5
Goniometrie
Paragraaf 5.5
Hoek berekenen met goniometrie
Sin, cos of tan? Als je weet welke twee zijden je hebt, weet je ook welke formule je nodig hebt.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
5
Goniometrie
Paragraaf 5.5
Hoek berekenen met goniometrie
Sin, cos of tan? Als je weet welke twee zijden je hebt, weet je ook welke formule je nodig hebt.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.5 Hoek berekenen met goniometrie. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Leerdoelen
5.5.1
Je kunt uit de gegeven zijden bepalen of je sin, cos of tan nodig hebt.
5.5.2
Je kunt een hoek in een rechthoekige driehoek berekenen met een stappenplan.
5.5.3
Je kunt een hoek afronden op 1 decimaal of op hele graden.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Startvraag
Welke knop?
Bij een trap meet je de hoogte (overstaand) en de lengte over de vloer (aanliggend). Welke knop gebruik je om de hoek te berekenen?
sin⁻¹
tan⁻¹
cos⁻¹
Geen, de schuine zijde ontbreekt
Laat stemmen. Met overstaand en aanliggend gebruik je de tangens. De laatste optie is de veelgemaakte gedachte dat je altijd de schuine zijde nodig hebt; bij de tangens is dat niet zo. Wie sin⁻¹ of cos⁻¹ kiest, vergeet dat die de schuine zijde in de verhouding hebben. In deze les leren ze kiezen.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Kiezen met SOS CAS TOA
SOS CAS TOA
sin = O : S, cos = A : S, tan = O : A
O is overstaand, A is aanliggend en S is schuin. Kijk eerst welke twee zijden je kent, kies dan de formule.
Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Voorbeeldopdracht 1
In een rechthoekige driehoek is AB = 7 cm (aanliggend aan A) en AC = 12 cm (schuin). Bereken hoek A in hele graden.
gegeven
aanliggend = 7 cm
schuin = 12 cm
uitwerking
Aanliggend en schuin: cos (CAS)
cos(A) = 7 : 12
A = cos⁻¹(7 : 12) ≈ 54,3°
antwoord
Hoek A ≈ 54°
Laat leerlingen eerst zelf de zijden benoemen: dat is de stap die het vaakst misgaat. Daarna pas de formule. Afronden op hele graden doe je aan het einde, niet halverwege. Laat zien dat 54,3° naar 54° gaat. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Het stappenplan
Zo pak je elke hoekvraag in een rechthoekige driehoek aan.
Zijden benoemen
Zoek de hoek en schrijf O, A en S bij de zijden.
Formule kiezen
Welke twee zijden ken je? Kies sin, cos of tan.
Rekenen
Deel, toets de ⁻¹-knop in en rond af zoals gevraagd.
Dit is de kern van de les. Laat leerlingen bij elke volgende vraag hardop de drie stappen noemen. Dat voorkomt het vaakst voorkomende probleem: meteen gaan rekenen met de verkeerde formule. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Opdrachten Kennis
1
Je kent de overstaande zijde (6 cm) en de schuine zijde (9 cm). Welke formule gebruik je?
cos: aanliggend en schuin
tan: overstaand en aanliggend
sin: overstaand en schuin
De stelling van Pythagoras
Overstaand en schuin horen bij de sinus (SOS). Cosinus hoort bij aanliggend en schuin. Tangens heeft geen schuine zijde. Pythagoras berekent een zijde, geen hoek; die komt in deze les niet aan bod.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Opdrachten Toepassing
2
Zet de stappen in de goede volgorde.
De volgorde komt overeen met het stappenplan: eerst benoemen, dan kiezen, dan rekenen, dan afronden. Als leerlingen 'rond af' te vroeg zetten, laat ze dan zien wat er gebeurt met een afgeronde verhouding.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Opdrachten Toepassing
3
Bereken hoek A, afgerond op 1 decimaal.
53,7°
36,3°
47,2°
42,8°
Overstaand (11) en aanliggend (15): tangens. tan(A) = 11 : 15, A = tan⁻¹(11 : 15) ≈ 36,3°. 53,7° is tan⁻¹(15 : 11): de verhouding omgedraaid. 47,2° is sin⁻¹(11 : 15) en 42,8° is cos⁻¹(11 : 15): dan wordt 15 cm als schuine zijde gebruikt, maar de schuine zijde is langer dan 15 cm. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Opdrachten Toepassing
4
Bereken hoek A. Rond af op 1 decimaal.
Overstaand (8) en schuin (17): sinus. sin(A) = 8 : 17 ≈ 0,4706, A = sin⁻¹(0,4706) ≈ 28,1°. Wie 61,9° antwoordt, heeft cos⁻¹(8 : 17) berekend: de overstaande zijde als aanliggende gebruikt. Dat is de andere scherpe hoek. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Welke formule kies je? Vul in.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Opdrachten Toepassing
5
Je kent overstaand en schuin: gebruik sin.
Je kent aanliggend en schuin: gebruik cos.
Je kent overstaand en aanliggend: gebruik tan.
Dit is SOS CAS TOA in drie regels. De afleiders zijn rekenwoorden uit de vorige jaren: Pythagoras berekent zijden en een wortel is geen goniometrische functie. Laat leerlingen een eigen geheugensteun maken als SOS CAS TOA niet bevalt.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Opdrachten Toepassing
★ 6
Een kabelbaan is 500 m lang en stijgt 180 m. Bereken de hoek in hele graden.
De kabel (500 m) is de schuine zijde, de stijging (180 m) is overstaand aan de hoek. Dat is sinus: sin(α) = 180 : 500 = 0,36, α = sin⁻¹(0,36) ≈ 21,1°, dus 21°. Wie 69° antwoordt, heeft de andere scherpe hoek berekend (cos⁻¹). Doorvraag: hoe ver is de horizontale afstand? (Pythagoras: ongeveer 466 m.) Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
V E R D E R K I J K E R
Hoek B kost niets extra
In een rechthoekige driehoek tellen de twee scherpe hoeken samen op tot 90°. Heb je hoek A berekend, dan ken je hoek B ook: 90° − A. Bij A = 36,3° hoort dus B = 53,7°. Controleer met een andere formule: komt er hetzelfde uit?
Bij de mcq met 11 en 15 cm is A = 36,3°. B kun je ook rechtstreeks berekenen met tan⁻¹(15 : 11) ≈ 53,7°. Samen 90°. Dit is een handige controle en een mooi punt om leerlingen zelf te laten ontdekken. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.5
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.5.1 Kiezen tussen sin, cos en tan
5.5.2 Hoek berekenen met stappenplan
5.5.3 Afronden op 1 decimaal of hele graden
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp