Donderdag 17 september 2026

Goedemorgen! 

Fijn dat je er bent.


- Doe je telefoon in de rode bak;

- Pak je Chromebook uit de kast en log in. 


1 / 51
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMentorlesVoortgezet speciaal onderwijsLeerroute 1

In deze les zitten 51 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Goedemorgen! 

Fijn dat je er bent.


- Doe je telefoon in de rode bak;

- Pak je Chromebook uit de kast en log in. 


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

1e lesuur:

Gym

Deze slide heeft geen instructies

2e lesuur:

Deze slide heeft geen instructies

Taalbewustzijn: voor- en achtervoegsels

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan een voorvoegsel en een achtervoegsel herkennen en uitleggen wat ze doen in een woord.

Deze slide heeft geen instructies

Aan welke woorddelen denk jij bij voor- en achtervoegsels?

Gebruik de reacties als start: leerlingen noemen mogelijk on-, her-, be-, -tje, -lijk, -er, basiswoord. Koppel daarna terug aan het lesdoel.

Wat is taalbewustzijn?

Taalbewustzijn betekent dat je let op hoe woorden zijn opgebouwd.


Je kijkt niet alleen naar het hele woord, maar ook naar de delen van een woord.


Zo kun je woorden beter begrijpen en soms ook zelf nieuwe woorden maken.

Koppel dit kort aan bekende woorden uit de klas, zoals 'onhandig' of 'vriendelijk'. Het gaat hier om bewust kijken naar woorddelen.

Wat is een voorvoegsel?

Een voorvoegsel staat voor het basiswoord.


Het verandert vaak de betekenis van het woord.


Voorbeelden:

  • ongelukkig

  • herlezen

  • bekijken

Benadruk dat het basiswoord meestal zonder het voorvoegsel ook nog herkenbaar is: gelukkig, lezen, kijken.

Voorvoegsels in woorden

  • on- = niet of het tegenovergestelde

  • her- = opnieuw

  • be- maakt van een woord vaak een werkwoord


Voorbeeld:

herlezen = opnieuw lezen

Houd het eenvoudig: leerlingen hoeven hier niet alle taalregels te kennen, maar vooral het effect van het voorvoegsel te zien.

Welk woord heeft een voorvoegsel?

A

vriendelijk

B

bakker

C

herlezen

D

speeltje

Controleert of leerlingen voorvoegsel herkennen tegenover achtervoegsels uit de voorbeelden op de slides.

Vul de juiste woorddelen in

Een voorvoegsel staat voor het basiswoord. In herlezen betekent her- opnieuw lezen. Het basiswoord is lezen.

voorvoegsel
herlezen
her-
lezen
achtervoegsel
bakker
on-
vriendelijk

Alle woorden en betekenissen komen direct uit de behandelde voorbeelden van de slides over voorvoegsels.

Wat is een achtervoegsel?

Een achtervoegsel staat achter het basiswoord.


Het kan de betekenis veranderen, maar ook de woordsoort.


Voorbeelden:

  • speeltje

  • vriendelijk

  • bakker

Leg 'woordsoort' alleen heel kort uit als dat nodig is: bijvoorbeeld dat van een werkwoord soms een zelfstandig naamwoord wordt gemaakt, zoals bak → bakker.

Achtervoegsels in woorden

  • -tje maakt iets vaak kleiner

  • -lijk maakt vaak een bijvoeglijk naamwoord

  • -er kan een persoon aanduiden


Voorbeeld:

bakker = iemand die bakt

Kies eventueel nog één extra voorbeeld: vriendelijk, eerlijk, boompje. Houd het tempo hoog en de uitleg kort.

Wat doet -tje meestal in een woord?

A

maakt kleiner

B

betekent opnieuw

C

maakt negatief

D

duidt persoon aan

Plausibele afleiders komen uit andere behandelde woorddelen: her-, on- en -er.

Maak de uitleg compleet

Een achtervoegsel staat achter het basiswoord. In bakker laat -er zien dat het om een persoon kan gaan.

achtervoegsel
bakker
-er
persoon
voorvoegsel
herlezen
-lijk
basiswoord

Sluit aan bij de uitleg dat -er een persoon kan aanduiden.

Basiswoord, voorvoegsel, achtervoegsel

Je kunt woorden opdelen in stukken.


  • on + gelukkig

  • her + lezen

  • speel + tje

  • vriend + elijk


Het basiswoord blijft het belangrijkste deel van het woord.

Laat leerlingen zien dat het handig is om eerst het basiswoord te zoeken. Daarna kijk je wat ervoor of erachter staat.

Waarom is dit handig?

Als je voor- en achtervoegsels herkent:

  • begrijp je sneller moeilijke woorden

  • zie je hoe een woord is opgebouwd

  • kun je beter spellen en schrijven

Maak de koppeling naar lezen en woordenschat. Dit is de afrondende inhoudelijke slide: waarom deze kennis nuttig is.

