§3.3 Hoeken berekenen met goniometrie (leerjaar 4)

3

Drie dimensies, afstanden en hoeken

Paragraaf 3.3

Hoeken berekenen met goniometrie

Een trap, een dak, een schaduw: hoe steil is het? Je rekent de hoek uit met sin, cos of tan.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo t

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen kiezen in een rechthoekige driehoek de juiste verhouding (sin, cos of tan) en berekenen hoeken met de ⁻¹-knop, onder meer bij dakhelling, trap en schaduw. Les bij Getal & Ruimte vmbo-kgt (mavo) leerjaar 4, hoofdstuk 3 Drie dimensies, afstanden en hoeken, paragraaf 3.3. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

3

Drie dimensies, afstanden en hoeken

Paragraaf 3.3

Hoeken berekenen met goniometrie

Een trap, een dak, een schaduw: hoe steil is het? Je rekent de hoek uit met sin, cos of tan.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)

Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 3 Drie dimensies, afstanden en hoeken, paragraaf 3.3 Hoeken berekenen met goniometrie. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

3.3  Hoeken berekenen met goniometrie

Leerdoelen

3.3.1

Je kunt in een rechthoekige driehoek de juiste verhouding kiezen: sin, cos of tan.

3.3.2

Je kunt met sin⁻¹, cos⁻¹ of tan⁻¹ een hoek berekenen en afronden op 1 decimaal.

3.3.3

Je kunt hoeken berekenen in contexten zoals dakhelling, trap en schaduw.

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Startvraag

Hoe hoog staat de zon?

Een boom van 8 m hoog werpt een schaduw van 5 m. Wat schat je: hoe hoog staat de zon boven de horizon?

A

Ongeveer 32°

B

Ongeveer 58°

C

Ongeveer 39°

D

Ongeveer 45°

Laat eerst gokken en vraag naar de redenering. De boom is hoger dan de schaduw lang is, dus de zon staat hoger dan 45°. De hoek is tan⁻¹(8 : 5) ≈ 58°. Wie 32° kiest, draait de verhouding om: tan⁻¹(5 : 8) ≈ 32°. Wie 39° kiest, gebruikt de sinus met 5 : 8. Wie 45° kiest, denkt dat boom en schaduw even lang zijn. Na deze les rekenen ze het zelf uit.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Overstaand, aanliggend, schuin

Bij elke scherpe hoek α hoort een overstaande, een aanliggende en een schuine zijde. De schuine zijde is altijd de langste. Met SOS CAS TOA kies je de verhouding:

  • sin(α) = overstaand : schuin

  • cos(α) = aanliggend : schuin

  • tan(α) = overstaand : aanliggend

Laat leerlingen de drie zijden in de figuur aanwijzen vanuit hoek α. Vraag wat er verandert als je vanuit de andere scherpe hoek kijkt: de overstaande en aanliggende zijde wisselen van plaats, de schuine zijde blijft. Herinner aan het geheugensteuntje SOS CAS TOA. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Van verhouding naar hoek

terug van de verhouding naar de hoek

α = tan⁻¹(overstaand : aanliggend)

Net zo: α = sin⁻¹(overstaand : schuin) en α = cos⁻¹(aanliggend : schuin). Zet je rekenmachine op DEG en rond de hoek af op 1 decimaal.

Benadruk dat de ⁻¹-knop de omgekeerde bewerking is: sin(30°) = 0,5, dus sin⁻¹(0,5) = 30°. Laat iedereen dat op de eigen rekenmachine controleren. Typfout die vaak voorkomt: de deling niet tussen haakjes zetten. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Hoek berekenen in drie stappen

Dit stappenplan werkt bij elke rechthoekige driehoek.

Stap 1: benoem

Zet bij je hoek de overstaande, de aanliggende en de schuine zijde.

Stap 2: kies

Welke twee zijden ken je? SOS, CAS of TOA geeft de verhouding.

Stap 3: reken

Deel de zijden, toets de ⁻¹-knop in en rond af op 1 decimaal.

