5A Herakles gaat naar de Amazonen (Pallas 1, les 5)

L E S 5

Een held wordt god

Tekst 5A

Herakles gaat naar de Amazonen

Een prinses wil een gordel hebben. Die is van een koningin die met haar volk ten strijde trekt. Wie haalt hem?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

1 / 18
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGrieksMiddelbare schoolvwo

In deze les zitten 18 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen lezen een eigen bewerkte Griekse tekst over de reis van Herakles naar de Amazonen en horen over de runderen van Geryon en de appels van de Hesperiden. Ze leren de genitivus herkennen en vertalen. Les bij Pallas 1 (Griekse taal en cultuur, Lesboek 5e druk), les 5 Een held wordt god, tekst 5A Herakles gaat naar de Amazonen. Met startvraag, cultuur, leerwoorden, de Griekse tekst met aantekeningen, grammatica, vertaal- en oefenopdrachten en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

L E S 5

Een held wordt god

Tekst 5A

Herakles gaat naar de Amazonen

Een prinses wil een gordel hebben. Die is van een koningin die met haar volk ten strijde trekt. Wie haalt hem?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

Les bij Pallas 1, les 5 Een held wordt god, tekst 5A Herakles gaat naar de Amazonen. Ongeveer 45 minuten, gymnasium. Image credit: ArchaiOptix, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

Tekst 5A  Herakles gaat naar de Amazonen

W A T G A J E L E R E N ?

1

Je kunt vertellen wie de Amazonen zijn en waarom Herakles naar hen toe gaat.

2

Je kunt een genitivus herkennen aan de uitgang en het lidwoord.

3

Je kunt een genitivus vertalen met 'van'.

Het oefenboek opent elke les met 'Wat ga je leren?'. Aan het eind van de les komen deze leerdoelen terug in de checklist. Image credit: LessonUp

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

S T A R T V R A A G

Een bijzonder volk

Herakles moet de gordel halen van Hippolyte, de koningin van de Amazonen. Wat is er bijzonder aan de Amazonen?

A

Het zijn reuzen met één oog.

B

Ze zijn half mens, half paard.

C

Ze wonen onder de zee.

D

Het zijn vrouwen die vechten.

Startvraag: de Amazonen zijn een volk van vrouwelijke krijgers; zij wonen volgens de Grieken aan de rivier de Thermodon, aan de Zwarte Zee. Reuzen met één oog zijn de Kyklopen, half mens half paard zijn de Kentauren. Op de foto staat Herakles tegen de reus Geryon (zie de volgende dia), zodat het antwoord niet verraden wordt. Image credit: User:Bibi Saint-Pol, publiek domein, Wikimedia Commons

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

Een grote kudde en gouden appels

Twee opdrachten brengen Herakles tot aan de rand van de wereld.

  • Geryon is een reus met drie lichamen. Hij heeft een kudde rode runderen, ver in het westen. Onderweg zet Herakles twee zuilen neer bij Gibraltar.

  • De gouden appels van de Hesperiden haalt de reus Atlas voor hem. Zolang draagt Herakles de hemel op zijn schouders.

Achtergrond: Apollodoros, Bibliotheke 2.5.10 (de runderen van Geryon) en 2.5.11 (de appels van de Hesperiden). De 'zuilen van Herakles' zijn de rotsen aan weerszijden van de Straat van Gibraltar; ze staan nog steeds in het wapen van Spanje. Atlas wilde de hemel daarna niet terugnemen; Herakles vroeg hem met een list om de hemel even vast te houden en liep weg met de appels. Doorvraag: waarom zou een verhaal over de rand van de wereld juist in het westen spelen? Image credit: Pasithea Painter, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

Tekst 5A  Woorden

Grieks

betekenis

ἡ ζώνη

gordel

ἡ βασίλεια

koningin

ἡ θυγάτηρ (acc. θυγατέρα)

dochter

ὁ φίλος

vriend

ὁ πόλεμος

oorlog

Grieks

betekenis

τὸ ἔργον

werk, daad

μετά + gen.

met, samen met

ζητεῖ

(hij, zij) zoekt

πλεῖ

(hij, zij) vaart

Leerwoorden tekst 5A. ἡ θυγάτηρ hoort bij een groep die later komt (de gemengde groep); de leerlingen leren nu alleen de nominativus en accusativus. Let op: ἡ βασίλεια (koningin) heeft het accent vooraan; ἡ βασιλεία (koninkrijk) is een ander woord. Image credit: LessonUp

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

Tekst 5A  Herakles gaat naar de Amazonen (1)

Eurystheus heeft een dochter, Admete. Zij wil iets heel bijzonders hebben.

1

Ἡ Ἀδμήτη θυγάτηρ τοῦ Εὐρυσθέως ἐστίν.

