§6.3 Oplossen (mavo/havo)

6

Moleculen

Paragraaf 6.3

Oplossen

Een suikerklontje verdwijnt in je thee. Weegt de thee daarna meer, minder of evenveel?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuur- en scheikundeMiddelbare schoolvmbo t, havo

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen verklaren oplossen met het deeltjesmodel, gebruiken oplosmiddel, opgeloste stof, oplossing en verzadigd, en rekenen met massa en oplosbaarheid. Les bij Nova NaSk MAX 1|2 deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.3, mavo/havo leerjaar 2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

6

Moleculen

Paragraaf 6.3

Oplossen

Een suikerklontje verdwijnt in je thee. Weegt de thee daarna meer, minder of evenveel?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.3 Oplossen. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

6.3  Oplossen

Leerdoelen

6.3.1

Je kunt met het deeltjesmodel uitleggen wat er bij oplossen gebeurt.

6.3.2

Je kunt het verschil tussen oplossen en smelten uitleggen.

6.3.3

Je kunt uitleggen wat oplosbaarheid en een verzadigde oplossing zijn.

6.3.4

Je kunt rekenen met de massa van een oplossing en met oplosbaarheid.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Een verzadigde zoutoplossing maken

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Foto: Dietmar Rabich (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Suiker in je thee

Je lost 2 suikerklontjes van 5 g op in 200 g thee.

Hoeveel weegt de thee daarna?

A

200 g

B

205 g

C

210 g

D

minder dan 200 g

Laat eerst stemmen. 2 x 5 = 10 g suiker, dus 200 + 10 = 210 g. De suikermoleculen zijn er nog, ze zitten alleen verdeeld tussen de watermoleculen. A hoort bij de misvatting dat opgeloste suiker niets meer weegt. B vergeet het tweede klontje. Image credit: Dietmar Rabich, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Oplossen in het deeltjesmodel

Bij oplossen laten de moleculen van de opgeloste stof elkaar los. Ze worden door de bewegende watermoleculen meegenomen en raken overal tussen de watermoleculen verdeeld.

  • Een oplossing is helder, maar kan wel gekleurd zijn.

  • Er gaan geen moleculen verloren: de massa blijft gelijk.

Oplossen is geen smelten. Bij smelten wordt één stof vloeibaar door warmte. Bij oplossen mengt een stof met een oplosmiddel, ook als het koud is.

Suiker smelt pas bij een veel hogere temperatuur dan heet water; in thee lost hij op. Laat leerlingen de zin 'de suiker smelt in de thee' verbeteren. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Begrippen bij oplossen

Oplosmiddel

De stof waarin iets oplost. Water is het bekendste. Aceton in nagellakremover lost nagellak op.

Opgeloste stof

De stof die zich verdeelt tussen de moleculen van het oplosmiddel.

Oplossing

Het heldere mengsel van oplosmiddel en opgeloste stof. Ook een gas kan oplossen, zoals koolzuur in frisdrank.

Koolzuur in frisdrank is opgeloste koolstofdioxide. Als je de fles opendraait, komt een deel als gasbellen vrij. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Kennis

1

Iemand zegt: de suiker smelt in de thee. Waarom is dat fout?

A

Suiker lost alleen op in koud water

B

Thee is geen oplosmiddel

C

Suiker verdampt in hete thee

D

Bij smelten wordt één stof vloeibaar

Smelten is een faseovergang van één stof door warmte. Bij oplossen verdelen de suikermoleculen zich tussen de watermoleculen: dat zijn twee stoffen.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Oplosbaarheid

Hoeveel van een stof maximaal oplost, heet de oplosbaarheid. In 100 g water van 20 °C lost ongeveer 36 g keukenzout op. Doe je er meer bij, dan blijft het zout op de bodem liggen: de oplossing is verzadigd. Van suiker lost in dezelfde hoeveelheid water ongeveer 200 g op.

In warmer water lossen de meeste vaste stoffen beter op. Bij suiker is dat verschil groot, bij zout klein. Roeren en fijnmaken zorgen dat het oplossen sneller gaat, maar er lost niet meer op.

Oplosbaarheid hangt af van de stof, het oplosmiddel en de temperatuur. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Voorbeeldopdracht 1

In 100 g water van 20 °C lost maximaal 36 g zout op. Hoeveel zout lost maximaal op in 250 g water van 20 °C?

gegeven

oplosbaarheid = 36 g zout per 100 g water

massa water = 250 g

gevraagd

maximale massa zout in g

uitwerking

250 : 100 = 2,5 keer zoveel water

2,5 x 36 = 90

antwoord

Er lost maximaal 90 g zout op.

Laat leerlingen eerst bepalen hoeveel keer zoveel water het is. Dan vermenigvuldigen ze de oplosbaarheid met dat getal. Image credit: LessonUp

Gebruik: in 100 g water lost maximaal 36 g zout op. Vul in.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

2

In 50 g water lost maximaal 18 g zout op.

In 300 g water lost maximaal 108 g zout op.

36 g zout in 100 g water geeft 136 g oplossing.

18
108
136
72
12
100
36

50 : 100 = 0,5 en 0,5 x 36 = 18. 300 : 100 = 3 en 3 x 36 = 108. 100 + 36 = 136 g. 72 en 12 ontstaan als je de verkeerde kant op rekent.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Practicum

Een verzadigde zoutoplossing

Doel: Je bepaalt hoeveel gram zout maximaal oplost in 50 g water.

Je hebt nodig

  • bekerglas

  • weegschaal

  • keukenzout

  • spatel of theelepel

  • roerstaafje

  • water

Zo doe je het

  1. Weeg 50 g water af in het bekerglas.

  2. Weeg 2 g zout af, doe het erbij en roer tot alles is opgelost.

  3. Herhaal stap 2 tot er zout op de bodem blijft liggen, ook na lang roeren.

  4. Tel op hoeveel gram zout er is opgelost.

  5. Vergelijk met de oplosbaarheid: ongeveer 36 g per 100 g water.

Verwachting: ongeveer 18 g. Bespreek waarom de uitkomst afwijkt: niet lang genoeg geroerd, afleesfouten op de weegschaal, temperatuur van het water. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

3

Je mengt 50 mL water met 50 mL alcohol. Alcohol lost op in water. Hoeveel mL vloeistof krijg je?

A

iets minder dan 100 mL

B

precies 100 mL

C

iets meer dan 100 mL

D

50 mL

Je krijgt iets minder dan 100 mL. De moleculen passen deels in de lege ruimte tussen elkaar. De massa blijft wel gelijk: volumes mag je bij oplossen niet zomaar optellen, massa's wel.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

★ 4

Je doet 60 g zout in 150 g water van 20 °C (36 g per 100 g water). Hoeveel gram zout blijft er op de bodem liggen?

Steropdracht. 1. 150 : 100 = 1,5. 2. Er lost maximaal 1,5 x 36 = 54 g zout op. 3. Er blijft 60 - 54 = 6 g liggen. Doorvragen: hoe zwaar is de oplossing zelf? 150 + 54 = 204 g.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

V E R D E R K I J K E R

Zout winnen met zon en wind

Foto: Ibex73 (CC BY-SA 4.0)

Bij Guérande in Frankrijk stroomt zeewater door een reeks ondiepe bassins. Zon en wind laten het water verdampen, het zout blijft achter. Zo wordt de oplossing steeds sterker, tot hij verzadigd is. Dan vormen zich zoutkristallen die de zoutboeren afscheppen. Dit heet indampen.

Koppel terug naar oplosbaarheid: zodra er meer zout is dan het overgebleven water kan oplossen, ontstaan er kristallen. Image credit: Ibex73, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

6.3.1 Oplossen in het deeltjesmodel

2

6.3.2 Oplossen is geen smelten

3

6.3.3 Oplosbaarheid en verzadigd

4

6.3.4 Rekenen met massa en oplosbaarheid

5

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

6.3

Klik hier

Image credit: LessonUp