Enkelvoud en meervoud
Enkelvoud en meervoud
Open met het idee dat leerlingen vandaag de allereerste stap zetten in Latijnse grammatica: herkennen of een vorm over één persoon/zaak gaat of over meer dan één.
Lesdoel: herkennen van enkelvoud en meervoud
Ik kan aan de vorm van een woord zien of het enkelvoud of meervoud is.
Dit kan ik bij de zelfstandig naamwoorden van les 1
én bij de werkwoorden van les 1.
Deze slide heeft geen instructies
Nominativus herkennen
De nominativus is vaak de vorm van het woord dat iets doet in de zin.
Voorbeelden van enkelvoud:
rex = koning
servus = slaaf
infans = baby
Houd het eenvoudig: gebruik 'doet in de zin' als eerste houvast. Vermijd nu uitgebreid ontleden.
Nominativus meervoud
Voorbeelden van meervoud in de nominativus:
servi = slaven
infantes = kinderen
flumina = rivieren
De uitgang helpt je dus om het getal te zien.
Bij veel woorden staat in de woordenlijst ook de meervoudvorm.
Bij woorden die volgens het -us of -a rijtje gaan staat het er niet.
Gebruik deze slide om te laten zien dat meervoud niet altijd hetzelfde eindigt. Juist daarom moeten leerlingen goed naar de hele vorm kijken.
Accusativus herkennen
De accusativus is vaak de vorm van het woord dat de handeling ondergaat.
Voorbeelden van enkelvoud:
regem = één koning
servum = één slaaf
arborem = één boom
Maak het verschil met de nominativus zichtbaar, maar houd de uitleg kort. Het doel blijft: enkelvoud of meervoud herkennen.
Accusativus meervoud
reges = meer dan één koning
servos = meer dan één slaaf
infantes = meer dan één kind
flumina = meer dan één rivier
Wijs erop dat sommige meervoudsvormen, zoals infantes en flumina, ook als nominativus meervoud kunnen voorkomen. Dat is nu niet erg: het gaat hier alleen om het herkennen van meervoud.
Welk woord staat in het meervoud?
rex
servus
infantes
regem
Checkt de eerste uitleg over zelfstandige naamwoorden en nominativus/accusativus-vormen. Infantes is meer dan één kind.
Kijk naar de vorm
Bij zelfstandige naamwoorden kijk je naar de uitgang van het woord. rex is nominativus enkelvoud. servi is nominativus meervoud. regem is accusativus enkelvoud, en flumina is meervoud.
Alle woorden komen uit de behandelde slides over nominativus en accusativus. Laat leerlingen steeds vanuit de vorm redeneren.
Werkwoorden: 3e persoon
Ook bij werkwoorden kun je enkelvoud en meervoud zien.
Voorbeelden in de 3e persoon praesens:
vocat = hij/zij roept
clamat = hij/zij schreeuwt
venit = hij/zij komt
Leg uit dat 3e persoon betekent: hij, zij of het; of zij in het meervoud.
Werkwoorden: meervoud
Voorbeelden van meervoud in de 3e persoon praesens:
vocant = zij roepen
clamant = zij schreeuwen
veniunt = zij komen
timent = zij vrezen
Laat leerlingen vooral de tegenstelling zien tussen -t en -nt / -unt, zonder nu uitzonderingen of verdere tijden te bespreken.
Slim kijken naar uitgangen
Bij deze eerste grammatica helpen uitgangen je snel:
zelfstandige naamwoorden veranderen van vorm
werkwoorden op -t zijn vaak enkelvoud
werkwoorden op -nt of -unt zijn vaak meervoud
kijk altijd naar de hele vorm
Benadruk 'vaak' alleen bij werkwoorden als algemene eerste regel. Binnen deze les klopt dat volledig voor de gebruikte voorbeelden.
Voorbeeld met woorden
servus → enkelvoud
servi → meervoud
vocat → enkelvoud
vocant → meervoud
Zo koppel je vorm direct aan getal
Gebruik dit als samenvattend model: eerst naar de uitgang kijken, dan beslissen of het enkelvoud of meervoud is.
Welk werkwoord is enkelvoud?
vocant
veniunt
timent
clamat
Herhaalt het verschil tussen 3e persoon enkelvoud op -t en meervoud op -nt/-unt.
Woorden uit deze les
Zelfstandige naamwoorden:
rex, servus, arbor, infans, flumen
Werkwoorden:
vocare, clamare, lacrimare, venire, timere, necare, iubere
Noem dat leerlingen van de werkwoorden vooral de 3e persoon praesensvormen moeten leren herkennen, niet meteen alle vormen hoeven te kennen.
Samenvatting
In het Latijn kun je vaak aan de vorm zien of iets enkelvoud of meervoud is.
bij de nominativus
bij de accusativus
bij het werkwoord in de 3e persoon praesens
Laat de les landen op het centrale idee: vorm herkennen = getal herkennen.
Wat heb jij vandaag geleerd over Latijnse vormen?
Laat leerlingen in eigen woorden benoemen wat ze geleerd hebben: herkennen van enkelvoud/meervoud aan uitgangen bij nominativus, accusativus en 3e persoon praesens.
Welk onderdeel vond jij het lastigst vandaag?
Verwachte antwoorden gaan over lastige punten zoals flumina/infantes als meervoud, of het verschil tussen -t en -nt/-unt, of nominativus versus accusativus.
Wat hielp jou het best om enkelvoud en meervoud te zien?
Stuur aan op metacognitie: leerlingen kunnen noemen dat voorbeelden, uitgangen vergelijken of naar de hele vorm kijken hielp.
Begrippen
enkelvoud - vorm die over één persoon, dier of ding gaat
meervoud - vorm die over meer dan één persoon, dier of ding gaat
nominativus - naamval van het woord dat iets doet in de zin
accusativus - naamval van het woord dat de handeling ondergaat
uitgang - het laatste deel van een woord waaraan je de vorm kunt herkennen
Deze slide heeft geen instructies