Bakker haalt een plaat uit de oven
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
De bakkerij
Examenstof Horeca, bakkerij en recreatie vmbo · CSPE
Bakker haalt een plaat uit de oven
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
De bakkerij
Examenstof Horeca, bakkerij en recreatie vmbo · CSPE
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/HBR/2.1, P/HBR/2.2. Image credit: Jeremy Keith / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan in een bakkerij beheren, plannen, rekenen en kiezen om bakkerijproducten te maken.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden horen bij een bakkerij?
Verwachte woorden: brood, deeg, oven, gist, bloem, croissant, taart, rijzen, kneden, spuitzak. Zet ze in drie groepen: producten, machines en gereedschap, en technieken. Zo zie je de twee delen van deze module: een bijdrage leveren aan het beheren en het vervaardigen van bakkerijproducten.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Trends volgen
Een trend is iets wat veel klanten nu willen, zoals vegan of minder suiker.
Bronnen: een beurs, internet, een brancheorganisatie en maatregelen van de overheid.
Een brancheorganisatie is een vereniging van bedrijven in dezelfde branche.
Herken je een trend? Dan kijk je of die past bij jouw bakkerij.
Syllabus P/HBR/2.1.1.1 (BB en KB): bronnen noemen en raadplegen (beursbezoek, internet, brancheorganisaties, maatregelen van de overheid). P/HBR/2.1.1.2 (alleen BB): informatie over trends herkennen. Veelgemaakte fout: denken dat een trend hetzelfde is als een recept. Laat leerlingen een trend noemen die ze bij een bakker zagen.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Klantkeuze (alleen KB en GL)
Alleen KB en GL: een klant kiest een bakkerij om een reden.
Uitstraling van het bedrijf en het personeel: netjes, vriendelijk, schoon.
Duurzaamheidsconcept, prijs, bereikbaarheid en aanbieding of gemak.
Een trend zet je om in een voorstel: bijvoorbeeld een nieuw broodje in het assortiment.
Syllabus P/HBR/2.1.1.3 en 2.1.1.4 (alleen KB en GL): informatie over trends herkennen, verwerken en omzetten naar voorstellen voor aanpassing van het assortiment; factoren die een klant doen kiezen: uitstraling bedrijf en personeel, duurzaamheidsconcept, prijs, bereikbaarheid, uitstraling, aanbieding en gemak. BB mag deze dia overslaan. Veelgemaakte fout: denken dat alleen de prijs telt.
Een zacht broodje met vulling, doorgesneden
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Assortiment: breed en diep
Het assortiment is alles wat je verkoopt.
Breed: veel soorten producten, zoals brood, gebak en lunch.
Diep: veel varianten van één soort, zoals tien soorten brood.
Een buurtbakkerij kiest anders dan een supermarkt. Pas het assortiment aan als dat nodig is.
Syllabus P/HBR/2.1.2.1 (BB en KB): kenmerken en eisen van het assortiment (breed en diep) herkennen en benoemen, algemeen en voor specifieke bedrijven en bedrijfstakken. Veelgemaakte fout: breed en diep omdraaien. Ezelsbrug: breed = veel soorten naast elkaar, diep = veel keuze binnen één soort. Image credit: Alpha from Melbourne, Australia / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
Een bakkerij verkoopt tien soorten brood. Wat is dat?
Een breed assortiment
Een tussenproduct
Een diep assortiment
Een trend
Veel varianten van één soort is diep. Verwachte fout: breed kiezen omdat het veel producten zijn. Syllabus P/HBR/2.1.2.1.
Bakkers aan het werk in een bakkerij
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Planning en routing
Een planning zegt wat je wanneer doet, en hoe lang het duurt.
Goed: alle taken staan erin, in de juiste volgorde en met tijden.
Wat lang duurt, zoals rijzen, start je eerst. Daarna werk je door.
Routing is je looproute door de bakkerij: kort, zonder heen en weer lopen.
Syllabus P/HBR/2.1.3.1 (BB): kenmerken van een goede planning en routing herkennen en benoemen. P/HBR/2.1.3.2 (alleen KB en GL): die kenmerken met eigen woorden omschrijven, bijvoorbeeld waarom je met wat lang duurt begint. P/HBR/2.1.3.3 (BB en KB): receptuur van meerdere producten omzetten in één werkplanning, met efficiënt ovengebruik en efficiënte productievoortgang. Efficiënt ovengebruik betekent: de oven niet onnodig aan, en zo vol mogelijk. Veelgemaakte fout: de taken op volgorde van het recept zetten in plaats van op duur. Image credit: melvil / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Grondstoffen en levering
Grondstoffen zijn bloem, boter, suiker, gist en meer. Je kent hun eigenschappen.
