Leesmanieren

Leesmanieren: lezen met een doel

1 / 29
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 1

In deze les zitten 29 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Leesmanieren: lezen met een doel

Open met het idee dat je een appje, een nieuwsbericht en een leerboek niet op dezelfde manier leest. Dat maakt de centrale vraag concreet: hoe kies je de juiste leesmanier?

Leerdoel

Ik kan uitleggen welke leesmanier past bij mijn leesdoel.

Deze slide heeft geen instructies

Welke leesmanieren ken je al?

Gebruik de woordwolk als start: laat leerlingen woorden noemen als zoeken, genieten, leren, snel lezen of controleren. Koppel daarna terug aan het idee dat je leesdoel je leesmanier bepaalt.

Waarom zijn er leesmanieren?

Hoe je leest, hangt af van je doel.


  • Soms lees je voor plezier

  • Soms zoek je één antwoord

  • Soms wil je snel de hoofdgedachte weten

  • Soms moet je alles goed begrijpen

  • Soms wil je controleren of informatie klopt

Benadruk dat dezelfde tekst op verschillende manieren gelezen kan worden. Een krantenartikel kun je bijvoorbeeld skimmen, maar ook kritisch lezen.

Eerst kies je je leesdoel

Je leest beter als je vooraf weet waarom je leest.


Leesdoel → passende leesmanier


  • genieten → ontspannend lezen

  • iets opzoeken → zoekend lezen

  • snel overzicht → scannend of skimmend lezen

  • leren en onthouden → grondig lezen

  • beoordelen → kritisch lezen

Gebruik de pijlnotatie hier bewust: het verband tussen doel en aanpak is de kern van de les.

Wat bepaalt welke leesmanier je kiest?

A

je leesdoel

B

de lengte

C

de kleur

D

je snelheid

Controleert de kern van slides 2 en 3: niet de tekst zelf, maar het doel van het lezen bepaalt de aanpak.

Doel en leesmanier

Je leest een tekst niet altijd op dezelfde manier. Eerst kies je je leesdoel. Wil je vooral genieten, dan past ontspannend lezen. Wil je leren en onthouden, dan kies je grondig lezen.

leesdoel
genieten
grondig lezen
kritisch lezen
snelheid
zoeken
strip

De lege plekken zijn de kernwoorden uit de koppeling tussen doel en leesmanier.

Ontspannend lezen

Bij ontspannend lezen lees je om te genieten.


  • vaak een roman, verhaal of tijdschrift

  • je laat je meenemen door de tekst

  • je hoeft niet elk detail te onthouden

Maak duidelijk dat tempo hier minder belangrijk is dan leesplezier en betrokkenheid.

Wanneer gebruik je het?

Ontspannend lezen past bij teksten die je voor jezelf leest.


  • een spannend boek

  • een strip of tijdschrift

  • een verhaal op vakantie of thuis


Je doel is niet leren voor een toets, maar plezier hebben in lezen.

Deze slide heeft geen instructies

Zoekend lezen

Zoekend lezen gebruik je als je één bepaald gegeven nodig hebt.


  • je leest niet alles

  • je kijkt gericht naar namen, cijfers of woorden

  • je stopt als je het antwoord hebt

Noem voorbeelden als een vertrektijd, prijs, datum of naam in een tekst.

Hoe lees je zoekend?

Bij zoekend lezen let je op herkenbare aanwijzingen.


  • tussenkopjes

  • vetgedrukte woorden

  • tabellen of lijstjes

  • cijfers, data en namen

  • sleutelwoorden uit de vraag

Wijs erop dat leerlingen eerst moeten weten wat ze precies zoeken; anders gaan ze toch weer te breed lezen.

Je zoekt alleen een datum in een tekst. Welke leesmanier past?

A

grondig lezen

B

zoekend lezen

C

kritisch lezen

D

ontspannend lezen

Toepassing van ontspannend lezen en zoekend lezen. Een leerling die 'grondig lezen' kiest, denkt te breed.

Twee leesmanieren

Bij ontspannend lezen lees je om te genieten. Je hoeft niet elk detail te onthouden. Bij zoekend lezen wil je één bepaald gegeven vinden. Dan let je vaak op cijfers, namen en tussenkopjes.

genieten
gegeven
tussenkopjes
mening
roman
samenvatting
betrouwbaarheid

Herhaalt de verschillen tussen lezen voor plezier en gericht iets opzoeken.

Scannend of skimmend lezen

Deze leesmanier helpt je om snel een indruk van een tekst te krijgen.


  • je leest niet elk woord

  • je zoekt naar de hoofdgedachte

  • je wilt weten waar de tekst ongeveer over gaat

Als gewenst kun je kort noemen dat 'skimmen' vaak betekent: globaal lezen, en 'scannen' vaak: snel belangrijke delen bekijken. In deze les blijven ze samen één leesmanier met hetzelfde doel: snel overzicht.

Waar let je dan op?

Bij scannend of skimmend lezen kijk je vooral naar de opvallende delen van de tekst.


  • titel en tussenkopjes

  • eerste en laatste zinnen

  • woorden die vaak terugkomen

  • afbeeldingen en bijschriften


Zo ontdek je snel de kern.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het doel van scannend of skimmend lezen?

A

iets opzoeken

B

de tekst beoordelen

C

snel overzicht

D

alles onthouden

Toetst of leerlingen scannend/skimmend lezen niet verwarren met zoekend of grondig lezen.

Waar kijk jij eerst naar bij snel overzicht?

1

titel

2

tussenkopjes

3

eerste zin

4

afbeeldingen

Deze slide heeft geen instructies

Grondig lezen

Grondig lezen doe je als je een tekst echt wilt begrijpen en onthouden.


  • je leest langzaam en aandachtig

  • je let op verbanden in de tekst

  • je probeert de inhoud in eigen woorden te begrijpen

Leg eventueel het verschil uit met ontspannend lezen: hier staat begrip centraal, niet leesplezier.

Wat hoort bij grondig lezen?

Grondig lezen past vaak bij schoolteksten.


  • moeilijke woorden bekijken

  • belangrijke informatie markeren

  • alinea's opnieuw lezen

  • samenvatten of aantekeningen maken


Deze manier kost meer tijd, maar levert meer begrip op.

Benadruk dat herlezen hier normaal is en geen teken van zwak lezen.

Welke aanpak hoort het best bij grondig lezen?

A

alleen plaatjes bekijken

B

snel doorbladeren

C

stoppen bij de titel

D

herlezen en markeren

Sluit aan bij slide 11: moeilijke woorden bekijken, markeren, herlezen en samenvatten.

Grondig lezen

Grondig lezen doe je als je een tekst goed wilt begrijpen en onthouden. Je leest dan langzaam en aandachtig. Vaak ga je belangrijke informatie markeren of maak je aantekeningen.

begrijpen
langzaam
markeren
genieten
snel
twijfelen
overslaan

Bekrachtigt de kernwoorden uit de uitleg over grondig lezen.

Kritisch lezen

Kritisch lezen betekent dat je nadenkt over de betrouwbaarheid van een tekst.


  • klopt de informatie?

  • zijn feiten en meningen te herkennen?

  • ben je het eens met wat er staat?

Maak duidelijk dat kritisch lezen niet betekent dat je alles afwijst, maar dat je bewust beoordeelt wat je leest.

Vragen bij kritisch lezen

Bij kritisch lezen stel je jezelf vragen.


  • Wie heeft de tekst geschreven?

  • Wat is het doel van de tekst?

  • Worden er feiten of meningen gebruikt?

  • Is de informatie betrouwbaar?

  • Mis ik misschien een andere kant van het verhaal?

Een eenvoudige koppeling met sociale media of online nieuws maakt dit voor HAVO A2/B1 vaak herkenbaar.

Leesmanieren vergeleken

Belangrijk verschil

Niet de tekst, maar je doel bepaalt de leesmanier.


Eén tekst kun je dus op verschillende manieren lezen.

  • Ontspannend lezen: genieten

  • Zoekend lezen: iets vinden

  • Scannend/skimmend lezen: snel de kern

  • Grondig lezen: begrijpen en onthouden

  • Kritisch lezen: beoordelen of het klopt

Snel overzicht

Dit is de landingsslide van de les: laat zien dat de vijf manieren geen losse rijtjes zijn, maar keuzes die passen bij een doel.

Welke vraag past bij kritisch lezen?

A

Wie schreef dit?

B

Waar is de strip?

C

Hoe lang is het?

D

Welke datum zoek ik?

De juiste optie gaat over bron en betrouwbaarheid. De andere opties horen meer bij andere leesdoelen.

Wanneer lees jij een tekst kritisch?

Bespreek dat een goed antwoord noemt: je leest kritisch als je wilt controleren of informatie klopt, wie de schrijver is, wat het doel van de tekst is, en of het om feiten of meningen gaat.

Wat heb jij vandaag geleerd over leesmanieren?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun eigen leren. Mogelijke antwoorden: het verschil tussen leesdoelen, wanneer je welke leesmanier kiest, of het onderscheid tussen snel lezen en grondig lezen.

Welke leesmanier vind jij nog het lastigst?

Stuur op metacognitie: leerlingen kunnen noemen dat voorbeelden hielpen, het schema doel → leesmanier duidelijk was, of juist dat kritisch lezen nog lastig voelt.

Begrippen

leesdoel - de reden waarom je een tekst leest

ontspannend lezen - lezen om te genieten en mee te leven

zoekend lezen - lezen om een bepaald gegeven te vinden

scannend lezen - snel kijken waar een tekst over gaat

skimmend lezen - globaal lezen om de kern te begrijpen

grondig lezen - aandachtig lezen om goed te begrijpen en te onthouden

kritisch lezen - lezen terwijl je beoordeelt of informatie betrouwbaar en overtuigend is

Deze slide heeft geen instructies