3.1. Kosten, opbrengsten en break-even
Kosten, opbrengsten en break-even
Lesduur is: 120 minOnderdelen in deze les
Kosten, opbrengsten en break-even
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan in een bedrijfseconomische situatie kosten, opbrengsten, inkomsten en uitgaven analyseren en deze gebruiken voor een budgetanalyse, kostenanalyse, resultatenbegroting en break-evenanalyse.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan kosten, opbrengsten en break-even?
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door op woorden als winst, omzet, kosten, uitgaven, inkomsten en afzet.
Kosten en uitgaven zijn niet hetzelfde
Uitgaven zijn bedragen die het bedrijf betaalt.
Kosten zijn het verbruik van productiemiddelen in een periode.
Een betaling en een kost vallen soms samen, maar vaak niet.
Bij analyse kijk je dus niet alleen naar geld dat weggaat, maar ook naar wanneer het economisch wordt verbruikt.
Benadruk het verschil tussen kasstroom en resultaat. Leerlingen halen deze begrippen vaak door elkaar, vooral bij investeringen en voorraadmutaties.
Voorbeelden van kosten en uitgaven
Aankoop machine: wel uitgave, niet direct kosten
Afschrijving machine: wel kosten, geen uitgave op dat moment
Betaalde huur van deze maand: uitgave én kosten
Nog te betalen loon: wel kosten, nog geen uitgave
Licht toe dat een investering eerst op de balans komt en pas via afschrijving kosten wordt. Dat helpt later bij de resultatenbegroting.
Opbrengsten en inkomsten
Inkomsten zijn bedragen die het bedrijf ontvangt.
Opbrengsten zijn de waarde van de geleverde prestaties in een periode.
Ook hier vallen ontvangst en opbrengst niet altijd samen.
Voor het resultaat telt de opbrengst van de periode, niet alleen het geld dat binnenkomt.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van opbrengsten en inkomsten
Contante verkoop: inkomsten én opbrengsten
Verkoop op rekening: wel opbrengsten, nog geen inkomsten
Vooruitontvangen bedrag: wel inkomsten, nog geen opbrengsten
Resultaat hangt af van de periode waarin de prestatie is geleverd
Koppel dit aan het matchingbeginsel: opbrengsten en kosten moeten in dezelfde periode worden opgenomen om het resultaat goed te bepalen.
Directe en indirecte kosten
Directe kosten zijn rechtstreeks toe te rekenen aan een product of dienst.
Voorbeelden: grondstoffen, stukloon, verpakkingsmateriaal per product.
Indirecte kosten zijn niet rechtstreeks toe te rekenen.
Voorbeelden: huur, leiding, administratie, algemene energiekosten.
Deze slide heeft geen instructies
Vaste en variabele kosten
Vaste kosten veranderen op korte termijn niet mee met de productie of afzet.
Variabele kosten veranderen wel mee met de productie of afzet.
Voorbeelden vaste kosten: huur, verzekeringen, afschrijvingen.
Voorbeelden variabele kosten: grondstoffen, provisie per verkoop, verpakking per stuk.
Geef aan dat 'vast' en 'variabel' altijd afhankelijk zijn van de gekozen periode en de relevante productieomvang.
Effect op het resultaat
Resultaat = opbrengsten - kosten
Meer afzet verhoogt meestal de totale opbrengst
Variabele kosten stijgen dan mee
Vaste kosten blijven binnen grenzen gelijk
Daardoor kan extra afzet het resultaat verbeteren
De kostenstructuur bepaalt dus hoe snel winst of verlies verandert.
Leg het verband met break-even alvast kort: zolang de dekkingsbijdrage de vaste kosten niet dekt, blijft het resultaat negatief.
Welke situatie is wel kosten, maar op dat moment geen uitgave?
Afschrijving machine
Betaalde huur
Contante verkoop
Aankoop machine
Toetst het onderscheid tussen kosten/uitgaven. 'Aankoop machine' is juist wel een uitgave, maar niet direct kosten.
Vul de juiste begrippen in
Bij de bepaling van het resultaat kijk je naar opbrengsten en kosten van een periode. Inkomsten en uitgaven gaan over geld dat binnenkomt of wordt betaald. Variabele kosten veranderen mee met de afzet, terwijl vaste kosten binnen grenzen gelijk blijven.
Laat leerlingen de begrippen in samenhang gebruiken: resultaat hangt af van opbrengsten en kosten, niet van inkomsten en uitgaven.
Waarom kan extra afzet het resultaat verbeteren?
Bespreek dat meer afzet meestal de opbrengsten verhoogt, variabele kosten laat meestijgen en vaste kosten gelijk laat, waardoor het resultaat vaak verbetert zolang de verkoopprijs boven de variabele kosten ligt.
Wat laat een budgetanalyse zien?
Een budgetanalyse vergelijkt de begrote en werkelijke uitkomsten.
Je onderzoekt afwijkingen in bijvoorbeeld:
omzet
kosten
resultaat
liquiditeit
Zo zie je waar bijsturing nodig is.
Deze slide heeft geen instructies
Opbouw van een budgetanalyse
Een budgetanalyse bevat meestal:
de begroting van een periode
de werkelijke cijfers
het verschil per post
een oordeel: gunstig of ongunstig
een verklaring van de afwijking
Zonder verklaring is een verschil nog geen bruikbare analyse.
Noem dat 'gunstig' betekent: beter voor het resultaat dan begroot. Bij kosten is lager vaak gunstig; bij omzet is hoger gunstig.
Van verschil naar verklaring
Bij een afwijking kijk je naar de oorzaak.
Mogelijke verklaringen:
hogere verkoopprijs dan verwacht
lagere afzet dan gepland
duurdere inkoop
meer verspilling of inefficiëntie
hogere vaste lasten
De analyse is bedoeld om beter te kunnen sturen.
Maak onderscheid tussen incidentele oorzaken en structurele oorzaken. Dat bepaalt of een maatregel tijdelijk of blijvend moet zijn.
Wat hoort altijd bij een bruikbare budgetanalyse?
Een voorraadlijst
Een prijsadvies
Een verklaring
Een factuurdatum
Sluit aan op slide 10: zonder verklaring is een verschil nog geen analyse.
Maak de analyse compleet
Een budgetanalyse vergelijkt de begrote cijfers met de werkelijke uitkomsten. Daarna kijk je naar het verschil per post en geef je een verklaring van de afwijking. Zo kun je gericht bijsturen.
Alle kernstappen uit de opbouw komen terug in de juiste volgorde.
Wat is een kostenanalyse?
Een kostenanalyse brengt de kosten per soort of per product in beeld.
Daarmee onderzoek je:
waar kosten ontstaan
welke kosten direct of indirect zijn
welke kosten vast of variabel zijn
welke kosten het resultaat sterk beïnvloeden
Deze slide heeft geen instructies
Opbouw van een kostenanalyse
Bij een kostenanalyse orden je kosten bijvoorbeeld naar:
kostensoort: loon, huur, energie, materiaal
toerekening: direct of indirect
gedrag: vast of variabel
drager: per product, afdeling of activiteit
Zo wordt duidelijk waar besparing of prijsaanpassing mogelijk is.
Blijf binnen het niveau van de les: het gaat om herkennen en analyseren, niet om uitgebreide kostprijssystemen.
Resultatenbegroting: de opbouw
Een resultatenbegroting laat het verwachte resultaat van een periode zien.
Veelgebruikte opbouw:
begrote opbrengsten
begrote variabele kosten
begrote vaste kosten
begroot bedrijfsresultaat
De nadruk ligt op resultaat, niet op ontvangsten en betalingen.
Wijs erop dat een resultatenbegroting verschilt van een liquiditeitsbegroting. Die laatste gaat juist over inkomsten en uitgaven.
Resultatenbegroting lezen
Bij de interpretatie let je op:
is het begrote resultaat positief of negatief?
hoe groot is het aandeel vaste kosten?
hoe gevoelig is het resultaat voor afzetverandering?
is de verhouding tussen opbrengsten en kosten realistisch?
Een begroting is dus ook een hulpmiddel voor besluitvorming.
Je kunt hier een korte koppeling maken naar risico: veel vaste kosten betekent vaak grotere gevoeligheid bij lagere afzet.
Welke indeling hoort bij een kostenanalyse?
Privé of zakelijk
Direct of indirect
Kas of bank
Debet of credit
De andere opties zijn boekhoudkundige of administratieve indelingen, maar geen kernindeling uit deze kostenanalyse.
Vul de resultatenbegroting aan
Een resultatenbegroting laat het verwachte resultaat van een periode zien. De opbouw begint met begrote opbrengsten, daarna volgen begrote variabele en vaste kosten. De nadruk ligt op resultaat en niet op betalingen en ontvangsten.
Sluit aan op het onderscheid tussen resultatenbegroting en liquiditeitsbegroting.