Een tussenproduct moet nog verder verwerkt worden, zoals deeg of vulling.
Beoordeel de kwaliteit: kijk naar geur, kleur, verpakking en datum.
Bij een levering controleer je de bon, de verpakking en de datum. Dan pas opslaan.
Syllabus P/HBR/2.1.4.1 en 2.1.4.2 (BB en KB): kenmerken en eigenschappen (warenkennis) van gangbare grondstoffen en tussenproducten, kwaliteit beoordelen; eisen aan een levering. Tussenproduct volgens de syllabus: product dat een tussenstadium in een proces vormt en nog verder verwerkt moet worden tot eindproduct. P/HBR/2.1.4.3: een levering controleren en opslaan. Veelgemaakte fout: een beschadigde of natte levering toch aannemen.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Opslaan en weggooien
Een geopende verpakking sluit je goed af. Zet de datum erop.
FIFO (first in, first out): wat het eerst binnenkwam, gebruik je het eerst.
T.g.t. (te gebruiken tot): daarna weg. T.h.t. (tenminste houdbaar tot): daarna vaak nog goed.
Wat je weggooit, noteer je in de administratie. Dat heet derving.
Syllabus P/HBR/2.1.4.2 en 2.1.4.3: eisen aan opslag van geopende verpakkingen en overgebleven grondstoffen, wanneer een product niet meer verwerkt of verkocht mag worden, werken volgens de HACCP-richtlijnen bij voorraadbeheer, en weg te gooien producten administratief verwerken. Bron voor t.g.t. en t.h.t.: Voedingscentrum, Alles over de houdbaarheidsdatum. Na de t.g.t.-datum mag een product niet meer verkocht worden (Warenwet); bij t.h.t. kijk, ruik en proef je eerst. Temperaturen noemen we hier niet: volg de instructie van je bedrijf en het HACCP-plan. Veelgemaakte fout: t.g.t. en t.h.t. door elkaar halen.
Een doos boter is deels gesmolten en lekt. Wat doe je?
Aannemen en snel invriezen
Afkeuren en de leverancier melden
Toch aannemen, het is maar een beetje
Aannemen en eerst gebruiken
Een levering die niet voldoet, neem je niet aan en je meldt dat. Verwachte fout: aannemen en invriezen. Syllabus P/HBR/2.1.4.2 en 2.1.4.3.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Recept lezen en omrekenen
Een receptuur is het recept. Lees alles eerst en zet alles klaar.
Factor = nieuwe hoeveelheid : oude hoeveelheid. Bij 24 stuks uit 12 is dat 2.
Vergroten: maal de factor. Verkleinen: delen. Relatief: percentage van de bloem.
Reken twee keer na en let op de eenheid: g of kg.
Syllabus P/HBR/2.2.1.1 (BB en KB): receptuur lezen, werkplanning maken op basis van de receptuur, bepalen wat je klaarzet (apparatuur, gereedschappen, materialen, grondstoffen en ingrediënten) en receptuur omrekenen (verkleinen en vergroten; ook relatief). Relatief betekent: in verhouding, bijvoorbeeld bloem is 100 % en water 60 % van het bloemgewicht (bloem 2 kg, water 0,60 x 2 kg = 1,2 kg). Een recept van één product kun je samenvoegen met andere recepten in één werkplanning. Veelgemaakte fouten: een grondstof vergeten mee te rekenen en 1 g met 1 kg verwarren.
Een oud model deegmenger met kom en roerarm
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Machines voor deeg
Kneedmachine: kneedt gistdeeg tot het soepel is.
Planeetmenger: mengt en klopt met een garde, vlinder of deeghaak.
Verdeel-/opbolmachine: verdeelt deeg in gelijke stukken en bolt ze rond.
Uitrolmachine: rolt deeg gelijkmatig uit tot de dikte die jij kiest.
Syllabus P/HBR/2.2.2.1 (BB en KB): voorgeschreven procedures voor het gebruiken, de werking en de eigenschappen van kneedmachines, planeetmenger, verdeel-/opbolmachine en uitrolmachine herkennen en benoemen. Volg altijd de instructie van het bedrijf bij het gebruik. Veelgemaakte fout: de planeetmenger en de kneedmachine door elkaar halen. De planeetmenger gebruik je met verschillende hulpstukken, de kneedmachine voor deeg. Image credit: Ralf Lotys (Sicherlich) / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Oven, rijskast en koeling
Rijskast: warm en vochtig, zodat gistdeeg goed rijst.
