H1 Europa: De economie is internationaal
Oorzaken internationale handel
Internationale concurrentiepositie
Vrijhandel en protectionisme
Betalingsbalans!
H1 Europa: De economie is internationaal
Oorzaken internationale handel
Internationale concurrentiepositie
Vrijhandel en protectionisme
Betalingsbalans!
Open of gesloten economie?
In een open economie is er veel internationale
handel: import en export maken een relatief
groot deel uit van de economie / het BPP.
In een gesloten economie is er weinig
internationale handel: import en export maken
een relatief klein deel uit v.d. economie / het BPP.
Waarom is er internationale handel?
Belangrijke oorzaken waarom landen zich specialiseren:
de natuurlijke omstandigheden (klimaat, grondstoffen)
de loonkosten per product en de kwaliteit van de producten
de infrastructuur
stabiliteit
Concurrentievoordeel door
Innovatie --> hoge arbeidsproductiviteit
--> hoge kwaliteit
Infrastructuur --> lagere productiekosten
Stabiliteit --> meer investeringen
--> minder productieverlies
--> minder kosten
Rekenen met wisselkoers
vb. opgave DKR 1 = € 0,13
Een bos tulpen kost € 10 - hoeveel DKR is dat?
Lastig --> moet je met 0,13 vermenigvuldigen of delen?
DKR > Euro
€ 10 moet in DKR gemeten dus ook meer zijn.
€ 10 x 0,13 = DKR 1,30 <-- is minder, dus klopt niet
€ 10 / 0,13 = DKR 76,92 <-- is meer, dus klopt
Bos tulpen van € 10 omrekenen naar DKR?
Bij DKR 1 = € 0,50 zie je dat 1 DKR is 2 x € 0,50
Rekenen met wisselkoers
vb. opgave DKR 1 = € 2
Een bos tulpen kost € 10 - hoeveel DKR is dat?
Lastig --> moet je met 2 vermenigvuldigen of delen?
DKR < Euro
€ 10 moet in DKR gemeten dus ook minder zijn.
€ 10 x 2 = DKR 20 <-- is meer, dus klopt niet
€ 10 / 2 = DKR 5 <-- is minder, dus klopt
Bos tulpen van € 10 omrekenen naar DKR?
Bij DKR 1 = € 0,50 zie je dat 1 DKR is 2 x € 0,50
Rekenen met wisselkoers
Andere manier: neem makkelijke getallen als voorbeeld:
€ 1 = $ 2
Hoeveel $ is een bos bloemen van € 10?
$ is twee keer zoveel als € dus vermenigvuldig met twee!
Als € 1 = $ 0,73 --> vermenigvuldig met 0,73
Rekenen met wisselkoers
Andere manier: neem makkelijke getallen als voorbeeld:
€ 1 = $ 2
Hoeveel € is een t-shirt van $ 10?
€ is helft van $ dus deel door twee!
Als € 1 = $ 0,73 --> deel door 0,73
bv Euro wordt duurder --> er moeten bv meer dollars betaald worden voor 1 euro
Vrijhandel & protectie
Bij vrijhandel zijn er geen handelsbelemmeringen:
er mag vrij gehandeld worden met het buitenland.
Voordelen:
- vergroot de concurrentie --> efficiënter produceren --> lagere productiekosten --> lagere prijzen --> goed voor consument
- leidt tot specialisatie en internationale arbeidsverdeling --> lagere kosten en/of betere kwaliteit --> meer welvaart.
- export --> grotere afzetmarkt --> meer productie --> meer werkgelegenheid
Vormen van protectie
Protectie is het beschermen van binnenlandse bedrijven tegen buitenlandse concurrentie door bijv.
