Leesmanieren: lezen met een doel
Leesmanieren: lezen met een doel
Open met het idee dat je een appje, een nieuwsbericht en een leerboek niet op dezelfde manier leest. Dat maakt de centrale vraag concreet: hoe kies je de juiste leesmanier?
Leerdoel
Ik kan uitleggen welke leesmanier past bij mijn leesdoel.
Deze slide heeft geen instructies
Welke leesmanieren ken je al?
Gebruik de woordwolk als start: laat leerlingen woorden noemen als zoeken, genieten, leren, snel lezen of controleren. Koppel daarna terug aan het idee dat je leesdoel je leesmanier bepaalt.
Waarom zijn er leesmanieren?
Hoe je leest, hangt af van je doel.
Soms lees je voor plezier
Soms zoek je één antwoord
Soms wil je snel de hoofdgedachte weten
Soms moet je alles goed begrijpen
Soms wil je controleren of informatie klopt
Benadruk dat dezelfde tekst op verschillende manieren gelezen kan worden. Een krantenartikel kun je bijvoorbeeld skimmen, maar ook kritisch lezen.
Eerst kies je je leesdoel
Je leest beter als je vooraf weet waarom je leest.
Leesdoel → passende leesmanier
genieten → ontspannend lezen
iets opzoeken → zoekend lezen
snel overzicht → scannend of skimmend lezen
leren en onthouden → grondig lezen
beoordelen → kritisch lezen
Gebruik de pijlnotatie hier bewust: het verband tussen doel en aanpak is de kern van de les.
Wat bepaalt welke leesmanier je kiest?
je leesdoel
de lengte
de kleur
je snelheid
Controleert de kern van slides 2 en 3: niet de tekst zelf, maar het doel van het lezen bepaalt de aanpak.
Doel en leesmanier
Je leest een tekst niet altijd op dezelfde manier. Eerst kies je je leesdoel. Wil je vooral genieten, dan past ontspannend lezen. Wil je leren en onthouden, dan kies je grondig lezen.
De lege plekken zijn de kernwoorden uit de koppeling tussen doel en leesmanier.
Ontspannend lezen
Bij ontspannend lezen lees je om te genieten.
vaak een roman, verhaal of tijdschrift
je laat je meenemen door de tekst
je hoeft niet elk detail te onthouden
Maak duidelijk dat tempo hier minder belangrijk is dan leesplezier en betrokkenheid.
Wanneer gebruik je het?
Ontspannend lezen past bij teksten die je voor jezelf leest.
een spannend boek
een strip of tijdschrift
een verhaal op vakantie of thuis
Je doel is niet leren voor een toets, maar plezier hebben in lezen.
Deze slide heeft geen instructies
Zoekend lezen
Zoekend lezen gebruik je als je één bepaald gegeven nodig hebt.
je leest niet alles
je kijkt gericht naar namen, cijfers of woorden
je stopt als je het antwoord hebt
Noem voorbeelden als een vertrektijd, prijs, datum of naam in een tekst.
Hoe lees je zoekend?
Bij zoekend lezen let je op herkenbare aanwijzingen.
tussenkopjes
vetgedrukte woorden
tabellen of lijstjes
cijfers, data en namen
sleutelwoorden uit de vraag
Wijs erop dat leerlingen eerst moeten weten wat ze precies zoeken; anders gaan ze toch weer te breed lezen.
Je zoekt alleen een datum in een tekst. Welke leesmanier past?
grondig lezen
zoekend lezen
kritisch lezen
ontspannend lezen
Toepassing van ontspannend lezen en zoekend lezen. Een leerling die 'grondig lezen' kiest, denkt te breed.
Twee leesmanieren
Bij ontspannend lezen lees je om te genieten. Je hoeft niet elk detail te onthouden. Bij zoekend lezen wil je één bepaald gegeven vinden. Dan let je vaak op cijfers, namen en tussenkopjes.
Herhaalt de verschillen tussen lezen voor plezier en gericht iets opzoeken.
Scannend of skimmend lezen
Deze leesmanier helpt je om snel een indruk van een tekst te krijgen.
je leest niet elk woord
je zoekt naar de hoofdgedachte
je wilt weten waar de tekst ongeveer over gaat
Als gewenst kun je kort noemen dat 'skimmen' vaak betekent: globaal lezen, en 'scannen' vaak: snel belangrijke delen bekijken. In deze les blijven ze samen één leesmanier met hetzelfde doel: snel overzicht.
Waar let je dan op?