Wat is het basiswoord in ongelukkig?

A

on

B

gelukkig

C

lijk

D

her

Toetst of leerlingen eerst het basiswoord kunnen vinden, zoals op de slide over opdelen van woorden.

Waarom zijn voor- en achtervoegsels handig?

Goede antwoorden noemen dat je woorden sneller begrijpt, ziet hoe ze zijn opgebouwd, of beter kunt spellen en schrijven.

Wat heb jij vandaag geleerd over woorden?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: voorvoegsel herkennen, achtervoegsel herkennen, basiswoord zoeken, verschil uitleggen.

Wat vond je het lastigst in deze les?

Metacognitieve reflectie. Verwachte thema's: basiswoord vinden, verschil tussen voor- en achtervoegsel, betekenis van woorddelen.

Begrippenlijst

taalbewustzijn - bewust kijken naar hoe taal en woorden zijn opgebouwd

basiswoord - het belangrijkste deel van een woord

voorvoegsel - een woorddeel dat voor het basiswoord staat

achtervoegsel - een woorddeel dat achter het basiswoord staat

woordsoort - het soort woord, zoals een werkwoord of zelfstandig naamwoord

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag!

30

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Pauze

15

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

3e lesuur:

Deze slide heeft geen instructies

2.4 Drie coördinaten

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan met drie coördinaten de plaats van een punt in de ruimte aangeven.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk je aan bij een punt in de ruimte?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen, zoals x, y, z, assen, hoogte, 3D of ruimte.

Van vlak naar ruimte

  • Met twee coördinaten geef je een punt in een vlak aan.

  • Met drie coördinaten geef je een punt in de ruimte aan.

  • Je gebruikt dan x, y en z.

Leg het verschil uit tussen een plat vlak en ruimte: lengte, breedte en hoogte.

De drie assen

  • De x-as loopt van links naar rechts.

  • De y-as loopt van voor naar achter.

  • De z-as loopt van beneden naar boven.

  • Het snijpunt van de assen heet de oorsprong.

De precieze kijkrichting kan in tekeningen verschillen, maar x, y en z moeten steeds duidelijk benoemd worden.

Zo noteer je een punt

Een punt schrijf je als (x, y, z).


Bijvoorbeeld: (4, 2, 3)

  • x = 4

  • y = 2

  • z = 3

Benadruk de vaste volgorde: eerst x, dan y, dan z.

Wat betekent (4, 2, 3)?

  • 4 naar de x-richting

  • 2 naar de y-richting

  • 3 omhoog in de z-richting

  • Zo vind je de plaats van het punt in de ruimte.

Laat zien dat elk getal bij één as hoort.

Positief en negatief

  • Een coördinaat kan positief of negatief zijn.

  • Positief: in de gewone richting van de as.

  • Negatief: in de tegenovergestelde richting.

  • Voorbeeld: (-2, 3, 1).

Koppel dit aan wat leerlingen al kennen van de getallenlijn en het vlak.

Belangrijke woorden

coördinaat - een getal dat de plaats op een as aangeeft

coördinaten - de drie getallen van een punt

x-as - as voor links en rechts

y-as - as voor voor en achter

z-as - as voor beneden en boven

oorsprong - punt waar de assen elkaar snijden

ruimte - een figuur of plaats met lengte, breedte en hoogte

Deze slide heeft geen instructies

Welke notatie hoort bij een punt in de ruimte?

A

(x, y, z)

B

(x, y)

C

x - y - z

D

[x, y, z]

Controleert of leerlingen de vaste schrijfwijze van drie coördinaten herkennen.

Vul de juiste woorden in

Met drie coördinaten geef je een punt in de ruimte aan. Je schrijft een punt als (x, y, z). De oorsprong is het punt waar de assen elkaar snijden.

drie coördinaten
ruimte
(x, y, z)
oorsprong
vlak
twee coördinaten
(x, z, y)
rooster

Laat leerlingen de kernwoorden uit de les actief terughalen.

Waarom is de volgorde x, y, z belangrijk?

Bespreek dat de volgorde vast is: eerst x, dan y, dan z. Bij (4, 2, 3) betekent dat 4 in de x-richting, 2 in de y-richting en 3 omhoog in de z-richting.

Wat heb je vandaag geleerd over drie coördinaten?

Reflectie op het leerdoel en wat is blijven hangen uit de les.

Welk voorbeeld hielp jou het meest?

Laat leerlingen benoemen wat hen hielp: voorbeeld (4,2,3), de assen, de afbeelding, positief/negatief of de vaste volgorde.

Aan de slag!

30

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

4e lesuur:

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag!

30

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Pauze

20

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Lezen

30

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

5e lesuur:

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag!

30

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

6e lesuur:

SoVa

Deze slide heeft geen instructies

Afsluiting

Deze slide heeft geen instructies