Waar let jij op bij het lezen van een resultatenbegroting?
Verwachte elementen: positief/negatief resultaat, aandeel vaste kosten, gevoeligheid voor afzetverandering, realistische verhouding tussen opbrengsten en kosten.
Break-even: het omslagpunt
Het break-evenpunt is het punt waarop:
totale opbrengsten = totale kosten
Dan is het resultaat nul.
Onder dit punt maakt een bedrijf verlies, erboven winst.
Deze slide heeft geen instructies
Break-evenomzet bepalen
De break-evenomzet is de omzet waarbij geen winst en geen verlies ontstaat.
Daarvoor moet de totale dekkingsbijdrage precies gelijk zijn aan de vaste kosten.
Je gebruikt deze berekening om te beoordelen of de verwachte omzet hoog genoeg is om uit de kosten te komen.
Als leerlingen de formule kennen, kun je die mondeling geven. Op de slide blijft de betekenis centraal staan.
Break-evenaantal bepalen
Het break-evenaantal is het aantal producten dat verkocht moet worden om quitte te spelen.
Per verkocht product ontstaat een bijdrage aan de dekking van de vaste kosten.
Zodra de vaste kosten volledig zijn gedekt, is het break-evenpunt bereikt.
Benadruk de rol van de dekkingsbijdrage per stuk: verkoopprijs min variabele kosten per stuk.
Duiding in een praktische situatie
Een break-evenuitkomst krijgt pas betekenis in context.
Let bijvoorbeeld op:
is de benodigde omzet haalbaar?
past het break-evenaantal bij de capaciteit?
hoe gevoelig is het punt voor prijs- of kostprijsveranderingen?
hoeveel veiligheidsmarge blijft over?
Zo wordt de analyse bruikbaar voor beleid.
Noem eventueel dat een kleine veiligheidsmarge een hoger ondernemingsrisico betekent.
Wanneer is het break-evenpunt bereikt?
Opbrengsten hoger dan kosten
Vaste kosten zijn nul
Omzet is maximaal
Opbrengsten gelijk aan kosten
Toetst de kern van slide 16: resultaat is dan nul.
Vul de break-evenredenering in
Bij break-even is het resultaat nul. De totale dekkingsbijdrage moet dan precies gelijk zijn aan de vaste kosten. Het break-evenaantal geeft aan hoeveel producten verkocht moeten worden om quitte te spelen.
Controleer of leerlingen begrijpen dat de dekkingsbijdrage per stuk nodig is om vaste kosten te dekken.
Wanneer is een break-evenuitkomst echt gunstig?
Bespreek haalbaarheid van omzet, capaciteit, gevoeligheid voor prijs- of kostprijsveranderingen en de veiligheidsmarge.
Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?
Vrije reflectie. Mogelijke reacties: verschil tussen kosten en uitgaven, belang van dekkingsbijdrage, opbouw van analyses of resultatenbegroting.
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Vrije reflectie op het leerproces. Laat leerlingen benoemen welke uitleg, voorbeeld of vergelijking hen hielp.
Welk deel vond je nog het lastigst?
Vrije reflectie. Gebruik antwoorden om te bepalen of extra herhaling nodig is bij bijvoorbeeld break-even, resultatenbegroting of het onderscheid tussen begrippen.
Begrippenlijst
Kosten - het verbruik van productiemiddelen in een periode
Uitgaven - bedragen die het bedrijf betaalt
Opbrengsten - de waarde van geleverde prestaties in een periode
Inkomsten - bedragen die het bedrijf ontvangt
Directe kosten - kosten die rechtstreeks aan een product of dienst zijn toe te rekenen
Indirecte kosten - kosten die niet rechtstreeks aan een product of dienst zijn toe te rekenen
Vaste kosten - kosten die op korte termijn niet veranderen door de productie of afzet
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Variabele kosten - kosten die veranderen met de productie of afzet
Budgetanalyse - vergelijking van begrote en werkelijke cijfers om afwijkingen te verklaren
Kostenanalyse - analyse van de opbouw en indeling van kosten
Resultatenbegroting - overzicht van verwachte opbrengsten, kosten en resultaat in een periode
Break-evenpunt - punt waarop totale opbrengsten en totale kosten aan elkaar gelijk zijn
Break-evenomzet - omzet waarbij het resultaat nul is
Break-evenaantal - aantal producten dat verkocht moet worden om quitte te spelen
Deze slide heeft geen instructies
