§3.4 Zijden berekenen in een driehoek (leerjaar 4)

3

Drie dimensies, afstanden en hoeken

Paragraaf 3.4

Zijden berekenen in een driehoek

Hoe hoog reikt een ladder, hoe lang is een schaduw? Je rekent een zijde uit met hoek en zijde.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo t

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen berekenen zijden in een rechthoekige driehoek met sin, cos en tan, kiezen tussen Pythagoras en goniometrie en lossen meerstapsopgaven op. Les bij Getal & Ruimte vmbo-kgt (mavo) leerjaar 4, hoofdstuk 3 Drie dimensies, afstanden en hoeken, paragraaf 3.4. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

3

Drie dimensies, afstanden en hoeken

Paragraaf 3.4

Zijden berekenen in een driehoek

Hoe hoog reikt een ladder, hoe lang is een schaduw? Je rekent een zijde uit met hoek en zijde.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)

Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 3 Drie dimensies, afstanden en hoeken, paragraaf 3.4 Zijden berekenen in een driehoek. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

3.4  Zijden berekenen in een driehoek

Leerdoelen

3.4.1

Je kunt een zijde berekenen met sin, cos of tan als je een hoek en een zijde kent.

3.4.2

Je kunt kiezen tussen Pythagoras en goniometrie.

3.4.3

Je kunt een opgave met meerdere stappen uitrekenen en afronden.

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Startvraag

Hoe hoog reikt de ladder?

Een ladder van 6 m staat onder een hoek van 70° met de grond. Hoe hoog tegen de muur reikt hij ongeveer?

A

Ongeveer 2,1 m

B

Ongeveer 16,5 m

C

Ongeveer 5,6 m

D

Ongeveer 6,4 m

De ladder is de schuine zijde en de hoogte is overstaand aan de hoek van 70°: hoogte = 6 · sin(70°) ≈ 5,6 m. Wie 2,1 m kiest, gebruikt de cosinus (de afstand tot de muur). Wie 16,5 m kiest, gebruikt de tangens. Wie 6,4 m kiest, deelt door sin(70°): dan wordt de hoogte groter dan de ladder zelf, en dat kan niet. Een goede schatting vooraf: bij 70° staat de ladder steil, dus de hoogte is bijna de lengte.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Een zijde berekenen

Ken je een hoek en één zijde, dan reken je een andere zijde uit. Kies de verhouding waarin je zijde voorkomt.

Voorbeeld: schuin = 8 cm en α = 35°. De overstaande zijde x vind je met de sinus: sin(35°) = x : 8, dus x = 8 · sin(35°) ≈ 4,6 cm.

Laat leerlingen eerst benoemen welke zijde schuin is en welke overstaand aan de hoek van 35° (SOS). De onbekende zit boven de deelstreep, dus je vermenigvuldigt met 8. Controle: de overstaande zijde moet korter zijn dan de schuine zijde van 8 cm. Dat is een handige check op een verkeerde formule. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Zijde uit hoek en zijde

zijde uit hoek en een andere zijde

overstaand = schuin · sin(α)

Net zo: aanliggend = schuin · cos(α) en overstaand = aanliggend · tan(α). Zoek je de schuine zijde of de aanliggende zijde in de noemer, dan deel je: schuin = overstaand : sin(α).

Laat leerlingen de formules uit sin(α) = overstaand : schuin afleiden door te vermenigvuldigen met schuin. Dat is beter dan uit het hoofd leren. De veelgemaakte fout is delen terwijl je moet vermenigvuldigen, of andersom. Check altijd: schuin is de langste zijde. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Welke aanpak kies je?

Bekijk wat je weet en wat je zoekt.

Pythagoras

Je kent twee zijden en zoekt de derde. Je hebt geen hoek nodig.

Goniometrie

Je kent een hoek en één zijde, of je zoekt een hoek.

Meer stappen

Soms reken je eerst één zijde uit en gebruik je die in de volgende stap.

Laat leerlingen bij een paar tekeningen zonder getallen zeggen welke aanpak past. Dat oefent het kiezen, wat de lastigste stap is in examenopgaven. Meer stappen: bijvoorbeeld eerst de hoogte, dan pas de omtrek. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Voorbeeldopdracht 1

In driehoek ABC is hoek B recht, AB = 7 cm en hoek A = 40°. Bereken BC en AC (1 decimaal).

gegeven

AB = 7 cm (aanliggend)

hoek A = 40°

uitwerking

tan(40°) = BC : 7, dus BC = 7 · tan(40°) ≈ 5,9

cos(40°) = 7 : AC, dus AC = 7 : cos(40°) ≈ 9,1

antwoord

BC ≈ 5,9 cm en AC ≈ 9,1 cm

Bij BC staat de onbekende boven de deelstreep (vermenigvuldigen), bij AC in de noemer (delen). Controle met Pythagoras en de ongeronde waarden: 5,874² + 7² ≈ 83,5 en 9,138² ≈ 83,5. Wie AC = 7 · cos(40°) ≈ 5,4 berekent, krijgt een schuine zijde die korter is dan een rechthoekszijde: dat kan niet. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Opdrachten Kennis

1

Welke berekening geeft de lengte van zijde x?

