Les 1 De Grieken en wij (Pallas 1)

L E S 1

De Grieken en wij

De Grieken en wij

Je spreekt al meer Grieks dan je denkt. Waar kwam jij het vandaag al tegen?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

1 / 18
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGrieksMiddelbare schoolvwo

In deze les zitten 18 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen ontdekken waar de Griekse oudheid nog in onze cultuur, op straat en in onze taal zit, en hoe wij weten wat de Grieken deden. Ze leren het Griekse alfabet lezen en herkennen Griekse woorden in het Nederlands. Les bij Pallas 1 (Griekse taal en cultuur, Lesboek 5e druk), les 1 De Grieken en wij.

Onderdelen in deze les

L E S 1

De Grieken en wij

De Grieken en wij

Je spreekt al meer Grieks dan je denkt. Waar kwam jij het vandaag al tegen?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

Les bij Pallas 1, les 1 De Grieken en wij. Ongeveer 45 minuten, gymnasium. Image credit: George E. Koronaios, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

De Grieken en wij

W A T G A J E L E R E N ?

1

Je kunt voorbeelden geven van Griekse elementen in onze cultuur.

2

Je kunt de letters van het Griekse alfabet lezen en uitspreken.

3

Je kunt Griekse woorden in het Nederlands herkennen.

Het oefenboek opent elke les met 'Wat ga je leren?'. Aan het eind van de les komen deze leerdoelen terug in de checklist. Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

S T A R T V R A A G

Je spreekt al een beetje Grieks

Duizenden Nederlandse woorden komen uit het Grieks. Je gebruikt ze elke dag zonder het te weten. Welk van deze woorden komt niet uit het Grieks?

A

telefoon

B

theater

C

fiets

D

democratie

Startvraag: fiets is een Nederlands woord met een onbekende herkomst, in elk geval niet Grieks. Telefoon komt van τῆλε (ver) en φωνή (stem), theater van θέατρον (plaats om te kijken), democratie van δῆμος (volk) en κράτος (macht). Doorvraag: weet je nog een woord dat uit het Grieks komt? Op de foto: het Parthenon in Athene, de tempel van Athena. Image credit: Steve Swayne, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

Griekse elementen in onze cultuur

Veel van wat wij gewoon vinden, begon bij de Grieken.

  • Democratie: in Athene beslisten de burgers zelf.

  • Theater: tragedies en komedies.

  • Sport: de Olympische Spelen.

  • Wetenschap: Pythagoras, Archimedes en de eerste artsen.

  • Filosofie: Sokrates en Plato dachten na over goed en kwaad.

Achtergrond: in de 5e eeuw v.Chr. bloeiden democratie, theater en filosofie in Athene. De Olympische Spelen begonnen volgens de overlevering in 776 v.Chr. Vrouwen, slaven en vreemdelingen mochten in Athene niet meestemmen: een goed gespreksonderwerp. Op de foto: het theater van Epidauros (4e eeuw v.Chr.), waar nog steeds voorstellingen worden gespeeld. Doorvraag: welk van deze vijf zou jij het belangrijkst vinden voor onze tijd? Image credit: Olecorre, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

Grieks op straat

Kijk goed om je heen: Griekse namen en vormen kom je overal tegen.

Merken

Nike is de godin van de overwinning. Ook Pandora en Apollo dragen een naam uit de Griekse verhalen.

Sport

Ajax is een held uit de Trojaanse Oorlog. Over hem lees je in les 12. En een marathon? Dat is een plaats bij Athene.

Gebouwen

Zuilen en een driehoekige gevel zie je bij paleizen, musea en banken. Dat idee komt van Griekse tempels.

Grieks op straat: Pandora is in de mythe de eerste vrouw, die een kruik vol ellende opent. De marathon verwijst naar de slag bij Marathon (490 v.Chr.) en de loper die het nieuws naar Athene bracht. Opdracht voor thuis: maak een foto van iets Grieks in je eigen straat of stad. Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

K E N N I S

1

Nike, Pandora en Ajax. Wat hebben deze namen gemeen?

A

Het zijn namen uit Griekse verhalen

B

Het zijn Griekse steden en eilanden

C

Het zijn oude Griekse sportmerken

D

Het zijn Griekse woorden voor geld

Antwoord A: Nike is een godin, Pandora de eerste vrouw uit de mythe, Ajax een held uit de Trojaanse Oorlog. Wie C kiest, denkt aan de merken van nu; die hebben hun naam juist uit de Griekse verhalen geleend. Doorvraag: waarom kiest een sportmerk de naam van de godin van de overwinning?

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

Hoe weten wij dat allemaal?

De Grieken leefden 2500 jaar geleden. Toch weten we veel over hen.

  • Teksten: Griekse boeken zijn eeuwenlang met de hand overgeschreven, eerst op papyrus, later op perkament.

  • Archeologie: archeologen vinden tempels, beelden, munten en inscripties in steen.

  • Vazen: daarop staan scènes uit het dagelijks leven en uit de mythen.

Onze kennis over de Grieken: van geen enkele grote Griekse schrijver hebben we het origineel; alles is via kopieën bewaard, vooral door monniken in Byzantium. Een deel is pas in de 19e en 20e eeuw teruggevonden op papyrus uit Egypte. Op de foto: de kariatiden van het Erechtheion op de Akropolis (de beelden ter plaatse zijn kopieën, de originelen staan in het Akropolismuseum). Doorvraag: wat zouden archeologen over 2500 jaar van onze tijd terugvinden? Image credit: George E. Koronaios, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

K E N N I S

2

Waarom kunnen wij de verhalen van Homeros nog lezen?

A

Zijn eigen boekrollen liggen in Athene

B

Ze stonden allemaal in steen gehakt

C

Ze zijn in 1870 in Troje opgegraven

D

Ze zijn eeuwenlang overgeschreven

Antwoord D: de Ilias en de Odyssee zijn steeds opnieuw met de hand overgeschreven, eerst op papyrus en later op perkament. Van Homeros zelf hebben we niets op schrift; misschien zijn zijn verhalen eerst mondeling doorgegeven. In 1870 begon Heinrich Schliemann wel met opgraven bij Troje, maar daar vond hij geen teksten (les 13). Doorvraag: wat is het risico als een tekst steeds opnieuw wordt overgeschreven?

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

H E T G R I E K S E A L F A B E T

1-6

7-12

13-18

19-24

Α α  alfa (a)

Η η  èta (è)

Ν ν  nu (n)

Τ τ  tau (t)

Β β  bèta (b)

Θ θ  thèta (th)

Ξ ξ  xi (ks)

Υ υ  ypsilon (u)

Γ γ  gamma (g)

Ι ι  iota (i)

Ο ο  omikron (o)

Φ φ  phi (f)

Δ δ  delta (d)

Κ κ  kappa (k)

Π π  pi (p)

Χ χ  chi (ch)

Ε ε  epsilon (e)

Λ λ  lambda (l)

Ρ ρ  rho (r)

Ψ ψ  psi (ps)

Ζ ζ  dzèta (dz)

Μ μ  mu (m)

Σ σ ς  sigma (s)

Ω ω  omega (oo)

O N T H O U D

Het woord alfabet bestaat zelf uit de eerste twee letters: alfa en bèta.

Het alfabet: lees de letters per kolom hardop voor en laat de klas nazeggen. De uitspraak volgt de schooluitspraak in Nederland: η als è, ω als oo, υ als u, χ als ch in 'lachen'. De ς gebruik je alleen aan het eind van een woord. Tip: laat leerlingen hun eigen naam in Griekse letters schrijven. Doorvraag: welke letters ken je al uit de wiskunde of natuurkunde? (π, Δ, α, β, γ, λ, μ, Ω) Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

L E T T E R S D I E J E I N D E W A R B R E N G E N

Sommige Griekse letters lijken op een letter van ons, maar zijn een andere letter. Let ook op:

  • de σ schrijf je aan het eind van een woord als ς: λόγος

  • γγ spreek je uit als ng: ἄγγελος (bode)

  • θ, φ, χ en ψ zijn in het Grieks één letter, wij schrijven er twee.

