5
Materialen en kunststoffen
Paragraaf 5.2
Kunststoffen om je heen
Kijk eens rond: waar zit geen kunststof in? Wat maakt dit materiaal zo handig dat het overal zit?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Teemeah (CC BY-SA 3.0)
5
Materialen en kunststoffen
Paragraaf 5.2
Kunststoffen om je heen
Kijk eens rond: waar zit geen kunststof in? Wat maakt dit materiaal zo handig dat het overal zit?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Teemeah (CC BY-SA 3.0)
Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 5 Materialen en kunststoffen, paragraaf 5.2 Kunststoffen om je heen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Teemeah, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
5.2 Kunststoffen om je heen
Leerdoelen
5.2.1
Je kunt uitleggen wat een kunststof is en waarvan kunststoffen worden gemaakt.
5.2.2
Je kunt de eigenschappen van kunststoffen noemen en met voorbeelden toelichten.
5.2.3
Je kunt voor een voorwerp een geschikt materiaal kiezen en dat beargumenteren.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Materialen vergelijken op eigenschappen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Foto: Walter Siegmund (CC BY 2.5)
Startvraag
Waar komt plastic vandaan?
Je pakt een plastic bidon, een kam en een regenjas. Voor bijna alle kunststoffen is dezelfde grondstof nodig. Welke?
Hout
Zand
Aardolie
Zeewater
Laat eerst stemmen. De meeste kunststoffen worden gemaakt uit aardolie, een klein deel uit aardgas en een steeds groter deel uit plantaardige grondstoffen. Plastic komt dus niet uit de grond als zodanig: het wordt in een fabriek gemaakt. Wie hout kiest, denkt aan natuurlijke materialen als papier. Koppel naar hoofdstuk 4: aardolie is ook de grondstof van benzine. Image credit: Walter Siegmund, Wikimedia Commons (CC BY 2.5)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Wat is een kunststof?
Een kunststof is een materiaal dat mensen maken, meestal uit aardolie. Het bestaat uit zeer lange moleculen, polymeren genoemd. Die lange moleculen zijn opgebouwd uit duizenden kleine herhalende stukjes.
In het dagelijks leven zeg je vaak plastic.
Poly betekent veel: polymeren zijn moleculen die uit veel stukjes bestaan. Het woord kunststof laat zien dat het door mensen gemaakt is, in tegenstelling tot natuurlijke materialen als hout of katoen. In 5.3 komt de bouw van die ketens terug. Image credit: W.carter, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Eigenschappen van kunststoffen
Daarom zit kunststof in zoveel producten.
Licht en vormbaar
Kunststof weegt weinig en je kunt het in elke vorm gieten, spuiten of persen.
Isolator
Kunststof geleidt warmte en elektrische stroom slecht. Handig bij snoeren en pannenstelen.
Bestand tegen water
Kunststof roest en rot niet en laat geen water door. Zo gaat het lang mee.
Laat leerlingen per eigenschap een product noemen. Een nadeel hoort er ook bij: kunststof breekt vaak niet vanzelf af, daar komen we in 5.4 op terug. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Kennis
1
Waarom zit om een elektriciteitssnoer een laagje kunststof?
Het maakt het snoer zwaarder
Het laat de stroom beter doorgaan
Het maakt het snoer magnetisch
Kunststof isoleert: geen stroom door
Het koper in het snoer geleidt de stroom, de kunststofmantel isoleert zodat je geen schok krijgt en er geen kortsluiting ontstaat. Dit is een mooi voorbeeld van twee materialen in één product, elk met de goede eigenschap.
Vul de zinnen aan.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Kennis
2
Kunststoffen worden meestal gemaakt uit aardolie.
Een kunststof bestaat uit zeer lange moleculen.
Kunststof geleidt stroom en warmte slecht.
Aardolie, moleculen, slecht. Let op het verschil tussen atomen en moleculen: een molecuul bestaat uit meerdere atomen. Wie atomen invult, mist dat de ketens uit hele moleculen bestaan.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Natuurlijk of gemaakt?
Naast kunststoffen bestaan er natuurlijke materialen: hout, katoen, wol, leer en natuurrubber. Die komen van planten en dieren.
Kunststoffen zijn kunstmatig. Een deel wordt gemaakt uit planten, zoals PLA uit maïszetmeel. Dat heet een biokunststof.
Gemaakt van planten betekent niet automatisch dat het afbreekt.
Dit voorkomt een veelgemaakte denkfout: biokunststof is niet per definitie biologisch afbreekbaar. Er zijn biokunststoffen die niet afbreken en er zijn afbreekbare kunststoffen die uit aardolie komen. Het gaat om twee verschillende vragen: waar komt het vandaan en wat gebeurt er aan het einde. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Toepassing
3
Foto: Ashley Pomeroy (CC BY-SA 4.0)
Een fietshelm moet licht zijn en een klap kunnen opvangen. Welk materiaal past het best?
Glas
Schuimachtige kunststof
Staal
Keramiek
Een helm gebruikt een harde kunststof buitenschaal en schuimachtige kunststof (polystyreenschuim) binnenin, die de klap opvangt door te vervormen. Glas en keramiek breken, staal is veel te zwaar. Image credit: Ashley Pomeroy, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Toepassing
4
Noem twee voorwerpen die vroeger van hout, glas of metaal waren en nu vaak van kunststof zijn. Leg uit waarom.
Voorbeelden: waterfles (glas), emmer (metaal), speelgoed (hout), pen en brillenglazen. Redenen: lichter, goedkoper, breekt minder snel, makkelijk in kleur en vorm te maken. Mooie doorvraag: wanneer is metaal of glas nog steeds beter? Bij hoge temperaturen, bij zware belasting, of omdat glas niets aan het drankje afgeeft.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een pan heeft een metalen bodem en een kunststof handvat. Waarom is dat een goede combinatie?
Metaal geleidt warmte goed, kunststof slecht
Metaal isoleert, kunststof geleidt de warmte
Beide geleiden de warmte even goed
Kunststof is zwaarder dan metaal
De metalen bodem geeft de warmte snel door aan het eten, het kunststof handvat wordt niet heet. Wie B kiest, draait de eigenschappen om. Kunststof is bovendien juist lichter dan metaal. Verwijs naar het gebruik van thermoharders voor pannensteelen in 5.3.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
V E R D I E P I N G
Van aardolie naar speelgoedblokje
Zet de stappen op volgorde, van de grondstof naar het product.
Dit is een vereenvoudigde route. In de raffinaderij wordt aardolie gescheiden door destillatie, de fractie nafta wordt omgezet in kleine moleculen zoals etheen. Die worden gekoppeld tot polymeren, in korrels geleverd aan fabrikanten. Die smelten de korrels en spuiten ze in een mal. Koppel naar H1: de scheiding in de raffinaderij is destilleren.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.2.1 Wat is een kunststof?
5.2.2 Eigenschappen van kunststoffen
5.2.3 Een materiaal kiezen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
5.2
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp