Alcoholenquête beoordelen

• newEditor

Alcoholenquête beoordelen

Deze les is marketinggericht: studenten beoordelen de kwaliteit van vragen in een enquête. De context is alcoholgebruik, maar de kern is marktonderzoek en vragenlijstkwaliteit.

Lesdoel

Ik kan fouten in enquêtevragen herkennen en uitleggen hoe je die vragen verbetert.

Welke fouten verwacht je bij een enquête over alcoholgebruik?

Gebruik de opbrengst om voorkennis te activeren. Verwachte woorden: suggestief, sociaal wenselijk, onduidelijk, dubbele vraag, foute antwoordopties.

Waarom dit belangrijk is

In marketing gebruik je enquêtes om betrouwbare informatie te verzamelen.

Als vragen slecht zijn opgesteld, krijg je antwoorden die niet goed laten zien wat mensen echt denken of doen.

Bij een onderwerp als alcoholgebruik is dat extra belangrijk, omdat respondenten zich sneller anders kunnen voordoen dan in werkelijkheid.

Leg de koppeling met marktonderzoek: slechte vragen leiden tot verkeerde conclusies, en dus tot slechte beslissingen over doelgroep, communicatie of beleid.

Veelgemaakte fouten in vragen

Bij het beoordelen van een enquête let je op vier fouten:

• sociaal wenselijke antwoorden

• suggestieve vragen

• twee vragen in één

• antwoordmogelijkheden die niet kloppen

Gebruik deze vier fouttypes consequent in de rest van de les. Houd de termen exact gelijk.

Sociaal wenselijke antwoorden

Soms geven respondenten niet het eerlijke antwoord, maar het antwoord dat netter, gezonder of meer geaccepteerd lijkt.

Bij alcoholgebruik gebeurt dat snel, omdat het onderwerp gevoelig kan zijn.

De uitkomst van de enquête wordt dan minder betrouwbaar.

Benadruk dat dit niet betekent dat respondenten expres liegen; vaak passen ze hun antwoord onbewust aan.

Suggestieve vragen

Een suggestieve vraag stuurt de respondent al een richting op.

De vraag bevat bijvoorbeeld een oordeel, een aanname of een gewenste uitkomst.

Daardoor meet je niet meer neutraal wat iemand echt vindt of doet.

Twee vragen in één

Bij deze fout worden eigenlijk twee onderwerpen tegelijk gevraagd.

Een respondent kan het met het ene deel eens zijn en met het andere deel niet.

Daardoor is het antwoord moeilijk te interpreteren.

Gebruik eventueel de term 'dubbelvraag', maar houd op de slide de formulering 'twee vragen in één' aan voor consistentie met de opdracht.

Antwoordmogelijkheden die niet kloppen

Antwoordopties moeten logisch, volledig en duidelijk zijn.

Fouten zijn bijvoorbeeld:

• opties die elkaar overlappen

• een ontbrekende passende optie

• antwoordcategorieën die niet aansluiten op de vraag

Noem mondeling ook dat antwoordopties elkaar idealiter uitsluiten en samen zo volledig mogelijk zijn.

Welke fout maakt eerlijk antwoorden extra lastig?

A

Suggestieve vraag

B

Sociaal wenselijk

C

Twee in één

D

Overlap opties

Toetst begrip van het kenmerk van sociaal wenselijke antwoorden: respondenten geven sneller een netter of acceptabeler antwoord.

Vul de kernbegrippen in

Bij het beoordelen van een enquête let je op een neutrale formulering. Een vraag moet over één onderwerp gaan. Ook moeten antwoordopties duidelijk en volledig zijn, zodat de informatie bruikbaar wordt.

neutrale

één onderwerp

duidelijk en volledig

gevoelige

twee onderwerpen

kort en streng

globaal en open

Sluit aan op de uitleg over fouttypes en bereidt voor op het beoordelen van voorbeeldvragen.

Aan welk fouttype herken je een slechte vraag het snelst?

