Basisstof 3 - Vertering, gebit en darmbeweging
Vertering in je lichaam
Onderdelen in deze les
Vertering in je lichaam
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan de functie van vertering, verteringssappen en enzymen beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij vertering?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: eten, maag, darmen, kauwen, speeksel, enzymen.
Waarom is vertering nodig?
Je lichaam heeft voedingsstoffen nodig om goed te werken.
Voedsel bestaat vaak uit grote stukken en grote moleculen. Die kunnen niet zomaar door de darmwand heen naar het bloed.
Door vertering wordt voedsel kleiner gemaakt, zodat voedingsstoffen kunnen worden opgenomen.
Open vanuit de basisgedachte: eten is niet meteen bruikbaar voor cellen. Leg het verschil uit tussen voedsel en opneembare voedingsstoffen.
Twee soorten vertering
Mechanische vertering: voedsel kleiner maken, bijvoorbeeld door kauwen
Chemische vertering: voedingsstoffen afbreken met enzymen
Samen zorgen ze dat opname in de darm mogelijk wordt
Benadruk dat mechanische vertering het oppervlak vergroot en chemische vertering de moleculen zelf afbreekt.
Wat doen verteringssappen?
Verteringssappen helpen bij de chemische vertering.
Ze worden gemaakt door klieren in het verteringsstelsel, zoals speekselklieren, maagsapklieren en de alvleesklier.
In verteringssappen zitten stoffen die voedsel helpen afbreken.
Noem nog niet te veel details per sap; deze slide is bedoeld als algemene functie van verteringssappen.
Enzymen
Enzymen zijn stoffen die bepaalde voedingsstoffen afbreken.
Elk enzym werkt op een bepaalde stof.
Daardoor worden grote voedingsstoffen omgezet in kleinere deeltjes die het lichaam kan opnemen.
Veel leerlingen denken dat één enzym alles kan verteren. Leg uit dat enzymen specifiek werken.
Waarom is vertering nodig?
Voor opname
Voor afkoeling
Voor groei van bot
Voor bloedmaken
De kern uit slides 2-5: voedsel moet kleiner en afgebroken worden zodat voedingsstoffen via de darmwand in het bloed kunnen komen.
Maak de tekst compleet
Bij vertering wordt voedsel kleiner gemaakt. Mechanische vertering gebeurt bijvoorbeeld door kauwen. Bij chemische vertering helpen verteringssappen en enzymen om voedingsstoffen af te breken.
Alle vier de kernbegrippen komen letterlijk uit het eerste subtopic terug.
Het gebit
Je gebit helpt bij de eerste stap van vertering.
Door te bijten, scheuren en malen wordt voedsel mechanisch kleiner gemaakt.
Maak de koppeling terug naar subtopic 2.3.3: het gebit hoort bij mechanische vertering.
Snijtanden en hoektanden
Snijtanden: bijten stukken van voedsel af
Hoektanden: scheuren voedsel los
Deze tanden zitten voor in de mond
Deze slide heeft geen instructies
Premolaren en molaren
Premolaren en molaren heten ook kiezen
Ze malen en pletten het voedsel
Daardoor ontstaan kleinere stukjes die makkelijker door te slikken en te verteren zijn
Als de methode vooral spreekt over kiezen, kun je premolaren en molaren samen nemen als soorten kiezen.
Samenwerking in de mond
Tanden en kiezen verkleinen het voedsel
De tong mengt het voedsel
Speeksel maakt het voedsel glad en start de chemische vertering
Zo ontstaat een slikbare voedselbrok
Leg uit dat in de mond al zowel mechanische als chemische vertering begint.
Welke tanden scheuren voedsel los?
Molaren
Snijtanden
Hoektanden
Premolaren
Laat leerlingen het verschil zien tussen afbijten, scheuren en malen.
Vul de juiste woorden in
In de mond bijten snijtanden stukken voedsel af. Hoektanden scheuren voedsel los. Premolaren en molaren pletten en malen het voedsel. Zo ontstaat een slikbare voedselbrok.
Controleert functies van de delen van het gebit en het begrip voedselbrok.
Wat is darmperistaltiek?
Darmperistaltiek zijn samentrekkingen van spieren in de wand van het verteringskanaal.
Door deze bewegingen wordt voedsel vooruitgeduwd.
Gebruik eventueel ook slokdarm en darmen als voorbeelden van plaatsen waar peristaltiek voorkomt.
Hoe werkt darmperistaltiek?
Spieren in de darmwand trekken afwisselend samen en ontspannen.
Achter de voedselbrij trekken spieren samen, ervoor ontspannen ze.
Daardoor schuift de voedselbrij steeds verder door het verteringskanaal.
Dit is het mechanisme. Je kunt met je hand een knijpende golfbeweging voordoen.
Functie van darmperistaltiek
Voedsel verplaatsen door het verteringskanaal
Voedsel mengen met verteringssappen
Helpen bij een goede vertering en opname
Benadruk dat peristaltiek niet alleen duwt, maar ook mengt.
Van eten naar opname
Kauwen → voedsel kleiner maken
Enzymen en verteringssappen → voedingsstoffen afbreken
Darmperistaltiek → voedsel mengen en verplaatsen
Opname in de darm → voedingsstoffen naar het bloed
Deze slide verbindt de drie subtopics in één keten en helpt de centrale lijn afronden.
Wat gebeurt er achter de voedselbrij?
Spieren ontspannen
Spieren verteren
Spieren nemen op
Spieren trekken samen
Achter de voedselbrij trekken spieren samen; ervoor ontspannen ze. Dat is het mechanisme van peristaltiek.
Maak de uitleg af
Darmperistaltiek bestaat uit samentrekkingen van spieren in de darmwand. Daardoor wordt voedsel vooruitgeduwd en ook gemengd met verteringssappen.
Deze invuloefening koppelt werking en functie van darmperistaltiek aan elkaar.
Leg uit: hoe komt voedsel uiteindelijk in je bloed?
Bespreek dat een goed antwoord deze elementen bevat: kauwen of gebit maakt voedsel kleiner, enzymen/verteringssappen breken voedingsstoffen af, darmperistaltiek verplaatst en mengt, daarna opname in de darm.
Wat heb jij vandaag geleerd over vertering?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht noemen uit de les.
Welk onderdeel vond jij het lastigst?
Reflectievraag over het leerproces. Mogelijke antwoorden: gebit, enzymen, peristaltiek, verschil mechanisch/chemisch.
Begrippen
vertering - het kleiner maken en afbreken van voedsel
mechanische vertering - voedsel kleiner maken, bijvoorbeeld door kauwen
chemische vertering - voedingsstoffen afbreken met hulp van enzymen
verteringssappen - sappen die helpen bij de chemische vertering
enzymen - stoffen die bepaalde voedingsstoffen afbreken
darmperistaltiek - knijpende bewegingen van spieren in het verteringskanaal
gebit - tanden en kiezen in de mond
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
snijtanden - tanden waarmee je stukken voedsel afbijt
hoektanden - tanden waarmee je voedsel scheurt
premolaren - kiezen die voedsel pletten en malen
molaren - grote kiezen die voedsel fijnmalen
voedselbrok - gekauwd voedsel dat je kunt doorslikken
darmwand - wand van de darm waar opname plaatsvindt
Deze slide heeft geen instructies