Ἡ Ἱππολύτη βασίλεια τῶν Ἀμαζόνων ἐστίν.

Ἡ Ἱππολύτη τὴν ζώνην τοῦ Ἄρεως ἔχει.

Ἡ δὲ Ἀδμήτη τὴν ζώνην ἔχειν ἐθέλει.

5

Ὁ οὖν Εὐρυσθεὺς τὸν Ἡρακλέα πέμπει.

ἡ Ἀδμήτη Admete

τοῦ Εὐρυσθέως van Eurystheus

ἡ Ἱππολύτη Hippolyte

τῶν Ἀμαζόνων van de Amazonen

τοῦ Ἄρεως van Ares

ἔχειν hebben (infinitivus)

Vertaling regel 1-5: Admete is de dochter van Eurystheus. Hippolyte is de koningin van de Amazonen. Hippolyte heeft de gordel van Ares. Maar Admete wil de gordel hebben. Eurystheus stuurt dus Herakles.

Tip: laat leerlingen alle woordgroepen met τοῦ en τῶν zoeken en vertalen met 'van'. Εὐρυσθέως, Ἀμαζόνων en Ἄρεως horen bij de gemengde groep (later); ze staan daarom in de aantekeningen. De gordel was een geschenk van Ares, de god van de oorlog, aan Hippolyte. Bron: Apollodoros, Bibliotheke 2.5.9. Image credit: LessonUp

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

Tekst 5A  Herakles gaat naar de Amazonen (2)

Ὁ Ἡρακλῆς μετὰ τῶν φίλων πλεῖ.

Ἡ χώρα τῶν Ἀμαζόνων πόρρω ἐστίν.

Ἐκεῖ ὁ ποταμὸς Θερμώδων ῥεῖ.

Αἱ Ἀμαζόνες τὰ ἔργα τοῦ πολέμου φιλοῦσιν.

10

Ὁ Ἡρακλῆς τὴν ζώνην τῆς βασιλείας ζητεῖ.

πόρρω ver weg

ὁ ποταμός rivier

ὁ Θερμώδων Thermodon (naam)

ῥεῖ stroomt

αἱ Ἀμαζόνες de Amazonen

φιλοῦσιν houden van

Vertaling regel 6-10: Herakles vaart met zijn vrienden weg. Het land van de Amazonen is ver weg. Daar stroomt de rivier de Thermodon. De Amazonen houden van de daden van de oorlog (houden van oorlog voeren). Herakles zoekt de gordel van de koningin.

Let op: na μετά staat de genitivus (regel 6). In regel 9 kun je vrij vertalen: de Amazonen houden van vechten. Volgens Apollodoros trainden de Amazonen alleen hun meisjes voor de oorlog. Laat leerlingen voorspellen wat er gebeurt als Herakles bij Hippolyte aankomt; dat lezen ze in tekst 5B. Image credit: LessonUp

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

K E N N I S

1

Waarom moet Herakles de gordel van Hippolyte halen?

A

Hera wil hem zelf dragen.

B

De dochter van Eurystheus wil hem.

C

Ares wil zijn gordel terug.

D

Herakles wil hem voor zichzelf.

Antwoord B: Admete, de dochter van Eurystheus, wil de gordel hebben (regel 1 en 4). Wie C kiest, heeft τοῦ Ἄρεως gezien en denkt dat Ares de eigenaar nog is: de gordel is van Ares afkomstig, maar Hippolyte heeft hem. A en D staan niet in de tekst. Doorvraag: welke woorden in regel 1 betekenen 'van Eurystheus'?

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

D E G E N I T I V U S

De genitivus geeft meestal aan van wie of van wat iets is. Je vertaalt hem vaak met 'van'.

  • ἡ ζώνη τῆς βασιλείας: de gordel van de koningin.

  • Het lidwoord helpt: τοῦ (m. en o.), τῆς (v.), in het meervoud altijd τῶν.

  • Na sommige voorzetsels staat een genitivus: μετὰ τῶν φίλων, met de vrienden.


nominativus

genitivus

vriend

ὁ φίλος

τοῦ φίλου

werk

τὸ ἔργον

τοῦ ἔργου

gordel

ἡ ζώνη

τῆς ζώνης

land

ἡ χώρα

τῆς χώρας

vrienden

οἱ φίλοι

τῶν φίλων

gordels

αἱ ζῶναι

τῶν ζωνῶν

O N T H O U D

Zie je τοῦ, τῆς of τῶν, denk dan eerst aan 'van'.

Grammatica: in les 5 komt de genitivus van de o-groep en de a/h-groep. Het meervoud van de a/h-groep krijgt altijd een circumflex op de laatste lettergreep (ζωνῶν). De genitivus kan ook tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord staan: ἡ τοῦ Ἄρεως ζώνη, de gordel van Ares. Doorvraag: in welke Nederlandse uitdrukkingen hoor je nog een oude genitivus? (de dag des Heren, 's morgens) Image credit: LessonUp

Vul de genitivus in.

