§6.3 Oplossen (kgt)

• newEditor
• Natuur- en scheikunde
• Middelbare school
• vmbo k, g, t

Introductie

Leerlingen leren wat oplossen is in het deeltjesmodel, gebruiken de begrippen oplosmiddel, opgeloste stof en oplossing en rekenen uit dat de massa gelijk blijft. Les bij Nova NaSk MAX 1|2 deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.3, vmbo-kgt leerjaar 2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

6

Moleculen

Paragraaf 6.3

Oplossen

Je doet een suikerklontje in je thee. Even later zie je het niet meer. Is de suiker weg?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt

vmbo-kgt

Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.3 Oplossen. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

6.3  Oplossen

Leerdoelen

6.3.1

Je kunt met het deeltjesmodel uitleggen wat er gebeurt als een stof oplost.

6.3.2

Je kunt de woorden oplosmiddel, opgeloste stof en oplossing goed gebruiken.

6.3.3

Je kunt de massa van een oplossing uitrekenen.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Suiker oplossen in koud en warm water

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Foto: Dietmar Rabich (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Suiker in je thee

Je doet een suikerklontje in je thee en roert. Even later zie je het klontje niet meer.

Waar is de suiker?

A

Hij is verdwenen

B

Op de bodem van het kopje

C

Hij is verdampt

D

Verdeeld tussen het water

De suiker is er nog: je proeft hem. De suikermoleculen zitten verdeeld tussen de watermoleculen. Veel leerlingen zeggen dat de suiker smelt. Daar kom je in de les op terug. Image credit: Dietmar Rabich, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Wat is oplossen?

Als suiker oplost, laten de suikermoleculen elkaar los. Ze verspreiden zich tussen de watermoleculen.

Je ziet de suiker niet meer, want de moleculen zijn veel te klein. Maar de suiker is er nog: je proeft hem.

• Er gaan geen moleculen verloren, dus de massa blijft gelijk.

• Een oplossing is helder: je kunt erdoorheen kijken.

• Een oplossing kan wel een kleur hebben, zoals thee.

Oplossen is geen smelten. Bij smelten wordt één stof vloeibaar door warmte. Bij oplossen heb je twee stoffen nodig. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Drie woorden bij oplossen

Oplosmiddel

De vloeistof waarin iets oplost. Meestal is dat water.

Opgeloste stof

De stof die oplost, zoals suiker of zout.

Oplossing

Het heldere mengsel van de twee samen, zoals suikerwater of zout water.

Ezelsbruggetje: het oplosmiddel is het middel waarmee je oplost, net als een schoonmaakmiddel. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Kennis

1

Je lost zout op in water. Wat is het oplosmiddel?

A

het zout

B

het water

C

het zoute water

Water is het oplosmiddel, zout is de opgeloste stof en zout water is de oplossing.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Oplosbaar of niet?

Suiker en zout zijn oplosbaar in water. Zand en olie niet: die zijn onoplosbaar in water.

Je kunt niet eindeloos suiker oplossen. Op een gegeven moment blijft de suiker op de bodem liggen. Dan is de oplossing verzadigd.

• In warm water los je meer suiker op dan in koud water.

• Roeren zorgt dat het oplossen sneller gaat.

Laat leerlingen een verzadigde oplossing herkennen: er blijft vaste stof op de bodem liggen, ook na goed roeren. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Practicum

Suiker oplossen

Doel: Je onderzoekt of een suikerklontje sneller oplost in warm water dan in koud water.

Je hebt nodig

• 2 bekerglazen

• maatbeker

• koud water

• warm water uit de kraan

• 2 suikerklontjes

• stopwatch

Zo doe je het

1. Doe 100 mL koud water in het ene glas en 100 mL warm water in het andere.

2. Leg in elk glas tegelijk een suikerklontje en start de stopwatch.

3. Roer niet. Kijk goed naar de klontjes.

4. Noteer per glas de tijd tot het klontje helemaal weg is.

5. Vergelijk de tijden. Wat is je conclusie?

In warm water lost het klontje sneller op: de watermoleculen bewegen sneller en botsen vaker tegen de suiker. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Voorbeeldopdracht 1

Mila lost 20 g suiker op in 250 g water. Hoe zwaar is de oplossing?

gegeven

water = 250 g

suiker = 20 g

gevraagd

massa van de oplossing in g

uitwerking

massa oplossing = massa water + massa suiker

massa oplossing = 250 + 20 = 270

antwoord

De oplossing weegt 270 g.

Bij oplossen tel je de massa's gewoon op. Er gaan geen moleculen verloren. Image credit: LessonUp

Bereken de massa van de oplossing. Vul de getallen in.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

2

300 g water + 15 g zout = 315 g oplossing

100 g water + 30 g suiker = 130 g oplossing

500 g thee + 10 g suiker = 510 g oplossing

315

130

510

300

100

500

315, 130 en 510 g. De afleiders horen bij de misvatting dat de opgeloste stof niets meer weegt.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

3

Je doet steeds meer suiker in een glas water. Na een tijdje blijft er suiker op de bodem liggen. Hoe los je toch meer op?

A

Het water warmer maken

B

Meer suiker erbij doen

C

Het glas in de koelkast zetten

D

Minder roeren

De oplossing is verzadigd. In warmer water lost meer suiker op. Meer suiker erbij doen helpt niet, en in de koelkast lost juist minder op.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

★ 4

Je lost 10 g suiker op in 200 g water. Daarna verdampt er 50 g water. Hoeveel gram weegt wat er overblijft?

Steropdracht. Eerst: 200 + 10 = 210 g oplossing. Daarna gaat er 50 g water af: 210 - 50 = 160 g. De suiker verdampt niet, die blijft in de oplossing.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

V E R D E R K I J K E R

Zout uit zeewater

Foto: Ibex73 (CC BY-SA 4.0)

Zeewater is een oplossing van zout in water. Bij Guérande in Frankrijk laten ze zeewater in ondiepe bakken lopen.

Zon en wind laten het water verdampen. Het zout verdampt niet en blijft achter. Zo krijg je de opgeloste stof terug. Dat heet indampen.

Doorvragen: kun je zo ook suiker terugkrijgen uit suikerwater? Ja, door het water te laten verdampen blijft de suiker achter. Image credit: Ibex73, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

6.3.1 Oplossen in het deeltjesmodel

2

6.3.2 Oplosmiddel, opgeloste stof, oplossing

3

6.3.3 Massa van een oplossing berekenen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

6.3

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp