Mixtape 11: Nederpop

• newEditor
• Muziek
• Muziekgeschiedenis
• HBO
• Studiejaar 1-4

Introduction

Studenten volgen de Nederlandse popmuziek van indorock en Nederbeat via Golden Earring, Normaal en Doe Maar tot Nederhop en de Nederlandstalige hits van nu, en bespreken wanneer popmuziek Nederlands klinkt.

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 11 · DEEL 1/3

Nederpop door de jaren

Indische gitaristen, Haagse beatbands en een zangeres die Amerika veroverde: Nederland speelt mee.

A

Image credit: Majalah AKTUIL Edisi 11 Tahun 1968 / Public domain, via Wikimedia Commons

LINER NOTES · LEERDOEL

Na deze les kun je…

de ontwikkeling van de Nederlandse popmuziek beschrijven, van indorock tot Nederlandstalige hiphop, en uitleggen hoe Nederlandse muzikanten buitenlandse stijlen overnamen, aanpasten en soms terug exporteerden.

CENTRALE VRAAG

Wanneer klinkt popmuziek Nederlands: door de taal, door de muzikanten of door iets anders?

SIDE A · TRACK 01 · 1957-1964 · DEN HAAG

Indorock

• Na de onafhankelijkheid van Indonesië komen honderdduizenden Indische Nederlanders naar Nederland

• Ze nemen Hawaiiaanse gitaar, krontjong en Amerikaanse rock-’n-roll mee: indorock

• De Tielman Brothers spelen als eersten in Nederland rock-’n-roll, met een gitaar achter het hoofd en een bas als acrobatiek

• In Duitsland zijn ze sterren, nog vóór de Beatles in Hamburg spelen

Tielman Brothers

Rock Little Baby of Mine (1958)

LUISTERTIP Snelle, heldere gitaarlijnen met veel echo: de echo-unit is het geluid van de indorock.

Andy Tielman (1936-2011) bleef tot op hoge leeftijd optreden. Indorock werd lang weggezet als “Indisch”; nu geldt het als het begin van de Nederpop. Image credit: Majalah AKTUIL Edisi 11 Tahun 1968 / Public domain, via Wikimedia Commons

SIDE A · TRACK 02 · 1965-1966

De kleinkunst kantelt

• Nederland heeft een sterke traditie van kleinkunst en cabaret: Wim Sonneveld, Toon Hermans, Jules de Corte

• Rond 1965 schuift die naar de pop: Boudewijn de Groot zingt protestliedjes op teksten van Lennaert Nijgh

• Het dorp (1974) van Sonneveld is een bewerking van een Franse chanson

• De Nederlandstalige popliedjes van de jaren 60 komen meer uit Parijs dan uit Liverpool

Boudewijn de Groot

Welterusten mijnheer de president (1966)

Een protestlied tegen de Vietnamoorlog, gericht aan president Johnson. Bob Dylan op z’n Hollands.

Wim Sonneveld

Het dorp (1974)

Een bewerking van La montagne van Jean Ferrat. Nostalgie naar een dorp dat verdwijnt.

Image credit: Marjolijn Hoogervorst / Public domain, via Wikimedia Commons

SIDE A · TRACK 03 · 1964-1971

Nederbeat en de wereld

• Haagse bands als de Golden Earrings, Q65 en de Motions spelen beat in het Engels: Nederbeat

• Cuby + Blizzards speelt rauwe blues vanuit Grolloo in Drenthe

• Shocking Blue komt in 1970 op 1 in de VS met Venus; zangeres Mariska Veres wordt een icoon

• Het zelfvertrouwen groeit: Nederlandse bands kunnen internationaal meekomen

Cuby + Blizzards

Appleknockers Flophouse (1969)

Shocking Blue

Venus (1969)

Venus was de eerste Nederlandse nummer 1 in de Amerikaanse Billboard Hot 100 (februari 1970).

Luistertips:

Cuby + Blizzards – Appleknockers Flophouse: Harry Muskee zingt de blues in Drenthe. Rauw en Engelstalig, met een Hammond.Shocking Blue – Venus: Gitarist Robbie van Leeuwen schreef het. Bananarama maakte er in 1986 opnieuw een nummer 1 van.

Image credit: Michielverbeek / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Uit welke muziek komt de indorock voort?

A

Britse beat en skiffle

B

Franse chansons

C

Indonesische, Hawaiiaanse en Amerikaanse muziek

D

Duitse schlager

C. De Britse beat (A) kwam pas daarna; de Tielman Brothers speelden al eerder. Image credit: Majalah AKTUIL Edisi 11 Tahun 1968 / Public domain, via Wikimedia Commons

1

Nederlands

2

Engels

3

Een dialect of streektaal

4

Een andere taal

5

Maakt niet uit

Waarin zing jij het liefst, of zou je het liefst schrijven?

Kom hier in deel 3 op terug: de grote taalwissel van de jaren 80 en die van de jaren 2010. Image credit: Majalah AKTUIL Edisi 11 Tahun 1968 / Public domain, via Wikimedia Commons

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 11 · DEEL 2/3

De jaren 70 en 80: prog, rock en Nederlands

Golden Earring, Focus en Normaal zetten Nederland op de kaart, en dan zingt opeens iedereen in het Nederlands.

B

Image credit: Jim Summaria / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

SIDE B · TRACK 01 · 1971-1977

Wereldspelers

• Focus van Thijs van Leer en Jan Akkerman scoort met jodelen, fluit en een gitaarriff: progrock met humor

• Golden Earring heeft met Radar Love (1973) een wereldhit die nog altijd op autoradio’s klinkt

• Normaal zingt in 1977 in het Achterhoeks: Oerend hard. Boerenrock met klompen

• Taal wordt een keuze: Engels voor de wereld, dialect voor de identiteit

Focus

Hocus Pocus (1971)

Golden Earring

Radar Love (1973)

Normaal

Oerend hard (1977)

Golden Earring speelde van 1961 tot 2021: een van de langstlopende rockbands ter wereld. Gitarist George Kooymans (op de foto, 1974) moest in 2021 stoppen vanwege ALS.

Luistertips:

Focus – Hocus Pocus: Een riff, een drumbreak, gejodel en een fluitsolo. Probeer het maar eens te spelen.Golden Earring – Radar Love: De bas en drums rijden de snelweg op: de groove is het nummer.Normaal – Oerend hard: Twee dronken motorrijders en een ongeluk, in het Achterhoeks.

Image credit: Jim Summaria / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

SIDE B · TRACK 02 · 1981-1984

Doe Maar en de taalwissel

• In 1982 breekt Doe Maar massaal door: ska en reggae met Nederlandse teksten, over gewone dingen

• Tieners volgen ze als Beatlemania: de Doe Maar-gekte

• Ineens is Nederlands zingen ook in de hitparade geen schlager of cabaret meer, maar pop

• Het Goede Doel, Frank Boeijen en Toontje Lager volgen: de Nederpop in eigen taal

Henny Vrienten

Doe Maar

Sinds 1 dag of 2 (32 jaar) (1981)

Het Goede Doel

België (1982)

Henny Vrienten (1948-2022) schreef de meeste Doe Maar-nummers samen met Ernst Jansz. Doe Maar stopte in 1984; de afscheidsconcerten werden een nationale gebeurtenis.

Luistertips:

Doe Maar – Sinds 1 dag of 2 (32 jaar): Ska-ritme op de offbeat, en een tekst over een man van 32 die opnieuw verliefd is.Het Goede Doel – België: Synthpop in het Nederlands: “Is er leven op Pluto?”

