Nog LUIDER 75 · Europapa (Joost Klein)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
75
EUROPAPA
JOOST KLEIN · 2024
Een gabberfeest over Europa zonder grenzen, en een brief aan een vader die er niet meer is.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
75
EUROPAPA
JOOST KLEIN · 2024
Een gabberfeest over Europa zonder grenzen, en een brief aan een vader die er niet meer is.
Les over Europapa van Joost Klein, de Nederlandse inzending voor het Songfestival van 2024: een ode aan een Europa zonder grenzen en aan zijn overleden vader. De les draait om de vraag of dit een protestsong is; die vraag heeft geen vast antwoord. De diskwalificatie in Malmö wordt feitelijk besproken: de Zweedse aanklager stopte het onderzoek wegens gebrek aan bewijs. Het nummer bevat geen grof taalgebruik. Het verlies van ouders komt ter sprake; houd daar rekening mee bij leerlingen die zelf een ouder missen. Image credit: Arkland / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
DE VRAAG VAN DEZE LES
Is een vrolijk feestnummer over Europa zonder grenzen een protestsong?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen waar Europapa over gaat en welk persoonlijk verhaal erachter zit
uitleggen waarom mensen het lied heel verschillend opvatten
met argumenten zeggen of Europapa voor jou een protestsong is
Bijna iedereen in de klas kent Europapa. Vraag eerst: wat weet je nog van het Songfestival van 2024? Laat een paar leerlingen vertellen en houd de verhalen feitelijk. Vraag daarna: zou je dit nummer een protestsong noemen? Tel de handen en bewaar de uitslag: aan het eind stemmen jullie opnieuw.
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
EERSTE KEER KIJKEN
Joost Klein, Europapa (2024)
Is dit een feestnummer of een verdrietig nummer? Noem voor allebei iets wat je ziet of hoort.
De officiële videoclip op het kanaal van het Eurovisie Songfestival. Laat leerlingen na afloop voor feest en voor verdriet een voorbeeld noemen: de harde beat, de kleren en de dansjes tegenover de momenten waarop het over zijn vader gaat. Verder kijken: het optreden in de tweede halve finale in Malmö (https://www.youtube.com/watch?v=IiHFnmI8pxg).
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
DE TIJD
Europa zonder grenzen
Sinds 1995 kun je in een groot deel van Europa de grens over zonder paspoortcontrole: het Schengengebied. Met de trein naar Parijs of Berlijn is voor jongeren heel gewoon.
Tegelijk willen in veel landen partijen de grenzen juist weer strenger bewaken. Over Europa verschillen mensen fel van mening.
De grens tussen Duitsland en Nederland bij Roermond: alleen een bord, geen controle.
Het Schengenakkoord werd in 1985 getekend in het Luxemburgse dorp Schengen; in 1995 gingen de grenscontroles tussen de eerste landen, waaronder Nederland, echt open. Voorstanders wijzen op vrij reizen, werken en handel; tegenstanders willen meer controle op wie er binnenkomt. In november 2023, drie maanden voor Europapa verscheen, won de PVV de Tweede Kamerverkiezingen, een partij die kritisch is over de Europese Unie. In juni 2024 waren er verkiezingen voor het Europees Parlement. Houd het gesprek over de standpunten, niet over wie gelijk heeft. Image credit: Jonaslange / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
DE MAKER
Een brief aan zijn vader
Joost Klein (1997) groeit op in Friesland. Als tiener verliest hij binnen korte tijd allebei zijn ouders. Hij begint als kind een YouTube-kanaal en maakt later muziek.
Europapa verschijnt op 29 februari 2024. Joost noemt het een brief aan zijn overleden vader, die hem leerde dat grenzen door mensen zijn bedacht. Het lied gaat meteen op 1 in de Top 40.
Joost Klein en zijn dansers tijdens de halve finale, Malmö 2024.
Joost Klein werd op 10 november 1997 geboren in Leeuwarden. Zijn vader overleed aan kanker toen Joost in de brugklas zat; kort daarna overleed zijn moeder. Zijn YouTube-kanaal heette EenhoornJoost. In 2023 had hij met Friesenjung, samen met de Duitse rapper Ski Aggu, een grote hit in Duitsland. Europapa werd gekozen uit meer dan 600 inzendingen en gepresenteerd in De Avondshow met Arjen Lubach. Het was de eerste songfestivalinzending ooit die direct op 1 binnenkwam in de Nederlandse Top 40. Tegen de NOS zei Joost dat zijn vader hem leerde dat grenzen door mensen zijn bedacht en dat je de wereld dus zelf ook kunt bedenken. Image credit: Wojciech Pędzich / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
DE REIS
Een jongen zonder ouders trekt door Europa, van land naar land, zonder ergens zijn paspoort te hoeven laten zien. Europa is zijn speeltuin.
HET FEEST
Hij somt landen en steden op en gooit er woorden in allerlei talen doorheen. Europa klinkt als één groot feest waar iedereen bij hoort.
HET GEMIS
Onder het feest zit verdriet: hij mist zijn vader. De titel zegt het al, Europa en papa in één woord.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). De delen volgen de gedachtegang van het lied, niet precies de coupletten. Het refrein is Nederlandstalig, met woorden in onder meer Engels, Duits, Frans en Italiaans. Wijs op het contrast tussen de vrolijke opsomming en het persoonlijke gemis. Doorvraag: is dit een lied over Europa, over zijn vader, of over allebei? Een cultuurwetenschapper van de KU Leuven hoorde er ook een ironische ondertoon in.
