Tekstsoorten en tekstdoelen

• newEditor
• Nederlands
• MBO
• Studiejaar 1

Tekstsoorten en tekstdoelen

Centrale vraag van de les: hoe herken je wat voor tekst je leest en wat de schrijver ermee wil bereiken? De les bouwt van herkenning naar toepassing met duidelijke, alledaagse voorbeelden uit school, werk en media.

Lesdoel

Ik kan tekstsoorten en tekstdoelen herkennen en uitleggen met passende voorbeelden.

Welke tekstsoorten kom jij vaak tegen op school, werk of online?

Gebruik de reacties om voorkennis te activeren. Vraag kort door: welke woorden noemen een tekstsoort en welke noemen eigenlijk een tekstdoel?

Wat is een tekstsoort?

Een tekstsoort is een soort tekst met herkenbare kenmerken. Je kunt vaak zien wat voor tekst het is door te letten op:

• de opmaak

• de inhoud

• de toon

• het doel van de schrijver

Voorbeelden zijn een nieuwsbericht, advertentie, handleiding of recensie.

Benadruk dat leerlingen tekstsoort en tekstdoel niet moeten verwarren: tekstsoort gaat over het type tekst, tekstdoel over de bedoeling van de schrijver.

Waarom is herkennen handig?

• Je begrijpt sneller wat je leest

• Je weet beter welke informatie belangrijk is

• Je kunt gerichter lezen of schrijven

• Je kiest een passende stijl voor school of werk

Veelvoorkomende tekstsoorten

• Nieuwsbericht: geeft actuele informatie

• Advertentie: probeert iets te verkopen of aan te prijzen

• Handleiding: legt uit hoe iets werkt

• Recensie: geeft een oordeel over een product, film of boek

• Brief of e-mail: brengt een boodschap over aan een ontvanger

Koppel voorbeelden aan de leefwereld van mbo-studenten: stage-mail, webshopadvertentie, instructie bij een apparaat, review van een serie of game.

Herkennen aan kenmerken

• Koppen en feiten passen vaak bij een nieuwsbericht

• Wervende taal past vaak bij een advertentie

• Stappenplan past vaak bij een handleiding

• Een mening met argumenten past vaak bij een recensie

Welk kenmerk past het best bij een handleiding?

A

actuele feiten

B

wervende taal

C

stappenplan

D

mening geven

Sluit aan op de slides over tekstsoorten en kenmerken: handleiding = stappenplan.

Vul de juiste woorden in

Een tekstsoort is een type tekst met herkenbare kenmerken. Een nieuwsbericht herken je vaak aan koppen en feiten. Een advertentie gebruikt juist vaak wervende taal.

tekstsoort

nieuwsbericht

advertentie

tekstdoel

recensie

handleiding

Controleer of leerlingen tekstsoort, nieuwsbericht en advertentie goed koppelen aan de juiste kenmerken.

Wat is een tekstdoel?

Een tekstdoel is wat de schrijver met de tekst wil bereiken. De schrijver wil bijvoorbeeld iets uitleggen, je overtuigen of je aanzetten tot actie.

Het tekstdoel helpt je begrijpen waarom een tekst op een bepaalde manier is geschreven.

Leg uit dat één tekst vaak één hoofddoel heeft, ook al kunnen er kleine neveneffecten zijn. In deze les werken leerlingen met het hoofddoel.

De belangrijkste tekstdoelen

• Informeren: de lezer iets laten weten

• Instrueren: uitleggen hoe je iets moet doen

• Overtuigen: de lezer jouw mening laten overnemen

• Activeren: de lezer aanzetten tot iets doen

• Amuseren: de lezer vermaken

Gebruik steeds hetzelfde rijtje termen in de rest van de les voor consistentie.

Tekstdoel zie je aan taal

• Feiten en uitleg wijzen vaak op informeren

• Stappen en bevelsvormen wijzen op instrueren

• Argumenten wijzen vaak op overtuigen

• Oproepen wijzen vaak op activeren

• Humor of spanning past vaak bij amuseren

Tekstsoort en tekstdoel samen

Een tekstsoort en een tekstdoel horen vaak bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

• Een handleiding heeft vaak als tekstdoel instrueren

• Een advertentie heeft vaak als tekstdoel activeren of overtuigen

• Een nieuwsbericht heeft vaak als tekstdoel informeren

• Een recensie heeft vaak als tekstdoel overtuigen

Benadruk het woord 'vaak': dezelfde tekstsoort kan soms een ander hoofddoel hebben, afhankelijk van de inhoud.