Grieks

lijkt op

maar is

η

n

è

ν

v

n

ρ

p

r

χ

x

ch

ω

w

oo

γ

y

g

Lastige letters: de meeste fouten maken leerlingen met η/n, ν/v en ρ/p. Laat ze een paar woorden overschrijven en hardop lezen, bijvoorbeeld ἄγγελος (bode; van dit woord komt ons engel). Λόγος betekent woord of verhaal. Doorvraag: hoe zou je het woord ῥήτωρ (spreker) uitspreken, en welk Nederlands woord lijkt erop? (retoriek) Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

K E N N I S

3

Zet deze letters in de volgorde van het Griekse alfabet.

1

γ (gamma)

2

ξ (xi)

3

θ (thèta)

4

ζ (dzèta)

5

λ (lambda)

6

φ (phi)

Antwoord: γ, ζ, θ, λ, ξ, φ. Wie de volgorde van ons alfabet aanhoudt, zet φ (f) en θ (th) te vroeg en ξ (x) te laat. Laat de tabel van het alfabet er even bij pakken, of zeg het alfabet samen op.

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

T O E P A S S I N G

4

Lees het Griekse woord. Welk Nederlands woord komt ervan?

ἡ δημοκρατία

A

demonstratie

B

democratie

C

diplomatie

D

dynastie

Antwoord B: δ-η-μ-ο-κ-ρ-α-τ-ι-α = dèmokratia, democratie: δῆμος (volk) en κράτος (macht). Wie A kiest, leest het begin goed maar kijkt niet verder dan δημο; diplomatie en dynastie beginnen alleen met dezelfde letter. Doorvraag: wat betekent democratie letterlijk?

Welk Nederlands woord is uit deze Griekse woorden gemaakt?

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

T O E P A S S I N G

5

τῆλε (ver) + ἡ φωνή (stem) = telefoon

ὁ βίος (leven) + ὁ λόγος (woord, leer) = biologie

ἡ γῆ (aarde) + γράφει (schrijft) = geografie

telefoon
biologie
geografie
telescoop
biografie
geologie

Antwoord: telefoon, biologie, geografie. Biografie (beschrijving van een leven) komt van βίος en γράφει, geologie (leer van de aarde) van γῆ en λόγος: wie die kiest, heeft één deel goed gelezen. Een telescoop is een 'ver-kijker' (τῆλε en σκοπεῖ). Doorvraag: wat is dan een telegram?

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

Grieks in het Nederlands

Soms is de betekenis in de loop van de tijd verschoven.

ἡ σχολή

vrije tijd

school, scholier

ὁ κόσμος

orde, sieraad, wereld

kosmos, cosmetica

τὸ θέατρον

plaats om te kijken

theater, theatraal

Grieks in het Nederlands: voor de Grieken was σχολή vrije tijd, en die gebruikte je voor praten en leren; zo werd het woord voor school. Κόσμος is orde en versiering: de wereld als mooi geordend geheel, en cosmetica als versiering van je gezicht. Doorvraag: vind jij school vrije tijd? Image credit: LessonUp

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

T O E P A S S I N G

6

Zoek in je omgeving iets Grieks: een woord, een naam of een gebouw. Wat heb je gevonden?

Reflectie: laat leerlingen hun vondst kort toelichten. Mogelijke antwoorden: merknamen (Nike, Pandora), clubnamen (Ajax, Olympia), woorden (apotheek, bibliotheek, gymnasium), zuilen bij een gebouw. Het woord gymnasium komt van γυμνάσιον, de plek waar Griekse jongens sportten. Bewaar de antwoorden voor les 14, waar Griekse kunst in Europa terugkomt.

L E S 1   ·   D E G R I E K E N E N W I J

Pallas 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Griekse cultuur om je heen

2

Het alfabet lezen

3

Grieks in het Nederlands

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

De Griekse goden

Twaalf goden op de Olympos, elk met een eigen kenmerk. Herken jij Zeus aan zijn bliksem?

G R A M M A T I C A

Bijzonderheden van het Griekse alfabet (tweeklanken, spiritus lenis en asper, hoofdletters); Griekse telwoorden 1-10

Vooruitblik: les 2 De Griekse goden. Laat de klas raden wat er gaat gebeuren. Image credit: Marie-Lan Nguyen, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

Α

Klik hier

Image credit: LessonUp