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
VRAAG
Waarom heet het lied Europapa?
Europa is een vader die voor al zijn landen zorgt
Joosts vader kwam uit een ander Europees land
Het Songfestival vroeg om Europa in de titel
Het is een ode aan Europa en een brief aan zijn vader
Het goede antwoord: het is een ode aan Europa en tegelijk een brief aan zijn overleden vader. Joost zei dat zelf bij de presentatie. De verwachte misvatting is de tweede keuze: een mooie beeldspraak, maar de papa in de titel is echt zijn eigen vader. Doorvraag: verandert het lied voor jou als je weet dat het ook over zijn vader gaat?
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
DE MUZIEK
Feest met een brok in je keel
Gabber
De beat komt uit de Nederlandse gabber en happy hardcore van de jaren negentig, met dj Paul Elstak als coproducer. Hard, uitgelaten en typisch Nederlands.
Veel talen
Woorden in allerlei talen: iedereen in Europa kan een stukje meezingen. Het lied doet zelf wat het bezingt, grenzen vallen weg.
Feest en rouw
Tussen het feest door gaat het ineens over zijn vader. Het verdriet komt harder aan omdat het tussen zoveel vrolijkheid staat.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Paul Elstak was in de jaren negentig een van de gezichten van de happy hardcore; ook rapper Donnie werkte mee. Joost noemde het tegen de NOS een heel Nederlands nummer met een typisch Nederlands geluid, met jaren negentig van nu. Laat leerlingen aanwijzen waar het nummer van feest naar rouw gaat en terug. Vergelijk met Stefania van Kalush Orchestra: ook een songfestivallied over een ouder, met een land op de achtergrond.
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
MALMÖ 2024
Wel in de finale, toch niet op het podium
Op 9 mei plaatst Joost zich voor de finale. Na zijn optreden wil hij niet gefilmd worden. Backstage maakt hij een beweging naar de camera van een medewerkster. Zij doet aangifte.
De organisatie EBU sluit hem op 11 mei uit van de finale. In augustus stopt de Zweedse aanklager het onderzoek: er is te weinig bewijs.
De Malmö Arena tijdens het Songfestival van 2024.
Joost werd in de halve finale tweede met 182 punten. Volgens de EBU had hij een medewerkster bedreigd, en gold er een nultolerantiebeleid. AVROTROS noemde de diskwalificatie vanaf het begin onnodig en disproportioneel. De aanklager schreef in augustus 2024 dat niet te bewijzen was dat de beweging grote angst kon veroorzaken of dat Joost dat bedoelde; getuigen spraken elkaar tegen. Het festival was dat jaar gespannen, met demonstraties tegen de deelname van Israël vanwege de oorlog in Gaza. Europapa werd van alle inzendingen van 2024 het meest gestreamd op Spotify en YouTube. Image credit: Console8430 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
DE DISCUSSIE
Protest, propaganda of gewoon feest?
Een statement
In een tijd waarin veel partijen de grenzen dicht willen, zingt een populair lied dat grenzen verzonnen zijn. Dat kun je lezen als tegengeluid.
Propaganda
Tegenstanders noemden het online reclame voor open grenzen. Een cultuurwetenschapper vond dat onzin: het is een pro-Europees popliedje.
Gewoon feest
Joost noemt geen partij en zegt niet wat er moet veranderen. Het is een persoonlijk verhaal op een feestbeat voor een muziekwedstrijd.
Bronnen: VRT NWS (maart 2024) sprak met cultuurwetenschapper Jonas Vanderschueren (KU Leuven), die zei dat je het pas propaganda kunt noemen als het misleidend is, en dat is het niet; er kan volgens hem wel een ideologie achter zitten. Op de linkse opiniesite Jacobin Nederland schreef Jouke Huijzer juist dat Europapa laat zien waar Europa zijn beloftes niet waarmaakt. Het Songfestival zelf wil nadrukkelijk niet politiek zijn. Laat leerlingen per kaart een argument voor en tegen bedenken.
Eens
Oneens
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
STELLING
Europapa is een protestsong.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat opnieuw stemmen en vergelijk met de handen aan het begin van de les. Doorvraag 1: moet een protestsong boos zijn, of kan een feestnummer ook ergens tegen zijn? Doorvraag 2: is een lied vóór iets (Europa, vrij reizen) ook een protest tegen iets? Verwijs gerust naar Tweede Kamer van Sophie Straat, ook een vrolijk nummer met een politieke oproep.
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
TERUG NAAR DE VRAAG
Is een vrolijk feestnummer over Europa zonder grenzen een protestsong?
WAT BLIJFT
Europapa is een ode aan Europa zonder grenzen en een brief aan de overleden vader van Joost Klein.
Voor sommigen is het een tegengeluid tegen gesloten grenzen, voor anderen propaganda of gewoon een feestnummer.
Of het een protestsong is, hangt af van wat je onder protest verstaat: boos tegen iets, of vrolijk vóór iets.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
Noem een ander vrolijk nummer dat volgens jou stiekem ergens voor of tegen is. Leg uit waarom.
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet nummer, zegt waar het voor of tegen is, en wijst iets in de tekst, de clip of de muziek aan waaraan je dat merkt. Veelgemaakte fout: een nummer noemen dat openlijk boos is, of alleen zeggen dat het een fijn nummer is zonder uit te leggen waar het protest zit.
LUIDER
75 · EUROPAPA · JOOST KLEIN
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
