijkers als geweld opgevat. De les gebruikt daarom de officiële audio. Volg de richtlijnen voor veilige berichtgeving over zelfdoding: ga niet in op hoe het gebeurde, maak het niet mooier, dramatischer of begrijpelijker dan het is, en leg de nadruk op pesten, gezien worden en hulp zoeken. Hulp: 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113, gratis en anoniem, of chat via 113.nl), de Kindertelefoon (0800-0432), de mentor en de vertrouwenspersoon op school. Jaartal: het album Ten verscheen in 1991, de single en de clip in 1992. Image credit: deep_schismic / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
DE VRAAG VAN DEZE LES
Waarom schrijf je een lied over een jongen die niemand zag staan?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen welk krantenbericht achter Jeremy zit en wat Vedder ermee wilde
uitleggen hoe de tekst van perspectief wisselt, van thuis naar school
beschrijven hoe de muziek van stil naar overweldigend groeit
Begin rustig en zeg eerlijk waar het nummer over gaat: een jongen die gepest werd, zich alleen voelde en overleed door zelfdoding. Zeg er meteen bij dat het in deze les gaat over pesten, over gezien worden en over hulp, niet over wat er precies gebeurde. Wie merkt dat het te dichtbij komt, mag even de klas uit of het na de les met jou bespreken; spreek vooraf af waar zo iemand heen kan.
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
EERSTE KEER LUISTEREN
Pearl Jam, Jeremy (albumversie, Ten, 1991)
Luister naar de opbouw: hoe begint het nummer en hoe eindigt het? Welk instrument valt je als eerste op?
Officiële audio van de albumversie (kanaal Pearl Jam - Topic), met alleen een stilstaand beeld. Bewust niet de officiële clip (YouTube-id MS91knuzoOA): toon die alleen na overleg met collega's of zorgcoördinator. Laat leerlingen na afloop de opbouw beschrijven: zacht begin met bas en zang, steeds voller, een zware climax en een lang slot met cello. Alternatief zonder clipbeelden: Pearl Jam live bij MTV Unplugged, 1992 (https://www.youtube.com/watch?v=3g1Tu2Ulrk0). Let op: Vedder zingt daar erg intens.
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
HET ONTSTAAN
Een klein bericht in de krant
In januari 1991 stond in Amerikaanse kranten een kort bericht over Jeremy Wade Delle, een jongen van 15 uit Richardson in Texas. Hij overleed op school door zelfdoding.
Eddie Vedder, de zanger van Pearl Jam, las het bericht en kon het niet loslaten. Hij vond dat zo'n leven meer verdiende dan een paar regels in de krant.
1991
VEDDER LEEST EEN KORT KRANTENBERICHT OVER EEN JONGEN VAN 15
Houd het bij deze feiten. Vertel niets over hoe het gebeurde en zoek het bericht of foto's niet op in de klas. Vedder zei in een interview (2009) dat hij het nummer schreef om het bericht meer gewicht te geven, zodat het niet zomaar vergeten werd (bron: Wikipedia, Jeremy (song)). Hij vertelde ook dat hij op zijn eigen school in San Diego een jongen kende met wie hij vroeger ruzie had gehad, en die later op school vastliep; dat verhaal is in het lied verwerkt, maar ga er in de klas niet op in. Woordkeus: zeg 'overleed door zelfdoding' of 'maakte een einde aan zijn leven', niet 'pleegde' of 'koos voor', en noem het nooit een oplossing of een manier om gehoord te worden.
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
DE MAKER
Pearl Jam: grunge uit Seattle
Pearl Jam begon in 1990 in Seattle, de stad van de grunge: rauwe, zware rock over twijfel, woede en je niet thuis voelen. Het eerste album Ten (1991) werd een enorm succes.
Bassist Jeff Ament schreef de muziek van Jeremy. Vedder schreef de tekst en zingt het verhaal alsof hij er zelf bij was.
Pearl Jam in een kleine club in Providence, juli 1991.
Ten is in de VS meer dan 13 miljoen keer verkocht. Andere grungebands uit Seattle: Nirvana, Soundgarden, Alice in Chains. Grunge zette zich af tegen de gladde, opgepoetste rock van de jaren tachtig: flanellen overhemden, weinig show, veel gevoel. De foto is van een optreden in een kleine club in Providence in juli 1991, vlak voor het grote succes. Jeremy staat sinds 2012 in de Top 2000 van NPO Radio 2; de hoogste plek was 136 (2017). Image credit: perfectrx / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
DE CLIP
Een clip die verkeerd begrepen werd
Regisseur Mark Pellington maakte in 1992 een clip vol snelle beelden en woorden die in beeld flitsen. Hij won vier prijzen bij de MTV Video Music Awards.
