Mixtape 13: Van cassette tot cloud

• newEditor
• Muziek
• Muziekgeschiedenis
• HBO
• Studiejaar 1-4

Introduction

Studenten volgen de popmuziek van 1990 tot nu: Britpop, Eurodance en de cd-boom, daarna Napster, streaming, TikTok en de strijd om de masters, en verbinden recente tracks met eerdere mixtapes.

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 13

Van cassette tot cloud

Van de laatste echte gitaarstrijd tot de playlist: hoe de drager verdween en de muziek overal kwam.

A

Image credit: j bizzie from MINNEAPOLIS, USA / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

LINER NOTES · LEERDOEL

Na deze les kun je…

uitleggen hoe de popmuziek tussen 1990 en nu veranderde door Britpop, Eurodance en de cd-boom, en daarna door mp3, streaming en sociale media, en een recente track koppelen aan eerdere stromingen uit de mixtapes.

CENTRALE VRAAG

Wat verandert er aan muziek als je haar niet meer bezit, maar alleen nog toegang hebt?

Hoe luister jij meestal naar muziek? Noem een app, apparaat of plek.

Verwacht vooral Spotify, YouTube, TikTok en Apple Music. Vraag door: wie heeft nog een cd-speler, platenspeler of cassettedeck? Bewaar het woordweb voor de slotopdracht. Image credit: j bizzie from MINNEAPOLIS, USA / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

INLEIDING

De cd: standaard én probleem

De cd uit Mixtape 7 werd in de jaren 90 de standaard: duurder dan vinyl, maar goedkoop om te maken. Juist omdat hij digitaal was, kon hij ook zonder verlies worden gekopieerd.

Leg de brug naar het einde van de les: een cd bevat dezelfde enen en nullen als een mp3, alleen ongecomprimeerd. Het rippen van cd’s maakte Napster mogelijk. Image credit: Shixart1985 / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

SIDE A · TRACK 01   ·   1994-1995 · LONDEN EN MANCHESTER

Britpop: Blur tegen Oasis

• Na de Amerikaanse grunge kijken Britse bands weer naar eigen bodem: Britpop

• Blur (Londen, kunstacademie) en Oasis (Manchester, arbeidersklasse) worden tegen elkaar uitgespeeld

• Op 14 augustus 1995 verschijnen Country House en Roll With It op dezelfde dag: de Battle of Britpop

• Blur wint de hitlijst, Oasis wint de wereld met Wonderwall en (What’s the Story) Morning Glory?

• Hoor de Kinks en de Beatles terug (Mixtape 3): Britse accenten, music hall, gitaarpop

Blur

Parklife (1994)

Blur

Country House (1995)

Oasis

Roll With It (1995)

Oasis

Wonderwall (1995)

Country House verkocht in de eerste week ongeveer 274.000 exemplaren, Roll With It ongeveer 216.000. Het album van Oasis verkocht daarna wereldwijd tientallen miljoenen keren meer dan The Great Escape van Blur.

Luistertips:

Blur – Parklife: Gesproken coupletten met een plat Londens accent: de Kinks en music hall in een Britpop-jasje.Blur – Country House: De winnaar van de Battle of Britpop: blazers, een meezingrefrein en ironie.Oasis – Roll With It: Gitaarmuur, simpele akkoorden en een Lennon-achtige zanglijn.Oasis – Wonderwall: Akoestische gitaar met open snaren (capo 2) en een cello-arrangement: het kampvuurnummer van een generatie.

Image credit: Cecil / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

SIDE A · TRACK 02   ·   1993-1996 · EUROPA

Eurodance en girl power

• Eurodance: een stevige housebeat, een gerapt couplet en een gezongen refrein

• 2 Unlimited: de Nederlanders Ray Slijngaard en Anita Doth, gemaakt door twee Belgische producers

• Het is een vaste formule, net als de hitfabrieken uit Mixtape 12, op de beats uit Mixtape 8

• De Spice Girls worden in 1996 een wereldmerk: vijf personages, een slogan (girl power) en eindeloos veel merchandise

2 Unlimited

No Limit (1993)

Spice Girls

Wannabe (1996)

De producers van 2 Unlimited waren Phil Wilde en Jean-Paul De Coster. No Limit stond in 1993 in een groot deel van Europa op nummer 1, ook in Nederland en het Verenigd Koninkrijk.

Luistertips:

2 Unlimited – No Limit: Tel de onderdelen: synthriff, rap, refrein, break. In de Britse versie werd de rap grotendeels weggeknipt.Spice Girls – Wannabe: Elk lid krijgt een eigen regel en een eigen karakter: een popgroep als merk.

Image credit: Sven Mandel / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

SIDE A · TRACK 03   ·   1998-1999 · STOCKHOLM EN DE VS

De cd-boom

• Eind jaren 90 verkoopt de muziekindustrie meer dan ooit, vooral op cd

• Een album kost veel meer dan een single: wie één hit wil, koopt vaak het hele album

• Tienerpop uit de Cheiron-studio van Max Martin (Mixtape 12) verkoopt miljoenen

• Dit is de piek van de fysieke drager: daarna gaat het snel bergafwaarts

Britney Spears

...Baby One More Time (1998)

LUISTERTIP De haak zit in de eerste seconden: drie pianoakkoorden en “Oh baby baby”. Geen intro om door te skippen.

