§6.1 Stroomgeleiding (Chemie Overal 3 havo)

6

Indeling van stoffen

Paragraaf 6.1

Stroomgeleiding

Een föhn en water is levensgevaarlijk, een lamp aan een koperdraad niet. Welke stoffen laten stroom door?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

1 / 14
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 14 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen onderzoeken welke stoffen elektrische stroom geleiden en leren dat dit afhangt van geladen deeltjes die kunnen bewegen: elektronen in metalen, ionen in zoutoplossingen. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 6 Indeling van stoffen, paragraaf 6.1. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

6

Indeling van stoffen

Paragraaf 6.1

Stroomgeleiding

Een föhn en water is levensgevaarlijk, een lamp aan een koperdraad niet. Welke stoffen laten stroom door?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 6 Indeling van stoffen, paragraaf 6.1 Stroomgeleiding. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Novoklimov, Wikimedia Commons (CC0)

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

6.1  Stroomgeleiding

Leerdoelen

6.1.1

Je kunt uitleggen waarom een stof wel of geen elektrische stroom geleidt.

6.1.2

Je kunt voorspellen of metalen, zouten en moleculaire stoffen stroom geleiden.

6.1.3

Je kunt een geleidingsproef met een lampje uitvoeren en de uitkomst verklaren.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Geleiding testen met een lampje

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Startvraag

Water en stroom

Je mag nooit met natte handen aan een stopcontact zitten. Hoe komt het dat water stroom doorlaat?

A

Water is een metaal

B

Er zijn zouten in opgelost

C

Water is erg koud

D

Water is altijd geladen

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Zuiver water geleidt vrijwel niet. Kraanwater en zeker zeewater bevatten opgeloste zouten, en die zorgen voor geladen deeltjes die kunnen bewegen. Doorvragen: waarom is gedestilleerd water bijna een isolator? Er zijn geen deeltjes met lading die kunnen bewegen.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Wanneer geleidt een stof?

Een elektrische stroom is een beweging van geladen deeltjes. Een stof geleidt stroom als er geladen deeltjes in zitten die kunnen bewegen. Zo'n stof heet een geleider.

Zitten die deeltjes er niet of zitten ze vast, dan is de stof een isolator.

Dit is de kernregel van de hele paragraaf: geladen deeltjes, en ze moeten kunnen bewegen. De volgende dia laat zien welke geladen deeltjes er per soort stof zijn. Image credit: Alisdojo, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Drie soorten stof, drie antwoorden

Kijk welke geladen deeltjes er zijn en of ze kunnen bewegen.

Metalen

Vrije elektronen bewegen. Geleiden vast en vloeibaar.

Zouten

Ionen. Vast: ze zitten vast. Opgelost of gesmolten: ze bewegen.

Moleculaire stoffen

Geen geladen deeltjes. Geleiden niet, ook niet opgelost.

Een suikeroplossing geleidt dus niet: suiker is een moleculaire stof en er komen geen geladen deeltjes in de oplossing. Een zoutoplossing wel: de ionen zijn los van elkaar en bewegen vrij. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Opdrachten Kennis

1

Welke stof geleidt als vaste stof elektrische stroom?

A

keukenzout

B

suiker

C

koper

D

zwavel

Koper is een metaal en heeft vrije elektronen. Keukenzout heeft wel ionen, maar die zitten vast op hun plek. Suiker en zwavel zijn moleculaire stoffen zonder geladen deeltjes.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Practicum

Geleiding testen met een lampje

Doel: Onderzoeken welke stoffen en oplossingen elektrische stroom geleiden.

Je hebt nodig

  • batterij van 4,5 V met lampje en draden

  • twee elektroden

  • koperdraad, zoutkorrels, suiker

  • bekerglazen met water

  • zout en suiker om op te lossen

  • veiligheidsbril

Zo doe je het

  1. Sluit de elektroden aan op het lampje en de batterij.

  2. Houd de elektroden tegen de vaste stoffen en kijk of het lampje brandt.

  3. Los zout op in water en test de oplossing.

  4. Los suiker op in water en test de oplossing.

  5. Test ook kraanwater en gedestilleerd water.

  6. Spoel de elektroden tussen de metingen af en noteer alles in een tabel.

De spanning van 4,5 V is ongevaarlijk. Gebruik nooit netspanning. Laat leerlingen eerst voorspellen en dan meten. Kraanwater laat het lampje zwak branden, gedestilleerd water niet. Laat ze dit verklaren. Image credit: LessonUp

Vul de juiste woorden in.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Opdrachten Kennis

2

In een metaal bewegen vrije elektronen.

In een zoutoplossing bewegen ionen.

Een suikeroplossing geleidt niet, want suiker is een moleculaire stof.

elektronen
ionen
niet
moleculen
atomen
wel

Dit zijn de drie conclusies van het practicum in één alinea. Leerlingen noemen vaak 'zout geleidt': vraag dan altijd of het vast of opgelost is.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Opdrachten Toepassing

3

Waarom geleidt vast zout geen stroom, maar opgelost zout wel?

A

Vast zout bevat geen ionen

B

Opgelost zout bevat vrije elektronen

C

Water maakt van zout een metaal

D

Ionen in vast zout kunnen niet bewegen

In vast zout zitten de ionen op een vaste plek in een rooster. Los je het zout op, dan komen de ionen los en bewegen vrij. Gesmolten zout geleidt om dezelfde reden. Wie A kiest, denkt dat ionen pas bij het oplossen ontstaan: ze zitten er al in.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Opdrachten Toepassing

4

Welke deeltjes zorgen dat zeewater stroom geleidt? Noem de soort deeltjes.

Zeewater bevat opgeloste zouten, dus ionen. Die zijn geladen en bewegen. Daarom geleidt zeewater beter dan gedestilleerd water.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Opdrachten Toepassing

★ 5

Je test koper, vast zout, opgelost zout en opgelost suiker. Bij welke brandt het lampje?

A

koper en opgelost zout

B

alleen koper

C

koper, vast zout en opgelost zout

D

koper en opgelost suiker

Koper geleidt door vrije elektronen, opgelost zout door vrije ionen. Vast zout niet, want de ionen zitten vast. Suiker geleidt ook opgelost niet. Wie C kiest, vergeet het verschil tussen vast en opgelost zout. Wie D kiest, denkt dat elke oplossing geleidt.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

V E R D I E P I N G

Waarom hoogspanningskabels aluminium zijn

Koper geleidt stroom beter dan aluminium, maar aluminium is veel lichter en goedkoper. Daarom hangen hoogspanningskabels meestal van aluminium, met vaak een stalen kern voor de sterkte. In huis zit wel koperdraad.

Dit past bij het volgende onderwerp, metalen. Een geleider hoeft niet de allerbeste te zijn: gewicht, prijs en sterkte tellen ook mee. Image credit: DimiTalen, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.1

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

6.1.1 Uitleggen wanneer een stof geleidt

2

6.1.2 Geleiding voorspellen per stofsoort

3

6.1.3 Geleidingsproef uitvoeren

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

6.1

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp