Les 7 en 8: Samenvatten en citeren
Samenvatten en citeren
Onderdelen in deze les
Samenvatten en citeren
Open de les als examenvaardighedenles binnen Nederlands: twee vaardigheden die vaak samen voorkomen bij tekstvragen, maar waarbij leerlingen goed moeten zien dat samenvatten en citeren juist iets anders van hen vragen.
Lesdoel
Ik kan bepalen hoe ik een tekst samenvat en ik kan precies citeren wat er gevraagd wordt.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan samenvatten of citeren?
Gebruik de woordwolk om voorkennis en mogelijke verwarring zichtbaar te maken, bijvoorbeeld tussen samenvatten, citeren en parafraseren.
Samenvatten: wat doe je?
Je brengt een tekst terug tot de hoofdzaken
Je laat bijzaken, voorbeelden en herhaling weg
Je kiest wat belangrijk is op basis van tekstsoort en opbouw
Benadruk dat samenvatten niet hetzelfde is als inkorten door willekeurig zinnen weg te laten. Het gaat om selecteren: wat draagt de kern van de tekst?
Eerst: welke tekstsoort?
Betoog: je noteert de stelling of het standpunt, de argumenten en de conclusie
Beschouwing: je richt je op de verschillende visies die besproken worden
Uiteenzetting: je volgt vooral de opzet van de uitleg
Laat leerlingen zien dat dezelfde samenvattingsvraag dus een andere aanpak vraagt afhankelijk van de tekstsoort. Dat voorkomt dat zij bij een beschouwing alleen naar één standpunt zoeken.
Waar vind je de hoofdzaken?
Let op de titel
Lees de inleiding en het slot nauwkeurig
Zoek naar kernzinnen in alinea's
Daar staat vaak de hoofdgedachte per alinea
Noem dat leerlingen niet alles even zwaar moeten wegen. Titel, inleiding, slot en kernzinnen geven meestal het skelet van de tekst.
Drie soorten samenvattingsvragen
Bij samenvattingsvragen moet je meestal één van deze dingen doen:
een tekst terugbrengen tot de hoofduitspraak
een tekst of tekstdeel herordenen tot een hoofduitspraak
beoordelen of een gegeven samenvatting de hoofduitspraak bevat
Gebruik consequent de term hoofduitspraak, omdat die in de broninformatie centraal staat. Leg uit dat leerlingen dus soms zelf formuleren, soms ordenen en soms controleren.
Vormen van samenvattingsopgaven
Open vraag: je formuleert zelf een samenvatting
Meerkeuzevraag: je kiest de beste weergave van de hoofduitspraak
Schema: je ordent informatie op de juiste plek
De vorm verandert, maar je zoekt steeds naar de kern van de tekst.
Maak duidelijk dat de vaardigheid hetzelfde blijft, ook als de vraagvorm anders oogt. Leerlingen moeten niet denken dat schema-opgaven iets heel anders zijn dan samenvatten.
Wat noteer je vooral bij een betoog in een samenvatting?
stelling, argumenten, conclusie
visies, voorbeelden, slot
uitleg, stappen, details
titel, bron, illustraties
Toetst het onderscheid tussen tekstsoorten. Leerlingen verwarren een betoog vaak met beschouwing of uiteenzetting.
Kern van samenvatten
Bij samenvatten zoek je naar de hoofdzaken van een tekst. Welke aanpak past, hangt af van de tekstsoort. Om die kern te vinden, let je extra op de titel, de inleiding, het slot en de kernzinnen van alinea’s.
Alle drie de invulwoorden zijn dragende begrippen uit het blok over samenvatten.
Waar let je op bij een beschouwing?
Bespreek dat een goed antwoord noemt: verschillende visies/standpunten weergeven, niet maar één stelling kiezen, en minder nadruk op verdedigen van één mening dan bij een betoog.
Citeren: letterlijk overnemen
Citeren betekent: letterlijk overschrijven
Dat is iets anders dan parafraseren
Bij een citaat neem je precies over wat er staat
Leg het contrast met parafraseren scherp uit: bij parafraseren gebruik je eigen woorden, bij citeren niet. Die tegenstelling is voor examenfouten heel belangrijk.
Wat kan er gevraagd worden?
een woord
een woordgroep
een zinsgedeelte
een zin
Belangrijk
Mogelijke vormen
Je citeert precies wat de vraag vraagt. Meer opschrijven dan nodig kan punten kosten.
Deze slide vormt het overzicht. Werk daarna elke vorm apart uit, omdat juist het verschil tussen deze categorieën in examens vaak tot onnodige fouten leidt.
Een woord citeren
Wordt er gevraagd om een woord?
Dan citeer je ook echt één woord
Meer dan één woord opschrijven levert 0 punten op
Benadruk de strengheid van examenbeoordeling: precies doen wat er gevraagd wordt. Dit is geen taalgevoelvraag maar een nauwkeurigheidsvraag.
Een woordgroep citeren
Een woordgroep is een groep woorden die bij elkaar hoort
Vaak gaat het om een zinsdeel
Als je de zin husselt, blijft de woordgroep bij elkaar staan
Gebruik het husselcriterium als praktische toets: wat samen verplaatst kan worden, vormt meestal een woordgroep of zinsdeel.
Voorbeeld van een woordgroep
`bij de Albert Heijn`
Deze woorden blijven samen staan in verschillende zinsvolgordes. Daarom vormen ze één woordgroep.
Je kunt mondeling de drie voorbeeldzinnen uit de brontekst geven om te laten zien dat 'bij de Albert Heijn' als geheel verplaatsbaar blijft.
Een zinsgedeelte citeren
Bij een zinsgedeelte citeer je niet de hele zin
De hele zin overschrijven levert 0 punten op
Je neemt alleen het gevraagde deel letterlijk over
Noem eventueel het voorbeeld uit de bron: 'Er wordt hard aan gewerkt' als zinsgedeelte. Het punt is vooral dat leerlingen begrenzing moeten herkennen.
Een zin citeren
Je hoeft niet altijd de hele zin uit te schrijven
Schrijf de eerste twee woorden en de laatste twee woorden op
Zet daartussen drie puntjes
Gebruik aanhalingstekens en begin met een hoofdletter
Dit is een efficiënte examentechniek uit de broninformatie. Leg uit dat de vorm correct moet blijven: aanhalingstekens, hoofdletter en ellips.
Regelnummers en eigen woorden
Regelnummers noemen is niet verplicht
Het is wel handig voor de docent of corrector
Bij open vragen waarbij je antwoordt in eigen woorden, mag je niet citeren
Hier zit een veelgemaakte fout: leerlingen citeren terwijl de vraag om een antwoord in eigen woorden vraagt. Benadruk dat citeren dan juist onjuist is.
Wat betekent citeren?
globaal samenvatten
letterlijk overschrijven
korter formuleren
in eigen woorden zetten
Controleert het basisverschil tussen citeren, samenvatten en parafraseren.
Precies citeren
Als je moet citeren, neem je tekst letterlijk over. Bij een vraag om een woordgroep citeer je woorden die bij elkaar blijven staan. Bij een vraag in eigen woorden mag je juist niet citeren.
Laat het contrast terugkomen tussen letterlijk citeren en antwoorden in eigen woorden.
Wat noteer je bij het citeren van een zin het best?
eerste en laatste twee woorden
alleen de regelnummers
de hele alinea
een eigen parafrase
Toetst de examentechniek voor een zin citeren. Regelnummers zijn handig, maar niet verplicht en niet voldoende.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen concreet benoemen wat ze meenemen, bijvoorbeeld tekstsoort bepalen of precies lezen wat er geciteerd moet worden.
Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, onderscheid tussen begrippen, stappenplan, of de vergelijking tussen citeren en parafraseren.
Begrippen
samenvatten - een tekst terugbrengen tot de hoofdzaken
betoog - tekstsoort waarin een standpunt met argumenten wordt verdedigd
beschouwing - tekstsoort waarin verschillende visies worden besproken
uiteenzetting - tekstsoort waarin iets wordt uitgelegd
hoofduitspraak - de kern of hoofdgedachte van een tekst of tekstdeel
kernzin - zin waarin de belangrijkste gedachte van een alinea staat
citeren - letterlijk overschrijven wat er in de tekst staat
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
parafraseren - informatie uit een tekst weergeven in je eigen woorden
woord - één los woord dat letterlijk wordt geciteerd
woordgroep - een groep woorden die bij elkaar hoort in de zin
zinsgedeelte - een deel van een zin, maar niet de volledige zin
zin - een volledige zin die je in verkorte citeervorm kunt noteren
regelnummers - nummers die aangeven waar een citaat in de tekst staat
Deze slide heeft geen instructies