Voorbeelden van tekstsoorten

Voorbeeld

Tekstsoort

• Krantenartikel over een brand

• Folder van een sportschool

• Recept voor pannenkoeken

• Review van een film

• Nieuwsbericht

• Advertentie of folder

• Handleiding of instructietekst

• Recensie

Voorbeelden van tekstdoelen

Tekst

• Informeren

• Instrueren

• Overtuigen

• Activeren

• Bericht over openingstijden

• Uitleg voor het monteren van een kast

• Column met sterke argumenten

• Poster: schrijf je vandaag nog in

Tekstdoel

Wat is het tekstdoel van een poster: schrijf je vandaag nog in?

A

informeren

B

activeren

C

amuseren

D

instrueren

Een oproep tot actie wijst op activeren.

Vul de juiste woorden in

Een tekstdoel is wat de schrijver wil bereiken. Een handleiding heeft vaak als doel instrueren. Een nieuwsbericht wil meestal informeren en een recensie wil vaak overtuigen.

bereiken

instrueren

informeren

overtuigen

activeren

amuseren

tekstsoort

advertentie

Deze oefening herhaalt het verschil tussen tekstsoort en tekstdoel en de veelvoorkomende koppelingen.

Toepassen in school en werk

• Een stagemail moet duidelijk en passend zijn

• Een instructie op de werkvloer moet precies zijn

• Een poster voor een actie moet opvallen

• Een verslag moet vooral helder informeren

Maak de koppeling naar beroepscontext expliciet: leerlingen komen tekstsoorten en tekstdoelen niet alleen tegen bij Nederlands, maar ook op stage en in het beroep.

Stappen om een tekst te herkennen

Let op deze volgorde:

1. Kijk naar titel, vorm en opmaak

2. Lees opvallende woorden en zinnen

3. Bepaal wat voor soort tekst het is

4. Bedenk wat de schrijver wil bereiken

5. Controleer of tekstsoort en tekstdoel bij elkaar passen

Veelgemaakte verwarring

• Tekstsoort is het type tekst

• Tekstdoel is de bedoeling van de schrijver

• Een advertentie is dus een tekstsoort

• Iets kopen of meedoen uitlokken is een tekstdoel

• Eerst herken je de tekst, daarna kijk je naar het doel

Veel leerlingen noemen 'informeren' als tekstsoort. Corrigeer dit expliciet: dat is een tekstdoel.

Waar let jij eerst op om een tekst te herkennen?

Bespreek dat een goed antwoord noemt: eerst kijken naar titel, vorm en opmaak; daarna opvallende woorden; dan tekstsoort bepalen; daarna tekstdoel controleren. Laat leerlingen voorbeelden uit stage of school noemen.

Wat is in deze les een tekstsoort?

A

informeren

B

activeren

C

advertentie

D

overtuigen

Speelt in op de veelgemaakte verwarring: advertentie is een tekstsoort, de andere opties zijn tekstdoelen.

Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?

Laat leerlingen kort benoemen wat ze meenemen uit de les, bijvoorbeeld het verschil tussen tekstsoort en tekstdoel of een herkenningskenmerk.

Welk onderdeel vond je nog lastig?

Gebruik de antwoorden om zicht te krijgen op struikelpunten, bijvoorbeeld verwarring tussen tekstsoort en tekstdoel of het koppelen van voorbeelden.

Begrippenlijst

tekstsoort - het type tekst met herkenbare kenmerken

tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken

informeren - de lezer iets laten weten

instrueren - uitleggen hoe de lezer iets moet doen

overtuigen - zorgen dat de lezer jouw mening overneemt

activeren - de lezer aanzetten tot actie

amuseren - de lezer vermaken

OPDRACHTEN

Te vinden in de planning bij 21 september (we draaien de TNT om)

• Ga naar DOEN, 3F ->studiemeter online-> lezen

• Dan: opbouwopdrachten

• Tekstsoort: maak opdracht 1 t/m3

• Teksdoel opdracht 1 +2