Oven: bakt de producten. Gebruik ovenhandschoenen en let op de hitte.
Koelkast en vriezer bewaren grondstoffen. De weegschaal weegt precies af.
Vaatwasser: reinigt gereedschap en bakvormen.
Syllabus P/HBR/2.2.2.1: oven, rijskast, vaatwasser, koelkast, vriezer en weegschaal. De geleispuitmachine uit de lijst van de syllabus staat in dit onderwerp niet apart uitgewerkt: bespreek die met de eigen machine van de school. Veelgemaakte fout: denken dat een rijskast koelt.
Cake voor 8 personen: 240 g boter. Hoeveel boter voor 20 personen?
480 g
360 g
1200 g
600 g
Factor 20 : 8 = 2,5. 240 x 2,5 = 600 g. Nagerekend: 240 x 2 = 480 en 240 x 0,5 = 120, samen 600 g. Verwachte fout: afronden op factor 2 (480 g). Syllabus P/HBR/2.2.1.1.
Bloem is 2 kg. Het water is 60 % van het bloemgewicht. Hoeveel water?
0,6 kg
2,6 kg
12 kg
1,2 kg
60 % van 2 kg is 0,6 x 2 = 1,2 kg. Nagerekend: 10 % is 0,2 kg, dus 60 % is 6 x 0,2 = 1,2 kg. Verwachte fout: 0,6 kg (vergeten maal 2). Syllabus P/HBR/2.2.1.1 (relatief omrekenen).
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Gereedschap kiezen
Garde: kloppen, zoals room of eiwit. Deeghaak: kneden. Vlinder: roeren.
Spuitzak met spuitje: vulling of versiering spuiten. Kwast: bestrijken.
Deegsteker: vormen uit uitgerold deeg steken. Thermometer: temperatuur meten.
Kies het gereedschap dat bij de taak past, en volg de instructie.
Syllabus P/HBR/2.2.4.2 (BB en KB): gereedschappen herkennen en benoemen, zoals diverse messen, appelboor, appelverdeler, garde, vlinder, deeghaak, thermometer, bakvormen, spuitzakken en spuitjes, ringen, kwasten, deegroller, maatbeker, spatels, krabbertje, deegsteker en stekers, brood-, oven- en plaatwagens, korstwiel, bekken. Hier zijn de meest gebruikte uitgewerkt; laat leerlingen de rest aanwijzen in de praktijkruimte. Veelgemaakte fout: de vlinder en de garde verwisselen.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Schoon en veilig werken
Zet een machine uit en haal de stekker eruit voor je gaat schoonmaken.
Ontkalken: kalk weghalen. Ontvetten: vet weghalen. Desinfecteren: bacteriën doden.
Gebruik het goede middel en volg de instructie op de verpakking.
Goed onderhoud voorkomt slijtage, storingen en defecten.
Syllabus P/HBR/2.2.4.3 (BB en KB): apparatuur, machines en gereedschap gebruiken, reinigen en onderhouden met aandacht voor veiligheid van de medewerker, voedselveiligheid, het voorkomen van slijtage en storingen, de instructies en schoonmaakmiddelen voor ontkalken, ontvetten en desinfecteren. Veelgemaakte fout: een machine schoonmaken terwijl de stekker er nog in zit.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Voorbereiden en technieken
Conditioneren: grondstoffen op de juiste temperatuur brengen, zoals boter uit de koeling.
Weeg precies af en maak grondstoffen schoon voor je begint.
Kneden: soepel maken. Opbollen: rond maken. Uitrollen: plat en dun maken.
Fonceren: een bakvorm bekleden met deeg, bijvoorbeeld voor een taart.
Syllabus P/HBR/2.2.3.1 (BB en KB): conditioneren, afwegen, schoonmaken en voorbereiden. P/HBR/2.2.4.1: technieken zoals kneden, opbollen, oppunten, uitrollen, gistdeegbewerkingen, fonceren, rijstijden hanteren. Houd je aan de rijstijd uit het recept. Veelgemaakte fout: fonceren verwarren met opbollen.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Technieken voor beslag en room
Opkloppen: lucht in room of eiwit kloppen met de garde.
Mengen en roeren: grondstoffen tot een gladde massa verwerken.
Kruimelen: boter en bloem tot kruimels wrijven, voor kruimeldeeg.
Spuiten: beslag of room met een spuitzak in vorm brengen.
Syllabus P/HBR/2.2.4.1: technieken zoals opkloppen, roeren, wrijven, zetten/kruimelen, mengen, spuiten, vullen, modelleren. Houd je aan het recept bij tijd, snelheid en volgorde. Veelgemaakte fout: te lang kloppen of te snel roeren.
