Moet dat verplicht? (Burgerschap mbo 3 en 4, Individu en groep 5)

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Moet dat verplicht?

Een zorgverzekering, naar school tot je 18e, niet roken in het café. De samenleving verplicht je tot veel. Waar ligt voor jou de grens?

Les 5  ·  Individu en groep

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten verkennen hun eigen standpunt over de vraag wat de overheid mag verplichten: de kwalificatieplicht, het rookverbod, de zorgverzekering en de donorwet. Ze leren wat het schadebeginsel en democratische waarden zijn, onderbouwen een standpunt met argumenten en tegenargumenten, en kiezen in een opdracht hoe ze zelf invloed uitoefenen. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de sociaal-maatschappelijke en politiek-juridische dimensie van loopbaan en burgerschap en bij het thema Individu en groep uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Moet dat verplicht?

Een zorgverzekering, naar school tot je 18e, niet roken in het café. De samenleving verplicht je tot veel. Waar ligt voor jou de grens?

Les 5  ·  Individu en groep

Over deze les: les 5 van het thema Individu en groep, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hun eigen standpunt over de vraag wat de overheid mag verplichten of verbieden, met voorbeelden als de kwalificatieplicht, het rookverbod, de zorgverzekering en de donorwet. Ze leren hoe ze invloed kunnen uitoefenen als ze het niet eens zijn met een regel.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie en de politiek-juridische dimensie (standpunten innemen en invloed uitoefenen). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Individu en groep, eis 5) gaat het om een eigen standpunt en handelingsmogelijkheden, in verhouding tot democratische waarden. Studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op hoe ze die onderbouwen. Image credit: Donald Trung Quoc Don, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 5

Na deze les:

1

Je kan voorbeelden noemen van wat de overheid verplicht of verbiedt, en waarom.

2

Je kan je standpunt over een verplichting geven, met argumenten voor en tegen.

3

Je kan uitleggen hoe je op een democratische manier invloed uitoefent op een regel.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 5

Welke verplichting merk jij het meest in je eigen leven?

1

Naar school tot je 18e

2

Zelf zorgpremie betalen

3

Je ID kunnen laten zien

4

Belasting betalen

Startvraag: vraag na de uitslag hoe studenten die verplichting ervaren: logisch, lastig of oneerlijk? Iedereen vanaf 14 jaar moet zich kunnen identificeren als de politie of een andere bevoegde ambtenaar erom vraagt.

I N D I V I D U E N G R O E P

LES 5

Waarom verplicht de overheid iets?

  1. Om jou te beschermen. De kwalificatieplicht: tot je 18e ga je naar school, tot je een startkwalificatie hebt.

  2. Om anderen te beschermen. Het rookverbod in de horeca beschermt personeel en gasten tegen meeroken.

  3. Omdat het alleen werkt als iedereen meedoet. De zorgverzekering is alleen betaalbaar als iedereen meebetaalt.

Uitleg: verbind het derde punt met les 1 van dit thema, over solidariteit en meeliften. Het rookverbod geldt in de horeca sinds 2008.

Vraag: kun je bij elke reden nog een voorbeeld bedenken? Denk aan de gordel in de auto, de leeftijdsgrens van 18 jaar voor alcohol, of de leerplicht.

V R A A G

LES 5

Tot je 18e geldt de kwalificatieplicht, tenzij je al een startkwalificatie hebt. Welk diploma is een startkwalificatie?

A

Een diploma vmbo-tl

B

Een diploma entreeopleiding

C

Een diploma mbo niveau 2

D

Een diploma vmbo-kader

Antwoord: C. Een startkwalificatie is een diploma havo, vwo of mbo niveau 2 of hoger. Met een vmbo-diploma of een diploma van de entreeopleiding heb je nog geen startkwalificatie. Het idee: met een startkwalificatie heb je meer kans op werk.

K E R N B E G R I P

LES 5

Schadebeginsel

Het idee dat de overheid je vrijheid alleen mag beperken om schade aan anderen te voorkomen. Volgens dit idee mag je zelf ongezond leven, maar mag je anderen niet laten meeroken. Niet iedereen vindt dat genoeg: sommigen vinden dat de overheid mensen ook tegen zichzelf mag beschermen.

Kernbegrip: het schadebeginsel komt van de Britse filosoof John Stuart Mill, uit zijn boek Over vrijheid (1859). Het is een hulpmiddel om over verplichtingen na te denken, geen regel die de overheid altijd volgt.

I N D I V I D U E N G R O E P

LES 5

Twee manieren van kijken

Vrijheid voorop

Jij weet zelf het best wat goed voor je is. De overheid moet zo weinig mogelijk verplichten.

Een verbod mag alleen als je anderen schade doet.

De groep voorop

Wat goed is voor iedereen, gaat soms boven wat jij wilt.

De overheid mag mensen verplichten mee te doen, zodat iedereen beschermd is. Soms ook tegen zichzelf.

Uitleg: de meeste mensen zitten ergens tussen deze twee in, en dat verschilt per onderwerp. Iemand kan voor de verplichte zorgverzekering zijn en tegen een verbod op energiedrank.

Vraag: aan welke kant sta jij bij de kwalificatieplicht? En bij het rookverbod?