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

K E N N I S

2

Ἡ Ἀδμήτη τὴν ζώνην τῆς βασιλείας ζητεῖ.

Ὁ Ἡρακλῆς μετὰ τῶν φίλων πλεῖ.

Τὰ ἔργα τοῦ πολέμου δεινά.

βασιλείας
φίλων
πολέμου
βασίλειαν
φίλους
πόλεμον

Antwoord: βασιλείας, φίλων, πολέμου. Vertaling: Admete zoekt de gordel van de koningin; Herakles vaart met zijn vrienden; de daden van de oorlog zijn vreselijk. Het lidwoord ervoor (τῆς, τῶν, τοῦ) verraadt steeds de naamval. Wie een accusativus kiest, kijkt niet naar het lidwoord maar alleen naar de betekenis.

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

T O E P A S S I N G

3

Welke zin betekent: Herakles zoekt de dochter van de koningin?

A

Ὁ Ἡρακλῆς τὴν θυγατέρα ἡ βασίλεια ζητεῖ.

B

Ἡ θυγάτηρ τῆς βασιλείας τὸν Ἡρακλέα ζητεῖ.

C

Ὁ Ἡρακλῆς τὴν θυγατέρα τῆς βασιλείας ζητεῖ.

D

Ὁ Ἡρακλῆς τὴν θυγατέρα τὴν βασίλειαν ζητεῖ.

Antwoord C: τῆς βασιλείας is genitivus, 'van de koningin'. A heeft een nominativus, dan zijn er twee onderwerpen. B draait de rollen om: de dochter zoekt Herakles. D heeft een tweede accusativus, dan staat er 'Herakles zoekt de dochter, de koningin'. Doorvraag: hoe zeg je 'Herakles zoekt de dochter van de koninginnen'? (τῶν βασιλειῶν)

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

V E R T A L E N

4

Vertaal in goed Nederlands.

Οἱ φίλοι τὴν χώραν τῶν Ἀμαζόνων ζητοῦσιν.

Vertaling: de vrienden zoeken het land van de Amazonen. ζητοῦσιν is het meervoud van ζητεῖ (zie les 3). τῶν Ἀμαζόνων stond in de aantekeningen.

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

T O E P A S S I N G

★ 5

Vertaal in goed Nederlands.

Οἱ τοῦ θεοῦ φίλοι τὰ τῶν Ἀμαζόνων ἔργα φιλοῦσιν.

Vertaling: de vrienden van de god houden van de daden van de Amazonen. Hier staat de genitivus twee keer tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord: οἱ τοῦ θεοῦ φίλοι, τὰ τῶν Ἀμαζόνων ἔργα. Tip: zoek eerst bij elk lidwoord het zelfstandig naamwoord dat erbij hoort.

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

Grieks in het Nederlands

Drie woorden uit tekst 5A die je in het Nederlands gebruikt.

ἡ ζώνη

gordel

zone

ὁ πόλεμος

oorlog

polemiek

τὸ ἔργον

werk

energie, ergonomie

Grieks in het Nederlands: een zone is een 'gordel', een strook rond iets, zoals de tijdzones rond de aarde. Een polemiek is een woordenstrijd. Energie is 'werk dat in iets zit' (ἐν, in); ergonomie gaat over gezond werken. Doorvraag: wat zou een ergometer meten? Image credit: LessonUp

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

T O E P A S S I N G

6

De Amazonen zijn een volk van vrouwelijke krijgers. Waarom zouden de Grieken zulke verhalen vertellen?

Reflectie: er is geen goed of fout antwoord. Mogelijke punten: in Athene vochten vrouwen niet en mochten ze weinig; de Amazonen zijn het omgekeerde, en dus spannend of bedreigend. Archeologen vonden in graven van Skythische vrouwen wapens; misschien zit er een kern van waarheid in. Grieken wilden ook laten zien dat hun helden zelfs zulke tegenstanders aankonden.

L E S 5   ·   E E N H E L D W O R D T G O D

Pallas 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

De Amazonen en de gordel

2

Genitivus herkennen

3

Genitivus vertalen

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Tekst 5B

Herakles en Hippolyte

Hippolyte wil Herakles de gordel geven, maar Hera verspreidt een gerucht. Een vriendelijk bezoek loopt slecht af.

G R A M M A T I C A

De dativus

Vooruitblik: 5B Herakles en Hippolyte. Laat de klas raden wat er gaat gebeuren. Image credit: Picture taken by Marcus Cyron (photo), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

Α

Klik hier

Image credit: LessonUp