Image credit: User:Eve / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

SIDE B · TRACK 03 · 1982-1986

Export en infrastructuur

• Adrian Vandenberg speelt met Vandenberg een Amerikaanse hit en later met Whitesnake

• Ondertussen wordt Paradiso in Amsterdam een van de bekendste poppodia van Europa

• Poppodia en popbeleid groeien: Nederland krijgt een infrastructuur voor popmuziek

• Popmuziek wordt een vak, met opleidingen (zoals deze) en subsidies

Vandenberg

Burning Heart (1982)

LUISTERTIP Een powerballad met een Amerikaanse rockradio-sound, gemaakt door een Nederlandse band.

Jazzopleidingen aan conservatoria ontstonden vanaf de jaren 80, popopleidingen pas eind jaren 90, zoals de Rockacademie in Tilburg en de Popacademie in Enschede (nu ArtEZ). Paradiso is sinds 1968 een poppodium in een voormalige kerk. Image credit: Martijn vdS from The Netherlands / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

SIDE B · TRACK 04 · 1984-1999

Rock in het Nederlands

• Na Doe Maar is Nederlands niet alleen de taal van de hitparade, maar ook van de rock

• Klein Orkest zingt in Over de muur (1983) over Oost- en West-Berlijn: maatschappijkritiek in eigen taal

• Frank Boeijen Groep brengt new wave, De Dijk soul en rhythm-and-blues met Amsterdamse teksten

• The Scene (Thé Lau) maakt van Iedereen is van de wereld (1990) een meezinger voor iedereen

• In de jaren 90 zingen punkbands als de Heideroosjes uit Limburg snel en hard in het Nederlands

Klein Orkest

Over de muur (1983)

Frank Boeijen Groep

Zwart wit (1984)

De Dijk

Mag het licht uit (1987)

The Scene

Iedereen is van de wereld (1990)

Heideroosjes

Iedereen is gek (behalve jij)! (1999)

Over de muur ging over de Berlijnse Muur, zes jaar voordat die viel: de vraag was of het leven aan de westkant echt zoveel vrijer was. Iedereen is van de wereld werd geen grote hit, maar wel een vaste meezinger op festivals en in de Top 2000.

Luistertips:

Klein Orkest – Over de muur: Een verhalend lied met een refrein dat iedereen meezingt; let op de vergelijking tussen Oost en West.Frank Boeijen Groep – Zwart wit: New wave in het Nederlands: koele gitaren en een tekst over racisme.De Dijk – Mag het licht uit: Blazers en soul uit Amsterdam: Huub van der Lubbe als zanger van de stad.The Scene – Iedereen is van de wereld: Rock met een volksliedrefrein; Thé Lau schreef het als lied over gelijkheid.Heideroosjes – Iedereen is gek (behalve jij)!: Limburgse punk: snel, kort en met humor.

Waarom was het succes van Doe Maar een keerpunt?

A

Ze waren de eerste band met een synthesizer

B

Ze speelden als eerste reggae

C

Nederlandstalige pop werd ineens hip

D

Ze hadden een hit in Amerika

C. Reggae (B) werd al eerder gespeeld; Doe Maar maakte het in het Nederlands populair. Image credit: Jim Summaria / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Luister: wat maakt dit nummer “Nederlands”, behalve de taal?

Denk aan het dialect, de humor, het onderwerp (twee motorrijders), de boerenrock-houding, het publiek. Vraag door: kan een Engelstalig nummer ook Nederlands klinken? Image credit: Jim Summaria / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 11 · DEEL 3/3

Van Osdorp Posse tot Froukje

Nederhop, ballads en een nieuwe generatie: in de jaren 2010 wordt Nederlands weer de taal van de hitlijst.

C

Image credit: NPO 3FM / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

SIDE C · TRACK 01 · 1990-2001

Nederhop

• Osdorp Posse rapt vanaf 1990 in het Nederlands, rauw en Amsterdams: Nederhop

• Extince maakt met Spraakwater (1995) de eerste Nederlandstalige hiphophit

• De Jeugd van Tegenwoordig, Opgezwolle en Typhoon maken later van de taal een speeltuin

• Rappen in de eigen taal: de klank, het rijm en de straattaal tellen mee

Osdorp Posse

Origineel Amsterdams

Extince

Spraakwater (1995)

Typhoon

Hemel valt (2014)

Luistertips:

Osdorp Posse – Origineel Amsterdams: Hardcore rap in plat Amsterdams. Geen Amerikaanse imitatie maar een eigen stem.Extince – Spraakwater: Extince uit Oosterhout, op een funkbeat: het Nederlands blijkt prima te rijmen.Typhoon – Hemel valt: Glenn de Randamie uit Zwolle: hiphop, soul en een blazerssectie.