A

x = 6 · cos(50°)

B

x = 6 : cos(50°)

C

x = 6 · sin(50°)

D

x = 6 : tan(50°)

x is de schuine zijde en 6 cm is aanliggend. Uit cos(50°) = 6 : x volgt x = 6 : cos(50°) ≈ 9,3 cm. Wie 6 · cos(50°) kiest, vermenigvuldigt in plaats van deelt: dat geeft 3,9 cm, korter dan de aanliggende zijde. Wie de sinus kiest, gebruikt de overstaande zijde, die niet gegeven is. Wie de tangens kiest, zoekt een verkeerde zijde. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Opdrachten Toepassing

2

Zon 38° boven de horizon, boom 9,5 m hoog. Bereken de lengte van de schaduw (1 decimaal).

De boom is overstaand aan de zonshoek, de schaduw is aanliggend: tan(38°) = 9,5 : schaduw. De schaduw zit in de noemer, dus schaduw = 9,5 : tan(38°) ≈ 12,2 m. Wie 9,5 · tan(38°) ≈ 7,4 antwoordt, vermenigvuldigt in plaats van deelt: een schaduw van 7,4 m bij een zon van 38° is ook onlogisch, want de zon staat laag en de schaduw is langer dan de boom. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Opdrachten Toepassing

3

Een kabelbaan is 840 m lang en stijgt onder 28°. Hoeveel meter komt hij hoger uit? (hele meters)

A

394 m

B

742 m

C

447 m

D

1.789 m

De kabel is de schuine zijde en het hoogteverschil is overstaand: 840 · sin(28°) ≈ 394 m. De horizontale afstand is aanliggend: 840 · cos(28°) ≈ 742 m (wie dit kiest, gebruikt de cosinus). Wie 447 m kiest, gebruikt de tangens, wie 1.789 m kiest, deelt door sin(28°). Doorvraag: wat is het stijgingspercentage van deze kabelbaan? Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Vul de ontbrekende woorden in.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Opdrachten Toepassing

4

Je kent twee zijden en zoekt de derde zijde: gebruik Pythagoras.

Je kent een hoek en een zijde: gebruik goniometrie.

Staat de onbekende zijde in de noemer, dan deel je door sin, cos of tan.

Pythagoras
goniometrie
deel
omtrek
vermenigvuldig

De afleider 'vermenigvuldig' is de veelgemaakte fout bij een zijde in de noemer. 'Omtrek' is een begrip dat leerlingen soms noemen als er van een hoek een afstand komt. Vraag leerlingen een eigen voorbeeld te maken voor elke zin.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Opdrachten Toepassing

★ 5

Een moestuin ABC krijgt hek langs AC en BC. Hoeveel meter hek is dat? (1 decimaal)

Stap 1: BC = 9 · tan(50°) ≈ 10,7 m. Stap 2: AC = 9 : cos(50°) ≈ 14,0 m. Stap 3: samen 10,7 + 14,0 ≈ 24,7 m. Reken met de ongeronde waarden (10,726 + 14,002 = 24,727) om afrondingsverschillen te voorkomen. Wie 33,7 noemt, heeft de hele omtrek berekend, dus met AB erbij. Wie 10,7 of 14,0 noemt, heeft maar één zijde uitgerekend. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

V E R D E R K I J K E R

Hoogte meten zonder te klimmen

Landmeters meten hoogtes met een hoekmeter. Sta je 50 m van een toren en kijk je onder 30° naar de top, dan is de top 50 · tan(30°) ≈ 28,9 m boven je ogen. Tel je oogshoogte erbij en je kent de hoogte van de toren.

Laat leerlingen op het schoolplein de hoogte van de vlaggenmast of een boom schatten met een gradenboog en een meetlint. Vergelijk de uitkomsten en bespreek waardoor ze verschillen: meetfouten, de oogshoogte en afronding. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.4

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

3.4.1 Zijde berekenen met sin, cos of tan

2

3.4.2 Kiezen tussen Pythagoras en goniometrie

3

3.4.3 Meerstapsopgaven oplossen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

3.4

Klik hier

Image credit: LessonUp