§5.2 Rekenen, meten en schatten: examenopgaven (leerjaar 4)

5

Rekenen, meten en schatten

Paragraaf 5.2

Rekenen, meten en schatten: examenopgaven

Hoeveel pakken melk verkoopt een supermarkt in een jaar? Schat het eerst, reken daarna na.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo t

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen oefenen in examenstijl met procenten, snelheid, schaal, wetenschappelijke notatie, schatten en beoordelen of een uitkomst redelijk is. Les bij Getal & Ruimte vmbo-kgt (mavo) leerjaar 4, hoofdstuk 5 Rekenen, meten en schatten, paragraaf 5.2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

5

Rekenen, meten en schatten

Paragraaf 5.2

Rekenen, meten en schatten: examenopgaven

Hoeveel pakken melk verkoopt een supermarkt in een jaar? Schat het eerst, reken daarna na.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)

Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 5 Rekenen, meten en schatten, paragraaf 5.2 Rekenen, meten en schatten: examenopgaven. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

5.2  Rekenen, meten en schatten: examenopgaven

Leerdoelen

5.2.1

Je kunt meerstapsopgaven over procenten, snelheid en schaal in een context uitrekenen.

5.2.2

Je kunt rekenen met wetenschappelijke notatie en getallen op volgorde zetten.

5.2.3

Je kunt een uitkomst schatten en beoordelen of hij redelijk is.

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Startvraag

Pakken melk

Een supermarkt verkoopt 380 pakken melk per dag, zes dagen per week. Wat is een redelijke schatting per jaar?

A

Ongeveer 120.000

B

Ongeveer 12.000

C

Ongeveer 60.000

D

Ongeveer 1.200.000

Schatting: 400 · 6 = 2.400 per week, en 2.400 · 50 = 120.000 per jaar. Exact is het 380 · 6 · 52 = 118.560. 12.000 en 1.200.000 zijn een factor 10 te klein of te groot, het typische komma- of nulfoutje. 60.000 komt van een half jaar tellen. Laat leerlingen hardop vertellen hoe ze hebben afgerond.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Opdrachten Toepassing

1

Met hoeveel procent steeg de prijs van 2021 naar 2022?

A

11%

B

12,5%

C

11,1%

D

37,5%

Het verschil is 99 − 88 = 11 euro. Het percentage is 11 : 88 = 0,125, dus 12,5%. 11% neemt het bedrag in euro voor een percentage. 11,1% is gedeeld door de nieuwe prijs (11 : 99) in plaats van door de oude. 37,5% is de stijging van 2020 tot 2023 (30 : 80), niet van één jaar. Vraag: wat is de groeifactor van 2021 naar 2022? (1,125) Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Voorbeeldopdracht 1

Een telefoon kost €480. Na korting kost hij €408. Laat zien dat de korting 15% is.

gegeven

oude prijs: €480

nieuwe prijs: €408

uitwerking

korting: 480 − 408 = 72

72 : 480 = 0,15

0,15 = 15%

antwoord

De korting is 15% van de oude prijs

Bij 'laat zien dat' moet de uitwerking zo duidelijk zijn dat de lezer elke stap kan volgen: het eindresultaat staat al in de vraag, je krijgt de punten voor de weg erheen. Let op: het percentage hoort bij de oude prijs. Alternatief: 408 : 480 = 0,85, dus groeifactor 0,85 en dus 15% korting. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Is dit redelijk?

Schat eerst, reken dan, controleer daarna:

  • Rond af op mooie getallen: 38 · 52 is ongeveer 40 · 50 = 2.000.

  • Reken met je rekenmachine: 38 · 52 = 1.976.

  • Past de uitkomst bij de schatting en klopt de eenheid? Zo ja, dan is het redelijk.

Een schatting hoeft niet exact te zijn: de orde van grootte telt. Op het examen levert een schatting of een redelijkheidsvraag vaak punten op voor een duidelijke afronding en de conclusie. Vraag leerlingen om bij hun eigen uitkomsten ook te controleren op eenheid (m of km, minuten of uren). Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Opdrachten Toepassing

2

Bereken de gemiddelde snelheid over beide etappes samen in km/u (1 decimaal).