Image credit: Martijn vdS from The Netherlands / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

SIDE C · TRACK 02 · 1998-2020

Het Nederlandstalige lied leeft

• Acda en de Munnik en BLØF maken de Nederlandstalige ballad groot: zingbaar, persoonlijk, met een gitaar

• Zoutelande (2017) van BLØF en Geike Arnaert wordt een van de grootste hits ooit in Nederland

• Snelle en Froukje bouwen eerst zelf een publiek op via TikTok en YouTube; pas daarna volgen platenmaatschappij en radio

• Nederlands is in de jaren 2010 de taal van de hitlijsten geworden

Acda en de Munnik

Het regent zonnestralen (1998)

BLØF ft. Geike

Zoutelande (2017)

Snelle

Smoorverliefd (2020)

Froukje

Groter dan ik (2020)

Een goede vraag voor de groep: waarom werd Nederlands in de jaren 2010 opeens zo populair? Mogelijke antwoorden: streaming en de hitlijsten, hiphop, TikTok, de behoefte aan dichtbij, het succes van festivals als Concert at SEA.

Luistertips:

Acda en de Munnik – Het regent zonnestralen: Kleinkunst en pop: de lijn van Boudewijn de Groot loopt hier door.BLØF ft. Geike – Zoutelande: Een duet met de Vlaamse Geike Arnaert over een strand in Zeeland: jarenlang een van de meest gestreamde Nederlandstalige nummers.Snelle – Smoorverliefd: Van rapper naar popzanger: een liefdesliedje dat hoorde bij een campagne tegen appen op de fiets.Froukje – Groter dan ik: Elektropop met een tekst over klimaatangst: een protestlied voor een nieuwe generatie.

Image credit: NPO 3FM / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

1

Spraakwater

2

Rock Little Baby of Mine

3

Oerend hard

4

Radar Love

5

Sinds 1 dag of 2

6

Venus

7

Zoutelande

Zet deze nummers op volgorde.

1958, 1969, 1973, 1977, 1981, 1995, 2017. Image credit: NPO 3FM / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Vul in

De Tielman Brothers speelden indorock. Shocking Blue scoorde in Amerika een nummer 1 met Venus. Normaal zong in het Achterhoeks. Met Doe Maar werd zingen in het Nederlands weer populair, en Extince maakte de eerste Nederlandstalige hiphophit.

Tielman Brothers

Venus

Achterhoeks

Nederlands

Extince

Golden Earring

Radar Love

Twents

Engels

Osdorp Posse

Image credit: NPO 3FM / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Welk Nederlands nummer zou jij in deze mixtape toevoegen? Waarom?

Laat studenten ook kiezen uit genres die hier ontbreken: smartlap, levenslied, Nederlandse metal (Within Temptation, Epica), Nederlandse dance (zie Mixtape 8), Surinaamse en Antilliaanse muziek, Fries en Limburgs. Image credit: NPO 3FM / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

LINER NOTES · BEGRIPPEN

Begrippen

Indorock: rock-’n-roll van Indische Nederlanders, jaren 50 en 60

Kleinkunst: Nederlandstalig lied met nadruk op tekst, uit het cabaret

Nederbeat: Nederlandse beatmuziek uit de jaren 60, meestal in het Engels

Boerenrock: rock in dialect, zoals Normaal

Nederpop: Nederlandse popmuziek, vooral in eigen taal

Nederhop: Nederlandstalige hiphop

Ska: Jamaicaanse muziek met accenten op de offbeat

Poppodium: zaal voor popconcerten, zoals Paradiso