Bespreek dat studenten moeten verwijzen naar een concreet fouttype, zoals sturende woorden, twee onderwerpen tegelijk, sociaal drukke formulering of onjuiste antwoordcategorieën.

Voorbeeldvragen 1 t/m 5

1. Jij drinkt toch zeker niet meer alcohol dan goed voor je is?

2. Hoe vaak drink je alcohol en ga je daarna uit?

3. Hoeveel glazen drink je per week?

• 0–5

• 5–10

• 10–15

• 15 of meer

4. Vind je ook dat te veel alcohol slecht is voor je studie?

5. Drink je nooit alcohol op schoolfeestjes?

• ja

• nee

Laat studenten eerst de vragen alleen zien en nog niet meteen de uitwerking bespreken als je de spanning wilt opbouwen.

Uitwerking vragen 1 t/m 5

1. Suggestieve vraag — de formulering stuurt naar 'nee, natuurlijk niet'.

2. Twee vragen in één — drinken en uitgaan zijn twee verschillende dingen.

3. Antwoordmogelijkheden kloppen niet — de categorieën overlappen bij 5 en 10.

4. Suggestieve vraag — 'ook' en 'slecht' sturen het antwoord.

5. Sociaal wenselijke antwoorden — 'nooit' maakt eerlijk antwoorden lastiger.

Bij vraag 5 kun je bespreken dat ja/nee hier extra gevoelig is, omdat 'ja, ik drink nooit' sociaal veiliger voelt.

Welke fout zit in vraag 3 over glazen per week?

A

Suggestieve vraag

B

Sociaal wenselijk

C

Twee in één

D

Overlap opties

Vraag 3 heeft antwoordcategorieën 0–5, 5–10, 10–15, 15 of meer. De grenzen 5 en 10 overlappen.

Welke vraag uit 1 t/m 5 vind jij het duidelijkst fout?

1

Vraag 1

2

Vraag 2

3

Vraag 3

4

Vraag 5

Kies één vraag uit 1 t/m 5 en leg de fout kort uit.

Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld bij vraag 1 het sturende 'toch zeker niet', bij vraag 2 de twee onderwerpen, bij vraag 3 de overlappende categorieën, bij vraag 5 de sociale druk van 'nooit'.

Voorbeeldvragen 6 t/m 10

6. Hoe verantwoordelijk drink jij meestal alcohol?

7. Hoeveel drink je meestal in het weekend?

• 1–3 glazen

• 3–5 glazen

• 5–7 glazen

• meer dan 7 glazen

8. Drink je alcohol omdat vrienden dat ook doen en omdat het gezellig is?

9. Waarom kiezen veel studenten ondanks alle risico's toch voor alcohol?

10. Hoe vaak drink je alcohol?

• elke dag

• vaak

• soms

Uitwerking vragen 6 t/m 10

6. Suggestieve vraag — 'verantwoordelijk' is een beoordelend woord.

7. Antwoordmogelijkheden kloppen niet — de categorieën overlappen bij 3 en 5, en 0 glazen ontbreekt.

8. Twee vragen in één — invloed van vrienden en gezelligheid zijn niet hetzelfde.

9. Suggestieve vraag — de vraag neemt al aan dat studenten voor alcohol 'kiezen ondanks alle risico's'.

10. Antwoordmogelijkheden kloppen niet — opties zijn vaag en niet volledig.

Bij vraag 10 kun je extra uitleggen dat antwoordcategorieën meetbaar moeten zijn, bijvoorbeeld per week of per maand.

Waarom is vraag 8 een foutieve enquêtevraag?

A

Te sociaal wenselijk

B

Te suggestief

C

Twee onderwerpen

D

Te weinig opties

Vraag 8 combineert invloed van vrienden en gezelligheid. Dat zijn twee verschillende mogelijke redenen.