Wat betekent fonceren?
Deeg rond maken
Een bakvorm met deeg bekleden
Room opkloppen
Gebak met gelei bedekken
Fonceren is een vorm bekleden met deeg. Verwachte fout: opbollen kiezen, ook een deegtechniek. Syllabus P/HBR/2.2.4.1.
Je wilt de planeetmenger schoonmaken. Wat doe je eerst?
Het middel erop spuiten
De garde er snel afhalen
De machine uitzetten, stekker eruit
Eerst met een natte doek afnemen
Eerst veilig stellen: machine uit en stekker eruit. Verwachte fout: meteen beginnen met schoonmaken. Syllabus P/HBR/2.2.4.3.
Versieren met een spuitzak
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Afwerken en decoreren
Maskeren: gebak helemaal met room of crème bedekken.
Strijken: met een kwast ei of melk op deeg aanbrengen.
Geleren: een laagje gelei op fruit voor glans.
Opspuiten: met een spuitzak versieren, zoals op de foto.
Syllabus P/HBR/2.2.5.1 (BB en KB): afwerken en decoreren: maskeren, strijken, geleren, garneren/decoreren, opspuiten. Veelgemaakte fout: strijken en maskeren door elkaar halen. Bij strijken kleur je het deeg, bij maskeren bedek je het hele gebak. Image credit: Michael Prudhomme, CakesMadeEasy.com / Wikimedia Commons, CC BY 2.5
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Presenteren
Presenteer vers, schoon en aantrekkelijk: de klant kijkt eerst met de ogen.
Zet producten netjes bij elkaar. Haal niets weg dat beschadigd is.
Aantrekkelijk: let op kleur, hoogte en volle schappen of vitrines.
Zet het oudste product vooraan (FIFO).
Syllabus P/HBR/2.2.5.2 (BB en KB): bakkerijproducten presenteren. Houd de eisen aan presentatie praktisch: schoon, vers, netjes, volgens het beleid van het bedrijf. Veelgemaakte fout: te vol uitstallen waardoor producten beschadigen.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Duurzaam werken
Zet de oven pas aan als je hem nodig hebt en zet hem zo vol mogelijk.
Gebruik niet meer water dan nodig. Zet apparaten uit na gebruik.
Derving: weggegooide producten. Beperk het met goede planning en FIFO.
Afvalscheiding: soorten afval apart. Hergebruik: oud brood wordt paneermeel.
Syllabus P/HBR/2.2.6.1 tot en met 2.2.6.3 (BB en KB): juist omgaan met water, gas en elektriciteit; derving, milieu en efficiënt werken herkennen en uitleggen; wijze en noodzaak van afvalvermindering, afvalscheiding, hergebruik en energiebesparing beschrijven. Noodzaak: minder afval, lagere kosten en minder belasting van het milieu. Veelgemaakte fout: derving alleen als geldprobleem zien.
Wat is derving?
Weggegooide producten die je niet verkoopt
Het afval dat de gemeente ophaalt
De winst op een verkocht product
Het water dat je bij het bakken gebruikt
Derving is het verlies door weggooien van grondstoffen of producten. Verwachte fout: denken aan het afval dat de gemeente ophaalt. Syllabus P/HBR/2.2.6.2.
Welk onderdeel vond je het lastigst?
Beheren: trends, planning, voorraad
Recept lezen en omrekenen
Machines, gereedschap, schoonmaken
Technieken, afwerken, duurzaam
Bespreek het onderdeel met de meeste stemmen aan het begin van de training nog eens.
Wat zou jij in een bakkerij het eerst willen leren?
Open reflectie. Laat leerlingen één handeling noemen, bijvoorbeeld deeg kneden of een recept omrekenen.
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Begrippen (1/2)
Assortiment: Alles wat je verkoopt, breed of diep
Tussenproduct: Product dat nog verder verwerkt moet worden, zoals deeg
Planning: Wat je wanneer doet en hoe lang het duurt
Routing: Je looproute door de bakkerij
FIFO: First in, first out: eerst gebruiken wat eerst binnenkwam
Deze slide heeft geen instructies
BAKKERIJ · BEHEER EN MAKEN
Begrippen (2/2)
T.g.t. en t.h.t.: Te gebruiken tot en tenminste houdbaar tot
Receptuur: Het recept met hoeveelheden en volgorde
Fonceren: Een bakvorm bekleden met deeg
Maskeren: Gebak helemaal bedekken met room of crème
Derving: Weggegooide producten of grondstoffen
Deze slide heeft geen instructies