Totale afstand 24 + 18 = 42 km, totale tijd 80 + 45 = 125 minuten = 2,083 uur. v = 42 : 2,083 ≈ 20,2 km/u. Wie het gemiddelde van de twee snelheden neemt (18 en 24 km/u, dus 21 km/u) komt te hoog uit: de langzame etappe duurde langer en telt dus zwaarder mee. Wie 125 minuten niet omrekent naar uren, krijgt 0,34. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Opdrachten Toepassing

3

Een bacterie is 2,5 · 10⁻⁶ m lang. Hoeveel van zulke bacteriën liggen achter elkaar in 1 mm?

A

40

B

4.000

C

2.500

D

400

1 mm = 10⁻³ m. Aantal = 10⁻³ : (2,5 · 10⁻⁶) = (1 : 2,5) · 10³ = 0,4 · 1.000 = 400. 4.000 en 40 zijn een factor 10 mis: komma of macht verkeerd verschoven. 2.500 komt uit 2,5 · 10³: alleen het getal voor de macht is overgenomen zonder te delen. Doorvraag: hoeveel bacteriën passen in 1 cm? (4.000)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Opdrachten Toepassing

★ 4

Schaal 1 : 200. Bereken de werkelijke oppervlakte van de kamer in m².

Eerst de lengtes: 3,5 · 200 = 700 cm = 7 m en 2,5 · 200 = 500 cm = 5 m. Oppervlakte 7 · 5 = 35 m². Veelgemaakte fout: 3,5 · 2,5 = 8,75 cm² en dat maal 200 doen, dan krijg je 1.750 cm². Bij oppervlakte telt de schaal kwadratisch: 200² = 40.000, en 8,75 · 40.000 = 350.000 cm² = 35 m². Mooie doorvraag voor snelle leerlingen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Vul de ontbrekende getallen in.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Opdrachten Kennis

5

Een stijging van 6% hoort bij groeifactor 1,06.

4,8 · 10³ is hetzelfde getal als 4.800.

Een snelheid van 54 km/u is 15 m/s.

1,06
4.800
15
0,94
48.000
194,4

0,94 is de factor bij een daling van 6%. 48.000 komt uit het verkeerd tellen van de macht (10⁴ in plaats van 10³). 194,4 is 54 · 3,6: de omgekeerde omrekening. Laat leerlingen steeds een redelijkheidscheck doen: 15 m/s is ongeveer 54 km/u, dus 194,4 is veel te snel voor een fiets.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Opdrachten Toepassing

6

Zet de getallen van klein naar groot.

1

4 · 10⁻²

2

0,5

3

0,0031

4

2,5 · 10⁻³

5

1,2 · 10¹

Laat leerlingen alles eerst als decimaal getal schrijven: 0,0025 − 0,0031 − 0,04 − 0,5 − 12. Veelgemaakte fout: de negatieve macht groter vinden als het getal achter de macht groter is, of 1,2 · 10¹ voor 1,2 houden. Vraag: welke macht van 10 hoort bij 0,5 in wetenschappelijke notatie? (5 · 10⁻¹)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Opdrachten Toepassing

7

Welk punt is de beste schatting van 4,8 · 2,4?

A

Punt A

B

Punt B

C

Punt C

D

Punt D

Rond af: 5 · 2 = 10, en omdat 4,8 · 2,4 iets groter is dan 5 · 2 hoort er een uitkomst iets boven 10 bij. Exact: 4,8 · 2,4 = 11,52, dus punt C (12). Punt B (8) komt uit het optellen van de getallen (4,8 + 2,4 ≈ 7). Punt D (16) is te groot: dat zou bij 5 · 3 horen. Punt A (5) is het afgeronde eerste getal. Handige gewoonte: schat altijd voordat je op de rekenmachine tikt. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

V E R D E R K I J K E R

Een miljard seconden

Een jaar heeft ongeveer 3,15 · 10⁷ seconden. Hoeveel jaar is een miljard (10⁹) seconden? Schat eerst: is het meer of minder dan 10 jaar? Reken dan: 10⁹ : (3,15 · 10⁷) ≈ 32 jaar.

Een jaar is 365 · 24 · 3.600 = 31.536.000 seconden, dat is 3,15 · 10⁷ afgerond. Mooi om te zien hoe groot een miljard eigenlijk is: 32 jaar. Ter vergelijking: een miljoen seconden is ongeveer 11,6 dagen. Doorvraag: hoeveel jaar is een biljoen (10¹²) seconden? (ruim 31.000 jaar) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.2

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

5.2.1 Meerstapsopgaven oplossen

2

5.2.2 Wetenschappelijke notatie

3

5.2.3 Schatten en controleren

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

5.2

Klik hier

Image credit: LessonUp