De jaarrekening lezen (Bedrijfseconomie havo), les 1: Uitleg
Een meubelmaker aan het werk in de werkplaats
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
De jaarrekening lezen
Examenstof bedrijfseconomie havo
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
Een meubelmaker aan het werk in de werkplaats
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
De jaarrekening lezen
Examenstof bedrijfseconomie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: G 26.1, 26.5. Image credit: Ian Schneider / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen wat de posten op de balans en de winst- en verliesrekening inhouden en wat een accountantsverklaring betekent.
Deze slide heeft geen instructies
Je bent bank of belegger en overweegt Houtwerk Nijhof B.V. te steunen. Welke cijfers wil je eerst zien?
Verwachte woorden: omzet, winst, resultaat, schulden, lening, eigen geld, balans, geld op de bank, accountant, controle. Zet ze later in de les bij de posten van de balans, de winst- en verliesrekening en de accountantsverklaring. Syllabus 26 en 26.1.
Gereedschap en machines in een oude houtwerkplaats
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Jaarverslag en jaarrekening
Houtwerk Nijhof B.V. maakt meubels. Elk jaar legt de bv verantwoording af in het jaarverslag.
Het jaarverslag bevat onder meer het bestuursverslag, de jaarrekening en de accountantsverklaring.
Het bestuursverslag is het verhaal van het bestuur over het jaar. De jaarrekening is het cijferdeel.
Stakeholders (belanghebbenden) zoals banken, beleggers en leveranciers lezen de jaarrekening.
Syllabus 26 (begrippenlijst): jaarverslag, bestuursverslag, jaarrekening, accountantsverklaring, stakeholders en belanghebbenden. Volgens de indeling van de syllabus bestaat het jaarverslag uit het bestuursverslag, de jaarrekening en de accountantsverklaring. Houtwerk Nijhof B.V. is een verzonnen mkb-bedrijf en blijft de rode draad in deze les. Veelgemaakte fout: jaarverslag en jaarrekening als hetzelfde zien; de jaarrekening is maar een onderdeel. Image credit: s w (wengenroad) / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Balans en winst- en verliesrekening
De balans laat op één moment zien wat de bv bezit (activa) en hoe dat is betaald (passiva).
Vaste activa blijven jarenlang in de bv. Vlottende activa zijn binnen een jaar geld of zijn al geld.
Passiva: eigen vermogen (van de eigenaren) en vreemd vermogen (geleend), lang (meer dan een jaar) of kort.
De winst- en verliesrekening laat over een heel jaar zien wat de bv verdiende en uitgaf.
Totaal activa is altijd gelijk aan totaal passiva: de balans sluit.
Syllabus 26.1: uitleggen wat de posten op de balans en de winst- en verliesrekening inhouden. De balans is een foto van één moment (31 december), de winst- en verliesrekening een film over het jaar. De algemene werking van balans en winst- en verliesrekening komt ook aan bod in het onderwerp Financiële feiten en overzichten; hier gaat het om het lezen van de posten van een echte jaarrekening. Veelgemaakte fout: de balans zien als overzicht van het hele jaar.
Gestapeld hout op een opslagterrein
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Activa: wat de bv bezit
Vaste activa blijven jarenlang: bedrijfspand € 240.000 en machines en inventaris € 60.000.
Vlottende activa: voorraad € 45.000 en debiteuren € 30.000 (klanten die nog moeten betalen).
Overlopende posten € 5.000 (vooruitbetaalde verzekering), te vorderen btw € 4.000 (terug te krijgen).
Liquide middelen € 16.000 (bank en kas). Totaal activa: € 300.000 + € 100.000 = € 400.000.
Syllabus 26.1: vaste activa, vlottende activa, voorraad, debiteuren, overlopende posten, te vorderen btw, liquide middelen. Uitwerking: vaste activa 240.000 + 60.000 = 300.000; vlottende activa 45.000 + 30.000 + 5.000 + 4.000 + 16.000 = 100.000; totaal 400.000. Overlopende posten aan de activazijde zijn bedragen die je al hebt betaald maar die bij een volgend jaar horen (een verzekering die vooruit is betaald). Te vorderen btw: de bv heeft meer btw betaald dan ontvangen en krijgt het verschil terug. Veelgemaakte fout: debiteuren bij de passiva zetten, omdat het om klanten gaat en niet om bezit. Image credit: GeorgeHillTimber / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Vul in
Het jaarverslag bevat onder meer het bestuursverslag, de jaarrekening en de accountantsverklaring.
Syllabus 26. Verwachte fout: begrippen uit de lijst door elkaar halen. De jaarrekening is het cijferdeel met de balans en de winst- en verliesrekening.
Taartatelier Mees B.V. heeft een bakoven van € 20.000, bloem en eieren op voorraad van € 3.000 en klanten die € 6.000 moeten betalen. Welke post hoort bij de vaste activa?
De voorraad van € 3.000
De debiteuren van € 6.000
Alle drie de posten
De bakoven van € 20.000
Syllabus 26.1. Een bakoven blijft jarenlang in het bedrijf: vast actief. Voorraad en debiteuren zijn vlottende activa. Verwachte fout: alles bij de vaste activa zetten omdat het bezit is.