Exportsubsidies voor binnenlandse producenten
Importheffingen (invoerrechten) op buitenlandse producten
Importquota (maximum hoeveelheid)
Importvoorschriften (strenge eisen)
argumenten vóór protectionistische maatregelen:
infant industry
werkgelegenheid
antidumping (onder kostprijs --> nieuw afzetgebied)
beschermen strategische sectoren
sociale en milieuredenen
Vrijhandelsverdragen?
afschaffen importheffingen en - quota
harmoniseren regels
beschermen van investeringen van bedrijven (infant industry en anti-dumping)
De betalingsbalans
€
$ £ ¥
De betalingsbalans
€
Op de lopende rekening van de betalingsbalans worden de geldstromen als gevolg van internationale handel weergegeven.
Goederenexport en -import zijn grootste deel lopende rekening.
Als NL voor € 11 miljard euro aan bloemen exporteert, komt er op de lopende rekening een ontvangst van € 11 miljard te staan.
De betalingsbalans
$
Op de lopende rekening van de betalingsbalans worden de geldstromen als gevolg van internationale handel weergegeven.
Goederenexport en -import zijn grootste deel lopende rekening.
Als NL voor € 3 miljard euro aan iphones importeert, komt er op de lopende rekening een uitgave van $ 3 miljard te staan.
De betalingsbalans
Import leidt tot uitgaven (op de betalingsbalans)
Export leidt tot ontvangsten (op de betalingsbalans)
€
$ £ ¥
De betalingsbalans
€ 890 miljard
export > Import --> ontvangsten > uitgaven
--> overschot op de lopende rekening van de betalingsbalans.
--> concurrentiekracht
€ 834 miljard
De betalingsbalans
€ 800 miljard
export < import --> ontvangsten < uitgaven
--> tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans.
€ 900 miljard
De betalingsbalans
€ 800 miljard
Inflatie --> export duurder --> internationale concurrentiepositie slechter --> minder export --> minder ontvangsten --> tekort op betalingsbalans stijgt / overschot daalt
€ 900 miljard
H2: Samenwerken in Europa
Ik kan:
1. De Europese Green Deal en voordelen van samenwerken uitleggen, aantonen dat meeliftersgedrag mogelijk is en met voorbeelden uitleggen waarom meeliftersgedrag een vorm is van een extern effect, voorspellen wat de uitkomst is van een gevangenendilemma.
2. Voordelen van samenwerken noemen, uitleggen hoe in een gevangenendilemma individuele of collectieve belangen worden geschaad, positieve en/of negatieve externe effecten beschrijven, het nut van collectieve dwang (sociale normen en contracten) verduidelijken, uitleggen hoe zelfbinding de ander kan beïnvloeden.
Gevangendilemma
Goed uitleggen dominante strategie
Gevangenendilemma? --> niet optimale uitkomst
Bindende afspraak
Wat weet je van de Green Deal?
https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_nl
Drie redenen waarom landen samenwerken
- minder kans op conflicten en oorlogen
- bevorderen internationale handel
- bepaalde problemen beter samen op te lossen
Extern effect = bijkomend effect van productie en consumptie dat niet in de prijs van het product is opgenomen