Bij scannend of skimmend lezen kijk je vooral naar de opvallende delen van de tekst.
titel en tussenkopjes
eerste en laatste zinnen
woorden die vaak terugkomen
afbeeldingen en bijschriften
Zo ontdek je snel de kern.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het doel van scannend of skimmend lezen?
iets opzoeken
de tekst beoordelen
snel overzicht
alles onthouden
Toetst of leerlingen scannend/skimmend lezen niet verwarren met zoekend of grondig lezen.
Waar kijk jij eerst naar bij snel overzicht?
titel
tussenkopjes
eerste zin
afbeeldingen
Deze slide heeft geen instructies
Grondig lezen
Grondig lezen doe je als je een tekst echt wilt begrijpen en onthouden.
je leest langzaam en aandachtig
je let op verbanden in de tekst
je probeert de inhoud in eigen woorden te begrijpen
Leg eventueel het verschil uit met ontspannend lezen: hier staat begrip centraal, niet leesplezier.
Wat hoort bij grondig lezen?
Grondig lezen past vaak bij schoolteksten.
moeilijke woorden bekijken
belangrijke informatie markeren
alinea's opnieuw lezen
samenvatten of aantekeningen maken
Deze manier kost meer tijd, maar levert meer begrip op.
Benadruk dat herlezen hier normaal is en geen teken van zwak lezen.
Welke aanpak hoort het best bij grondig lezen?
alleen plaatjes bekijken
snel doorbladeren
stoppen bij de titel
herlezen en markeren
Sluit aan bij slide 11: moeilijke woorden bekijken, markeren, herlezen en samenvatten.
Grondig lezen
Grondig lezen doe je als je een tekst goed wilt begrijpen en onthouden. Je leest dan langzaam en aandachtig. Vaak ga je belangrijke informatie markeren of maak je aantekeningen.
Bekrachtigt de kernwoorden uit de uitleg over grondig lezen.
Kritisch lezen
Kritisch lezen betekent dat je nadenkt over de betrouwbaarheid van een tekst.
klopt de informatie?
zijn feiten en meningen te herkennen?
ben je het eens met wat er staat?
Maak duidelijk dat kritisch lezen niet betekent dat je alles afwijst, maar dat je bewust beoordeelt wat je leest.
Vragen bij kritisch lezen
Bij kritisch lezen stel je jezelf vragen.
Wie heeft de tekst geschreven?
Wat is het doel van de tekst?
Worden er feiten of meningen gebruikt?
Is de informatie betrouwbaar?
Mis ik misschien een andere kant van het verhaal?
Een eenvoudige koppeling met sociale media of online nieuws maakt dit voor HAVO A2/B1 vaak herkenbaar.
Leesmanieren vergeleken
Belangrijk verschil
Niet de tekst, maar je doel bepaalt de leesmanier.
Eén tekst kun je dus op verschillende manieren lezen.
Ontspannend lezen: genieten
Zoekend lezen: iets vinden
Scannend/skimmend lezen: snel de kern
Grondig lezen: begrijpen en onthouden
Kritisch lezen: beoordelen of het klopt
Snel overzicht
Dit is de landingsslide van de les: laat zien dat de vijf manieren geen losse rijtjes zijn, maar keuzes die passen bij een doel.
Welke vraag past bij kritisch lezen?
Wie schreef dit?
Waar is de strip?
Hoe lang is het?
Welke datum zoek ik?
De juiste optie gaat over bron en betrouwbaarheid. De andere opties horen meer bij andere leesdoelen.
Wanneer lees jij een tekst kritisch?
Bespreek dat een goed antwoord noemt: je leest kritisch als je wilt controleren of informatie klopt, wie de schrijver is, wat het doel van de tekst is, en of het om feiten of meningen gaat.
Wat heb jij vandaag geleerd over leesmanieren?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun eigen leren. Mogelijke antwoorden: het verschil tussen leesdoelen, wanneer je welke leesmanier kiest, of het onderscheid tussen snel lezen en grondig lezen.
Welke leesmanier vind jij nog het lastigst?
Stuur op metacognitie: leerlingen kunnen noemen dat voorbeelden hielpen, het schema doel → leesmanier duidelijk was, of juist dat kritisch lezen nog lastig voelt.
Begrippen
leesdoel - de reden waarom je een tekst leest
ontspannend lezen - lezen om te genieten en mee te leven
zoekend lezen - lezen om een bepaald gegeven te vinden
scannend lezen - snel kijken waar een tekst over gaat
skimmend lezen - globaal lezen om de kern te begrijpen
grondig lezen - aandachtig lezen om goed te begrijpen en te onthouden
kritisch lezen - lezen terwijl je beoordeelt of informatie betrouwbaar en overtuigend is
Deze slide heeft geen instructies