MTV knipte een beeld uit het slot. Daardoor dachten veel kijkers dat het om geweld tegen klasgenoten ging, terwijl het over de jongen zelf gaat. Pellington noemde dat later zijn grootste frustratie.
4
PRIJZEN BIJ DE MTV VIDEO MUSIC AWARDS 1993, ONDER MEER VIDEO OF THE YEAR
Laat de clip niet zien, of alleen na overleg. De andere prijzen: Best Group Video, Best Metal/Hard Rock Video en Best Direction. De rol van Jeremy werd gespeeld door de 12-jarige Trevor Wilson. Pearl Jam maakte na deze clip zes jaar geen nieuwe clips; de volgende was het getekende Do the Evolution (1998). Bassist Ament vond achteraf dat het vooral de visie van Pellington en Vedder was. Doorvraag: wat laat het misverstand zien over hoe media en kijkers een verhaal invullen? Dat is een goede opstap naar de stelling.
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
COUPLET 1
We zien een jongen thuis. Hij is veel alleen en leeft in zijn eigen fantasie. Zijn vader en moeder zijn er wel, maar ze zien niet hoe het met hem gaat en geven hem geen aandacht.
COUPLET 2
Nu kijkt iemand terug die Jeremy van school kende. Hij weet nog hoe het tussen hen ging. Achteraf ziet hij hoeveel woede en verdriet er toen al in Jeremy zat.
REFREIN
Het refrein is kort en komt steeds terug. Het noemt niet wat er gebeurde. Het draait om de schok van een klas die pas ziet hoe het met Jeremy ging toen het te laat was.
Lees de volledige tekst eerst zelf; bekijk samen met de klas alleen wat nodig is (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: in couplet 1 kijkt een verteller van buitenaf naar het gezin, in couplet 2 spreekt iemand van school die terugkijkt. Zo wijst het lied naar de mensen om Jeremy heen. Belangrijk om te zeggen: het lied laat zien hoe erg het is dat niemand eerder keek. Het is geen boodschap dat je op deze manier gehoord wordt. Vedder zei later zelf dat de beste wraak is om door te leven en te laten zien wie je bent (bron: Wikipedia, Jeremy (song)).
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
VRAAG
Het lied vertelt niet hoe het gebeurde. Waar richt Jeremy de aandacht vooral op?
Op de school, die strengere regels had moeten invoeren
Op de politie, die volgens het lied veel te laat kwam
Op de mensen om Jeremy heen, die niet zagen hoe het ging
Op de krant, die het bericht nooit had mogen plaatsen
Het goede antwoord: de mensen om Jeremy heen. Ouders die geen aandacht hebben, iemand van school die terugkijkt, een klas die pas te laat ziet hoe het met hem ging. Regels, politie en krant spelen in het lied geen rol. Leerlingen die aan de krant denken, halen het ontstaan (het krantenbericht) en het lied door elkaar: Vedder wilde het bericht juist meer gewicht geven. Doorvraag: waarom kiest Vedder voor de mensen om Jeremy heen? (Zo moet de luisteraar zich afvragen welke rol hij zelf speelt.)
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
DE MUZIEK
Van stil naar overweldigend
Twaalfsnarige bas
Jeff Ament speelt een bas met twaalf snaren. Die klinkt vol en zingend, als een tweede stem. Zo draagt de bas het verhaal al voordat er iets gezegd wordt.
Opbouw
Het begint zacht met bas en zang en wordt per deel voller. Gitaren, drums en orgel stapelen zich op. In het lange slot speelt een cello mee.
Zang
Vedder begint laag en ingetogen, bijna vertellend. Naar het einde toe wordt zijn stem steeds rauwer en luider, alsof het verhaal hem te veel wordt.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatorium. Opgenomen in London Bridge Studio in Seattle, geproduceerd door Rick Parashar en Pearl Jam. Bezetting: Eddie Vedder (zang), Jeff Ament (twaalfsnarige bas), Stone Gossard (slaggitaar), Mike McCready (leadgitaar), Dave Krusen (drums), Rick Parashar (orgel en percussie), Walter Gray (cello in het slot). De klankcollage aan begin en eind maakten Parashar en Vedder samen in de studio. Ament vertelde dat het nummer het album bijna niet haalde en in de tweede sessie ineens een van de beste opnames werd. Albumversie 5:18, singleversie korter. Ten werd in 2009 opnieuw gemixt door Brendan O'Brien: vergelijk de twee mixen op de plaats van de bas. Luistertip: de stem van Vedder begint als die van een verteller en eindigt als een schreeuw die niet ophoudt; wat zegt dat over hoe lang het leed onopgemerkt bleef? Tweede luistertip: hoe ondersteunt de opbouw het verhaal van iets wat lang onzichtbaar groeit?