Laat leerlingen bij elke volgende opgave hardop deze drie stappen volgen. Wie stap 1 overslaat, kiest vaak de verkeerde verhouding. Dat is de meest gemaakte fout in deze les. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Voorbeeldopdracht 1

Een zadeldak heeft een gelijkbenige driehoek als doorsnede: breedte 9 m, nokhoogte 2,4 m. Bereken de dakhelling.

gegeven

halve breedte = 9 : 2 = 4,5 m

nokhoogte = 2,4 m

uitwerking

tan(α) = 2,4 : 4,5

α = tan⁻¹(2,4 : 4,5)

α ≈ 28,1°

antwoord

De dakhelling is ongeveer 28,1°

Het verschil met een gewone rechthoekige driehoek: je moet de breedte eerst halveren, want de hoogtelijn deelt de gelijkbenige driehoek in twee rechthoekige driehoeken. Wie met 9 m rekent, krijgt tan⁻¹(2,4 : 9) ≈ 14,9°. Controle: tan(28,1°) ≈ 0,53 en 2,4 : 4,5 ≈ 0,53. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Kennis

1

Je kent de aanliggende en de schuine zijde. Welke verhouding gebruik je?

A

Sinus

B

Tangens

C

Cosinus

D

Pythagoras

CAS: cosinus = aanliggend : schuin. De sinus gebruikt overstaand en schuin, de tangens overstaand en aanliggend. Pythagoras is geen verhouding tussen een hoek en zijden: daarmee bereken je alleen zijden. Vraag welke zijden je nodig hebt voor tangens.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Toepassing

2

Een trap stijgt 2,6 m over 3,8 m horizontaal. Bereken de hoek met de vloer (1 decimaal).

De hoogte 2,6 m is overstaand aan de hoek bij de vloer, de afstand 3,8 m is aanliggend: tangens. tan⁻¹(2,6 : 3,8) ≈ 34,4°. Wie 55,6° antwoordt, heeft de verhouding omgedraaid (tan⁻¹(3,8 : 2,6)). Wie 43,2° antwoordt, heeft de sinus gebruikt met de verkeerde zijde als schuin. Doorvraag: wat is de lengte van de trapleuning? Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Toepassing

3

Een ladder van 5,2 m staat met de voet op 1,4 m van de muur. Hoe groot is de hoek met de grond?

A

15,6°

B

15,1°

C

74,9°

D

74,4°

De afstand tot de muur (1,4 m) is aanliggend aan de hoek bij de grond en de ladder (5,2 m) is de schuine zijde: cosinus. cos⁻¹(1,4 : 5,2) ≈ 74,4°. Wie 15,6° kiest, gebruikt sin⁻¹ en berekent daarmee de hoek bij de muur. Wie 15,1° kiest, gebruikt tan⁻¹(1,4 : 5,2). Wie 74,9° kiest, gebruikt tan⁻¹(5,2 : 1,4), dus de verkeerde zijden. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Vul de ontbrekende woorden in.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Toepassing

4

Ken je de overstaande en de aanliggende zijde? Gebruik de tangens.

Ken je de aanliggende en de schuine zijde? Gebruik de cosinus.

Je rekenmachine staat op DEG en je rondt af op 1 decimaal.

tangens
cosinus
DEG
decimaal
sinus
RAD

De afleider 'sinus' hoort bij overstaand en schuin. RAD is de radialeninstelling: dan lijkt elke uitkomst fout. Laat leerlingen zelf een drietal zijden bedenken en zeggen welke verhouding erbij hoort.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Toepassing

★ 5

De doorsnede van een dak is gelijkbenig. Bereken de dakhelling (hoek A) in 1 decimaal.

Stap 1: de hoogtelijn deelt de basis in twee stukken van 9 : 2 = 4,5 m. Stap 2: in de rechthoekige driehoek is 4,5 m aanliggend en 5,4 m schuin, dus cos(A) = 4,5 : 5,4. Stap 3: A = cos⁻¹(4,5 : 5,4) ≈ 33,6°. Wie cos⁻¹(9 : 5,4) invoert, krijgt een foutmelding: de verhouding is groter dan 1. Doorvraag: hoe hoog is de nok? (5,4 · sin(33,6°) ≈ 3,0 m.) Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

V E R D E R K I J K E R

Zonshoogte en schaduw

Staat de zon 45° boven de horizon, dan is je schaduw precies zo lang als jijzelf: tan(45°) = 1. Is je schaduw twee keer zo lang als jij, dan staat de zon op tan⁻¹(1 : 2) ≈ 26,6°. Met een meetlint en een lange schaduw schat je zo de zonshoogte.

Laat leerlingen op een zonnige dag buiten hun eigen lengte en schaduw meten en de zonshoogte uitrekenen. Vergelijk de uitkomsten op verschillende tijdstippen: in de middag is de hoek groter dan in de ochtend. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

3.3.1 Juiste verhouding kiezen

2

3.3.2 Hoek berekenen met de ⁻¹-knop

3

3.3.3 Hoeken in contexten berekenen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

3.3

Klik hier

Image credit: LessonUp