Herken de fouten in 6 t/m 10

In vraag 6 is het woord verantwoordelijk sturend. In vraag 7 ontbreken 0 glazen en overlappen categorieën. In vraag 10 zijn de opties vaag en niet volledig.

verantwoordelijk

0 glazen

vaag

gezellig

weekdagen

meetbaar

neutraal

Laat studenten de formuleringen koppelen aan de uitwerking op de vorige slides.

Hoe zou jij vraag 10 verbeteren?

Verwacht dat studenten woorden aanpassen zoals 'verantwoordelijk', 'ondanks alle risico's' of vage antwoordopties vervangen door meetbare categorieën per week of maand.

Hoe maak je een vraag beter?

Een goede enquêtevraag is:

• neutraal geformuleerd

• maar over één onderwerp

• met duidelijke antwoordopties

• passend bij wat je echt wilt meten

Koppel dit aan de marketingpraktijk: je meet gedrag, mening of motivatie, maar niet alles tegelijk in één vraag.

Verbeterde voorbeelden

Zwake vraag → betere vraag

• 'Vind je ook dat te veel alcohol slecht is voor je studie?' → 'In hoeverre heeft alcoholgebruik volgens jou invloed op studieresultaten?'

• 'Hoe vaak drink je alcohol en ga je daarna uit?' → 'Hoe vaak drink je alcohol?'

• 'Hoe verantwoordelijk drink jij meestal alcohol?' → 'Hoe vaak drink je alcohol in een gemiddelde week?'

Benadruk dat verbeteren begint met teruggaan naar het meetdoel: gedrag, houding of reden.

Waar let je op bij beoordeling?

Gebruik deze controlepunten:

• Is de vraag neutraal?

• Gaat de vraag over één ding?

• Kan de respondent eerlijk antwoorden?

• Zijn de antwoordmogelijkheden duidelijk en volledig?

• Levert het antwoord bruikbare informatie op voor onderzoek?

Dit is de beoordelingsbril voor de hele les en sluit aan op het lesdoel.

Welke eigenschap hoort bij een goede enquêtevraag?

A

Twee onderwerpen

B

Neutraal geformuleerd

C

Beoordelende woorden

D

Vage antwoordopties

Controleert of studenten de stap van fout herkennen naar verbeteren kunnen maken.

Maak van fout naar goed

Een goede enquêtevraag is neutraal geformuleerd, gaat over één ding en heeft duidelijke antwoordopties die passen bij wat je wilt meten.

neutraal

één ding

duidelijke antwoordopties

streng

meerdere dingen

korte meningen

open aannames

Gebaseerd op de controlepunten en de verbeterde voorbeelden op slides 12 t/m 14.

Welk controlepunt vind jij het belangrijkst bij beoordelen?

Sterke antwoorden noemen een concreet controlepunt, zoals neutraliteit, één onderwerp, eerlijk kunnen antwoorden of duidelijke en volledige antwoordmogelijkheden.

Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten benoemen wat ze echt meenemen uit de les.

Welk onderdeel hielp jou het meest om fouten te herkennen?

Reflectievraag zonder goed of fout. Antwoorden kunnen gaan over voorbeelden, fouttypes of het verbeteren van vragen.

Wat vond je nog lastig bij het beoordelen van vragen?

Reflectievraag zonder goed of fout. Gebruik antwoorden om te bepalen wat nog geoefend moet worden.

Begrippenlijst

enquête - een onderzoeksmethode waarbij je mensen via vragen informatie laat geven

respondent - de persoon die een enquête invult

sociaal wenselijke antwoorden - antwoorden die netter of acceptabeler lijken dan wat iemand echt denkt of doet

suggestieve vraag - een vraag die de respondent in een bepaalde richting stuurt

twee vragen in één - een vraag waarin eigenlijk twee verschillende onderwerpen tegelijk worden gevraagd

antwoordmogelijkheden - de opties waaruit een respondent kan kiezen

betrouwbare informatie - informatie die een zo eerlijk en correct mogelijk beeld geeft