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
NIET ALLEEN
Wat een omstander kan doen
Pesten gebeurt bijna altijd waar anderen bij zijn. Wie meelacht of wegkijkt, maakt het erger. Wie iets zegt, naast iemand gaat staan of een volwassene inschakelt, maakt verschil.
Zit je zelf ergens mee? Praat met je mentor of de vertrouwenspersoon. Somber, of denk je aan zelfdoding? Bel of chat met 113 (0800-0113 of 113.nl).
0800-0432
DE KINDERTELEFOON: GRATIS EN ANONIEM, OOK VIA CHAT OP KINDERTELEFOON.NL
Neem voor deze dia echt de tijd. Noem de namen van de mentor, de vertrouwenspersoon en het aanspreekpunt pesten op jullie school. Sinds 1 augustus 2015 geldt de Wet veiligheid op school: elke school moet sociale-veiligheidsbeleid voeren, de veiligheid van leerlingen jaarlijks meten (monitoring) en een aanspreekpunt pesten en een coördinator van het antipestbeleid hebben. 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar via 0800-0113 of de chat op 113.nl, gratis en anoniem. De Kindertelefoon (0800-0432) is er voor iedereen tot 18 jaar. Doorvraag: wat maakt het lastig om als omstander iets te doen? (Angst om zelf doelwit te worden, niet weten wat je moet zeggen.) Wat helpt dan? (Samen optrekken, het later tegen iemand zeggen, het slachtoffer apart vragen hoe het gaat.)
Eens
Oneens
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
STELLING
Als je ziet dat iemand gepest wordt, moet je er altijd iets van zeggen.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Houd het gesprek bij het pesten en de rol van omstanders, niet bij het slot van het verhaal. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: wat als je bang bent dat je zelf doelwit wordt? Is iets zeggen tegen een volwassene ook 'er iets van zeggen'? Doorvraag 2: MTV knipte een beeld weg en kijkers vulden zelf een ander verhaal in. Wie bepaalt eigenlijk hoe we naar zo'n verhaal kijken: de maker, de media of de kijker? Let tijdens het gesprek op leerlingen die stil worden of emotioneel reageren en spreek ze na de les even aan. Hulp: mentor, vertrouwenspersoon, Kindertelefoon (0800-0432), 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113 of 113.nl).
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
TERUG NAAR DE VRAAG
Waarom schrijf je een lied over een jongen die niemand zag staan?
WAT BLIJFT
Jeremy maakt van een kort krantenbericht een verhaal over een jongen die thuis en op school niet gezien werd.
Het lied wijst naar de mensen om hem heen: ouders die niet kijken, een school die niets merkt, een groep die wegkijkt.
De vraag aan ons is niet wat er gebeurde, maar of wij zien wie er buiten de groep valt, en of we hulp durven te vragen.
Sluit warm af. Herhaal dat praten helpt en dat niemand er alleen voor staat. Hulp: de mentor, de vertrouwenspersoon op school, de Kindertelefoon (0800-0432, ook chat via kindertelefoon.nl) en 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113 of chat via 113.nl, gratis, anoniem, dag en nacht).
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
Wat kun jij doen als je merkt dat iemand in je klas steeds buiten de groep valt?
Exitvraag. Een goed antwoord is concreet en haalbaar: iemand erbij vragen in de pauze, naast iemand gaan zitten, niet meelachen, het tegen de mentor zeggen. Verwachte fout: iets algemeens als 'aardig doen' of 'dat is niet mijn probleem'. Lees de antwoorden na de les zelf en let op signalen dat een leerling het zelf moeilijk heeft; neem dan contact op met de mentor of zorgcoördinator. Noem aan het eind nog één keer de hulp: mentor, vertrouwenspersoon, Kindertelefoon (0800-0432) en 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113 of 113.nl).
LUIDER
36 · JEREMY · PEARL JAM
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