Hoofdstuk 3: Het stabiliteits- en groeipact en de ECB
§ 3.1 Overheidstekort en overheidsschuld en §3.2 Stabiliteits- en groeipact
Ik kan
1. Het verschil tussen overheidstekort en overheidsschuld uitleggen.
2. De afspraken in het groei- en stabiliteitspact v.d. EMU uitleggen.
3. Uitleggen waar de belangrijkste inkomsten van de overheid uit bestaan.
4. Van o.a. overheidstekort en overheidsschuld vaststellen of het een stroomgrootheid of een voorraadgrootheid betreft.
Overheidstekort en staatsschuld
Stel:
2020: 2021: 2022:
Ontvangsten: € 5 miljard € 6 miljard € 6,5 miljard
Uitgaven: € 5,5 miljard € 6,7 miljard € 7,1 miljard
Tekort: € 0,5 miljard € 0,7 miljard € 0,6 miljard
Schuld: € 0,5 miljard € 1,2 miljard € 1,8 miljard
Groei- en stabiliteitspact: tekort max 3% BBP en schuld max 60% BBP
Overheidstekort en staatsschuld
Stel:
2020: 2021: 2022:
Ontvangsten: € 5 miljard € 6 miljard € 6,5 miljard
Uitgaven: € 5,5 miljard € 6,7 miljard € 7,1 miljard
Tekort: € 0,5 miljard € 0,7 miljard € 0,6 miljard
Schuld: € 0,5 miljard € 1,2 miljard € 1,8 miljard
voorraadgrootheid
stroomgrootheden
Inkomsten overheid
<-- directe belastingen
<-- indirecte belastingen
o.a. dividend NS, Schiphol -->
Uitgaven overheid
<-- vb. 'overdrachtsuitgaven':
géén tegenprestatie
vb. 'overheidsbestedingen' (consumptie en investeringen): wél tegenprestatie
inzet productiefactoren
<--
Hoofdstuk 3: Het stabiliteits- en groeipact en de ECB
§ 3.3 Waarom het stabiliteits- en groeipact?
Ik kan
1. De drie belangrijkste redenen noemen voor het beperken van het overheidstekort en de staatsschuld.
1. Oplopen inflatie
2. Stijging rente
3. Andere overheidstaken in gevaar
verband overheidstekort - inflatie
Verband grote overheidstekorten - stijgende rente
Verband grote overheidstekorten - stijgende rente
minder bedrijfsinvesteringen en particuliere consumptie
Verband grote overheidstekorten - stijgende rente
minder bedrijfsinvesteringen en particuliere consumptie
minder geld voor onderwijs,
zorg, milieu, veiligheid etc.
Hoofdstuk 3: Het stabiliteits- en groeipact en de ECB
§ 3.4 Conjunctuur en begrotingsbeleid
Ik kan
1. Kenmerken van hoog- en laagconjunctuur noemen
2. Kenmerken van anti-cyclisch begrotingsbeleid noemen
3. De gevolgen van anti-cyclisch begrotingsbeleid op het overheidstekort noemen.
Beïnvloeden conjunctuur:
1. Anti-cyclisch begrotingsbeleid:
overheid beïnvloedt de bestedingen (van consumenten en bedrijven) door het aanpassen van de:
- belastingtarieven: minder belasting in laagc., meer belasting in hoogc.
- eigen bestedingen (aan infrastructuur, onderwijs, zorg, defensie etc.):
meer bestedingen in laagc., minder bestedingen in hoogc.
LET OP: belastingen zijn inkomsten voor de overheid en bestedingen uitgaven --> in een laagconjunctuur leidt dit tot nóg minder ontvangsten (want minder belasting) en nóg meer uitgaven --> begrotingstekort
Hoofdstuk 3: Het stabiliteits- en groeipact en de ECB
§ 3.5 Automatische conjunctuurstabilisatoren
Ik kan
1. Automatische conjunctuurstabilisatoren noemen
2. Uitleggen hoe automatische conjunctuurstabilisatoren de conjunctuurgolf afzwakken
Beïnvloeden conjunctuur:
2. Automatische conjunctuurstabilisatoren:
Progressief belastingstelsel (hogere inkomens betalen relatief (%) meer belasting) --> laagconjunctuur (lage bestedingen) --> inkomens dalen --> minder belasting --> houdt 'netto' meer over --> bestedingen dalen minder hard. In hoogconjunctuur is het omgekeerde het geval.
Sociale zekerheid (uitkeringen) --> laagconjunctuur (lage bestedingen) --> weinig productie --> stijgende werkloosheid --> indien geen uitkering, dan geen inkomen, dan nóg minder bestedingen --> door uitkering blijven de bestedingen 'op peil'.
Beïnvloeden inflatie en conjunctuur:
3. Monetair beleid door de ECB
Doel: prijsstabiliteit --> inflatie rond de 2%
Daarnaast beïnvloedt het ook de conjunctuur.
conjunctuur
vraag > aanbod
vraag < aanbod