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Eigen vermogen bij een bv
Eigen vermogen is het geld van de eigenaren: samen € 200.000. Bij een bv en nv bestaat het uit drie posten.
Aandelenkapitaal € 50.000: wat de aandeelhouders in de bv hebben gestoken.
Reserves € 105.000: resultaten uit eerdere jaren die in de bv zijn gebleven.
Resultaat van het boekjaar € 45.000: het resultaat van dit jaar, uit de winst- en verliesrekening.
Bij een eenmanszaak staat het eigen vermogen van de eigenaar, bij een vof het vermogen van elke firmant.
Syllabus 26.1: eigen vermogen, aandelenkapitaal, reserves en resultaat (bij bv en nv), eigen vermogen bij een eenmanszaak en vermogen firmant bij een vof. Uitwerking: 50.000 + 105.000 + 45.000 = 200.000. De post Resultaat is de winst of het verlies van dit boekjaar; reserves zijn eerder behaalde resultaten die niet zijn uitgekeerd. Veelgemaakte fout: reserves zien als geld dat op de bank staat; reserves zijn een herkomstpost aan de passivazijde, het geld zelf zit bij de activa.
Een bankkantoor in Pittsburgh (VS), 2024
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Lang vreemd vermogen
Lang vreemd vermogen is geleend geld dat meer dan een jaar blijft: samen € 150.000.
Hypothecaire lening € 110.000: de bank leent met het bedrijfspand als onderpand.
Onderhandse lening € 25.000: de bv spreekt de lening rechtstreeks af met één of enkele geldschieters.
Obligatielening € 15.000: de bv leent geld van beleggers die obligaties kopen.
Syllabus 26.1: lang vreemd vermogen, hypothecaire lening, onderhandse lening, obligatielening. Uitwerking: 110.000 + 25.000 + 15.000 = 150.000. Hypotheek: onderpand is een pand of grond. Onderhands: rechtstreeks afgesproken, niet via de beurs, bijvoorbeeld met een investeerder of familie (zie ook het onderwerp Financieringsmogelijkheden en vermogensmarkt). Obligatielening: veel beleggers lenen elk een deel, in de vorm van obligaties. Veelgemaakte fout: een lening zien als eigen vermogen omdat het geld in de bv is gestopt. Image credit: Cbaile19 / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Kort vreemd vermogen
Kort vreemd vermogen moet binnen een jaar worden terugbetaald: samen € 50.000.
Crediteuren € 27.000: leveranciers die hout hebben geleverd en nog betaald moeten worden.
Rekening-courantkrediet € 12.000: het bedrag dat de bv rood staat op de bankrekening.
Overlopende posten € 11.000: nog te betalen kosten van dit jaar, zoals loon over december.
Te betalen btw (af te dragen btw) is btw die de bv nog aan de Belastingdienst moet betalen. Nu staat er € 0.
Syllabus 26.1: kort vreemd vermogen, crediteuren, rekening-courantkrediet, overlopende posten, te betalen btw (af te dragen btw). Uitwerking: 27.000 + 12.000 + 11.000 = 50.000. Houtwerk Nijhof heeft nu te vorderen btw (activa); had de bv meer btw ontvangen dan betaald, dan stond hier te betalen btw: de twee komen niet tegelijk voor over dezelfde periode. Overlopende posten aan de passivazijde: kosten die bij dit jaar horen maar pas later worden betaald. Veelgemaakte fout: overlopende posten altijd bij de activa zetten, of rekening-courantkrediet bij de liquide middelen zetten.
Houtwerk Nijhof leent € 25.000 van een investeerder, voor vijf jaar. Waar staat dat op de balans?
Bij het eigen vermogen
Bij het lang vreemd vermogen
Bij het kort vreemd vermogen
Bij de vlottende activa
Syllabus 26.1: onderhandse lening, lang vreemd vermogen. Het is geleend geld en de looptijd is meer dan een jaar. Verwachte fouten: eigen vermogen (het geld is in de bv gestort) of kort vreemd vermogen.
Vul in
Bij een bv bestaat het eigen vermogen uit aandelenkapitaal, reserves en het resultaat van het boekjaar.
Syllabus 26.1. Verwachte fout: debiteuren of crediteuren, die horen bij de activa en het kort vreemd vermogen.
Een oud boekhoudboek (Konto-Buch)
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
De balans in één blik
Activa € 400.000 = eigen vermogen € 200.000 + vreemd vermogen € 200.000 (lang € 150.000, kort € 50.000).
Een bank kijkt: hoeveel is er geleend (vreemd vermogen) en hoeveel is eigen geld van de aandeelhouders?
Een belegger kijkt naar het resultaat, de reserves en het aandelenkapitaal.
Een leverancier kijkt of er liquide middelen en debiteuren genoeg zijn om crediteuren te betalen.