V R A A G

LES 5

Bij welke regel gaat het vooral om het beschermen van anderen?

A

Het rookverbod in cafés

B

De gordel dragen in de auto

C

De kwalificatieplicht tot 18 jaar

D

Een helm dragen op de motor

Antwoord: A. Het rookverbod beschermt personeel en gasten tegen de rook van anderen. De gordel en de helm beschermen vooral jezelf. De kwalificatieplicht is bedoeld om jouw kansen op werk te vergroten.

I N D I V I D U E N G R O E P

LES 5

Niet eens met een regel? Dit kun je doen

  • Stemmen bij verkiezingen, vanaf 18 jaar.

  • Contact zoeken met een politicus of een politieke jongerenorganisatie.

  • Een petitie starten of tekenen.

  • Demonstreren: dat is een grondrecht.

  • Meedoen met een organisatie die opkomt voor jouw groep, zoals JOB voor mbo-studenten.

Uitleg: het recht om te demonstreren staat in de Grondwet. Wie op straat wil demonstreren, meldt dat meestal vooraf bij de gemeente. JOB is de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs, die opkomt voor mbo-studenten.

Vraag: welke manier past bij jou? En welke heeft volgens jou het meeste effect? Image credit: Rob Croes / Anefo, CC0

K E R N B E G R I P

LES 5

Democratische waarden

Vrijheid, gelijkwaardigheid en verdraagzaamheid. In een democratie mag je het oneens zijn met een regel en daarvoor opkomen. Je doet dat zonder geweld en met respect voor wie er anders over denkt. Zolang een regel geldt, houd je je eraan.

Kernbegrip: de meerderheid beslist, maar de minderheid heeft ook rechten. Een regel kan veranderen als genoeg mensen anderen overtuigen. Daarom is je standpunt goed onderbouwen zo belangrijk.

Vraag: waarom is het belangrijk dat je je aan een regel houdt waar je het niet mee eens bent, terwijl je probeert hem te veranderen?

S T E L L I N G

LES 5

De overheid mag jongeren verplichten om tot hun 18e naar school te gaan.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens één argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op hoe ze die onderbouwen.

Vraag door: bij welke reden van de uitlegdia hoort de kwalificatieplicht? En bij welke manier van kijken past jouw antwoord: vrijheid voorop of de groep voorop?

J O U W A N T W O O R D

LES 5

Kies een verplichting uit deze les. Ben je voor of tegen? Geef een argument voor jouw kant en een argument van de andere kant.

Open vraag: goede antwoorden noemen een verplichting, een duidelijk standpunt, een eigen argument en een tegenargument. Bijvoorbeeld: ik ben voor de verplichte zorgverzekering, want dan is zorg betaalbaar voor iedereen. De andere kant zegt: ik ben gezond, dus waarom moet ik betalen?

Vraag door bij wie alleen een eigen argument geeft: hoe zou iemand die het oneens is met jou reageren?

O P D R A C H T

LES 5

Jouw pleidooi

1

Kies een regel die je wilt invoeren, afschaffen of veranderen. Bijvoorbeeld over roken, telefoons op school of een verplichte maatschappelijke stage.

2

Schrijf je standpunt op met twee argumenten. Bedenk ook een tegenargument en jouw antwoord daarop.

3

Kies hoe je invloed uitoefent: stemmen, een politicus mailen, een petitie of een organisatie. Wat is je eerste stap?

10

minute

00

second

In tweetallen

Opdracht: loop rond en let op stap 2: noemen ze echt een tegenargument, en reageren ze daar serieus op? Laat aan het eind twee duo's hun pleidooi in een minuut houden. De klas mag één vraag stellen.

Hulp voor wie vastloopt: begin met 'Ik vind dat ... omdat ...' en daarna 'Sommige mensen zeggen ..., maar ...'.

W A T D E N K J I J ?

LES 5

Sinds 2020 geldt de nieuwe donorwet. Wat gebeurt er als je vanaf 18 jaar zelf geen keuze vastlegt in het donorregister?

A

Je bent automatisch geen donor

B

Je komt erin met 'geen bezwaar'

C

Je familie moet het binnen een jaar regelen

D

Je krijgt een boete van de gemeente

Antwoord: B. Wie na twee brieven zelf geen keuze maakt, komt in het register met 'geen bezwaar tegen orgaandonatie'. Je kunt je keuze altijd zelf vastleggen of veranderen. De wet werd in de Eerste Kamer met een kleine meerderheid aangenomen.

Vraag: is dit een goede manier om meer donoren te krijgen, of gaat het te ver? Ook hier is er geen goed of fout standpunt.

T E R U G B L I K

LES 5

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Verplichtingen en verboden

2

Je standpunt onderbouwen

3

Invloed uitoefenen

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Hoe kijk jij naar de samenleving?

Mensen denken verschillend over vrijheid, gelijkheid en de rol van de overheid. Volgende les begint een nieuw thema: je ontdekt welke maatschappijvisies er zijn, en welke het best bij jou past.

  • Je kan verschillende maatschappijvisies herkennen.

  • Je kan de begrippen links en rechts, progressief en conservatief gebruiken.

Volgende les: thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, les 1.

Klik hier

Image credit: LessonUp