Syllabus 26 en 26.1: de jaarrekening interpreteren vanuit het perspectief van derden zoals beleggers, banken en investeerders. Uitwerking: 200.000 + 150.000 + 50.000 = 400.000 = totaal activa. Hier geen kengetallen berekenen: dat is een apart onderwerp. Het gaat om lezen en benoemen waar je kijkt. Veelgemaakte fout: denken dat één post alles zegt; je leest de posten in samenhang. Image credit: Dupedianer / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
De winst- en verliesrekening
De winst- en verliesrekening laat zien wat de bv in één jaar verdiende en uitgaf.
Omzet € 520.000: wat de bv in het jaar aan meubels heeft verkocht.
Kosten € 475.000: inkoop € 260.000, personeel € 150.000, afschrijving € 20.000, overig € 35.000 en interest € 10.000.
Resultaat (winst) = omzet min kosten = € 520.000 min € 475.000 = € 45.000.
Dit resultaat staat ook bij het eigen vermogen op de balans: winst erbij, verlies eraf.
Syllabus 26.1: winst- en verliesrekening, omzet, kosten, resultaat. Uitwerking: kosten 260.000 + 150.000 + 20.000 + 35.000 + 10.000 = 475.000; resultaat 520.000 min 475.000 = 45.000. In het examen heet het resultaat 'resultaat'; winst is een synoniem. Belasting laten we voor de eenvoud weg. Veelgemaakte fout: de omzet als resultaat zien.
Kantoor van een accountant in de VS, 2017
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
De accountantsverklaring
Het bestuur stelt de jaarrekening op. De externe accountant controleert haar en is onafhankelijk.
De accountantsverklaring (controleverklaring) is het oordeel van de accountant over de jaarrekening.
Bij een goedkeurend oordeel geeft de jaarrekening een getrouw beeld, zonder grote afwijkingen.
Zo kunnen banken en beleggers de cijfers beter vertrouwen, al is de zekerheid nooit absoluut.
Syllabus 26.5: de betekenis van de accountantsverklaring en de rol van de externe accountant in het maatschappelijk verkeer. Bron: NBA, De accountant verklaart (nba.nl). De accountant controleert de door het bestuur opgestelde jaarrekening en geeft een onafhankelijk oordeel voor gebruikers zoals aandeelhouders, leveranciers en banken. Het oordeel geeft een redelijke mate van zekerheid, geen absolute zekerheid, en de accountant is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de jaarrekening. Goedkeurend: geen materiële afwijkingen. Bij ernstige afwijkingen volgt een afkeurend oordeel, bij minder ernstige een verklaring met beperking, en bij te weinig informatie een oordeelonthouding; de reden staat altijd in de verklaring. Niet elke kleine bv hoeft te worden gecontroleerd. Veelgemaakte fout: denken dat een goedkeurende verklaring garandeert dat het goed gaat met de bv. Image credit: Michael Barera / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een bv had in het jaar € 380.000 omzet en € 341.000 kosten. Hoeveel is het resultaat?
€ 721.000
€ 341.000
€ 39.000
€ 380.000
Syllabus 26.1. Uitwerking: 380.000 min 341.000 = 39.000. Controle: 341.000 + 39.000 = 380.000. Verwachte fouten: optellen (€ 721.000), alleen de kosten of alleen de omzet noemen.
Wat doet de externe accountant met de jaarrekening van een bv?
De accountant controleert de cijfers en geeft een oordeel
De accountant schrijft het bestuursverslag
De accountant garandeert dat de bv niet failliet gaat
De accountant bepaalt wie de jaarrekening mag lezen
Syllabus 26.5. De accountant controleert en oordeelt onafhankelijk. Verwachte fout: denken dat de accountant garanties geeft over de toekomst van de bv.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Balans of winst- en verliesrekening?
Vaste of vlottende activa
Eigen of vreemd vermogen, lang of kort
De accountantsverklaring
Bespreek het onderdeel dat de meeste leerlingen kiezen nog een keer met de cijfers van Houtwerk Nijhof.
Welke post op een balans snap je nog niet goed? Leg uit.
Goede antwoorden noemen een concrete post, bijvoorbeeld overlopende posten, reserves of rekening-courantkrediet. Gebruik ze als start van de training.
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Begrippen (1/2)
jaarverslag: Verslag van een bv over het jaar: bestuursverslag, jaarrekening en accountantsverklaring.
jaarrekening: Het cijferdeel van het jaarverslag: de balans en de winst- en verliesrekening.
balans: Overzicht van wat de bv op één moment bezit (activa) en hoe dat is betaald (passiva).
winst- en verliesrekening: Overzicht van omzet, kosten en resultaat over een jaar.
vaste activa: Bezittingen die jarenlang in de bv blijven, zoals een pand of machines.
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · VERSLAGGEVING · JAARREKENING
Begrippen (2/2)
vlottende activa: Voorraad, debiteuren, overlopende posten, te vorderen btw en liquide middelen.
eigen vermogen: Het geld van de eigenaren: aandelenkapitaal, reserves en resultaat.
lang vreemd vermogen: Geleend geld dat langer dan een jaar blijft, zoals een hypothecaire lening.
kort vreemd vermogen: Schulden die binnen een jaar terug moeten, zoals crediteuren.
accountantsverklaring: Het oordeel van de externe accountant over de jaarrekening.
Deze slide heeft geen instructies