Image credit: Zakarie Faibis / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

SIDE A · TRACK 04   ·   1999-2001 · BOSTON

Napster

• Student Shawn Fanning bouwt in 1999 een programma om mp3’s te delen: Napster

• Geen centrale winkel: gebruikers halen bestanden bij elkaar op, peer-to-peer

• Binnen twee jaar delen tientallen miljoenen mensen gratis muziek

• Metallica en Dr. Dre klagen Napster aan; in 2001 moet de dienst stoppen. Het delen gaat gewoon door

Metallica

I Disappear (2000)

LUISTERTIP Dit nummer voor de film Mission: Impossible 2 stond al op Napster voordat het uitkwam. Daarom stapte Metallica naar de rechter.

Mp3 is een Duitse uitvinding (Fraunhofer-Institut): het gooit weg wat het oor nauwelijks hoort, zodat een nummer zo’n tien keer kleiner wordt. Napster draaide vanaf juni 1999; Fanning studeerde aan Northeastern University in Boston. Image credit: Joi / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

Welke single won in 1995 de Battle of Britpop in de Britse hitlijst?

A

Roll With It

B

Country House

C

Wonderwall

D

Parklife

B. Wonderwall kwam later uit en haalde de tweede plaats. Parklife is van 1994. Image credit: j bizzie from MINNEAPOLIS, USA / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

Waarom klaagde Metallica Napster aan?

A

Napster gebruikte hun logo

B

Napster betaalde te weinig per stream

C

Hun muziek werd zonder toestemming gratis gedeeld

D

Napster verkocht nep-cd’s

C. B kan niet: streaming en betalen per stream bestonden nog niet. Image credit: j bizzie from MINNEAPOLIS, USA / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 13

Nu

Van bezit naar toegang: streaming, algoritmes, TikTok en de vraag wie de opnames eigenlijk bezit.

B

Image credit: Evan-Amos / Public domain, via Wikimedia Commons

SIDE B · TRACK 01   ·   2001-2008 · CUPERTINO EN STOCKHOLM

Van iPod tot Spotify

• 2001: de iPod, “1000 songs in your pocket”. 2003: de iTunes Store, legaal downloaden voor 99 cent per nummer

• Oktober 2008: Spotify start in Stockholm. De vraag verschuift van “bezit je het?” naar “kun je erbij?”

• De playlist neemt de rol van het album en de mixtape over, net als de mixtapes van deze reeks

• Een algoritme kiest mee wat je hoort; artiesten krijgen per stream een fractie van een cent

Spotify werd opgericht door Daniel Ek en Martin Lorentzon en kwam in 2010 naar Nederland. Vraag de groep: wat is het verschil tussen een playlist die jij maakt en een playlist die een algoritme voor je maakt? Image credit: Goombah / CC0, via Wikimedia Commons

SIDE B · TRACK 02   ·   2018-2019 · INTERNET

TikTok en het einde van genres

• Lil Nas X koopt online een beat voor 30 dollar, van de Nederlandse producer YoungKio

• Old Town Road gaat viraal op TikTok: duizenden filmpjes waarin mensen in cowboy veranderen

• Billboard haalt het nummer uit de countrylijst: niet country genoeg. Een remix met Billy Ray Cyrus volgt

• Negentien weken op 1 in de VS, een record. Country, trap en een refrein van vijftien seconden in één nummer

Lil Nas X

Old Town Road (2018)

LUISTERTIP De beat is gebouwd op een sample uit 34 Ghosts IV van Nine Inch Nails. Hoor je de banjo boven de trap-hihats?

YoungKio (Kiowa Roukema) verkocht de beat via BeatStars. De discussie over de countrylijst raakt aan Mixtape 6: wie bepaalt bij welk genre zwarte artiesten horen? Image credit: Cosmopolitan UK / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

SIDE B · TRACK 03   ·   2019-2025 · OVERAL

De artiest als eigen label

• In 2019 worden de masters van Taylor Swift, de originele opnames, doorverkocht zonder dat zij ze kan kopen

• Zij is wel de schrijver van de liedjes, dus mag ze haar oude albums opnieuw opnemen: Taylor’s Version

• Fans streamen de nieuwe versies, de oude worden minder waard

• In 2025 koopt Swift haar masters alsnog terug. Wie bezit de muziek? Die vraag speelt al sinds Tin Pan Alley (Mixtape 12)

Taylor Swift

Fearless (2008)

Taylor Swift

Fearless (Taylor’s Version) (2021)

Het verschil tussen masterrechten (de opname, meestal van het label) en auteursrechten of publishing (het lied, van de schrijver) is voor studenten die zelf gaan uitbrengen direct relevant. Denk ook aan Big Mama Thornton en Hound Dog (Mixtape 10).

Luistertips:

Taylor Swift – Fearless: De originele opname uit 2008: luister naar de stem en de productie.Taylor Swift – Fearless (Taylor’s Version): Bijna noot voor noot nagespeeld, maar met een volwassener stem. Hoor je verschil?

Image credit: Paolo V / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

1

Spotify of Apple Music

2

TikTok of Instagram

3

YouTube

4

Vrienden of medestudenten

5

Radio

6

Live

Waar ontdek jij nieuwe muziek het vaakst?

Image credit: Evan-Amos / Public domain, via Wikimedia Commons

1

De iTunes Store opent

2

Old Town Road gaat viraal

3

Napster start

4

De cd komt op de markt

5

De iPod verschijnt

6

Spotify start

Zet deze gebeurtenissen in de goede volgorde.

1982, 1999, 2001, 2003, 2008, 2019. Image credit: Evan-Amos / Public domain, via Wikimedia Commons

Vul in

In 1995 streden Blur en Oasis om de nummer 1. Napster liet gebruikers mp3-bestanden delen via peer-to-peer. Bij streaming bezit je de muziek niet meer, je hebt alleen toegang. Taylor Swift nam haar albums opnieuw op omdat iemand anders haar masters bezat.

Oasis

mp3

peer-to-peer

toegang

masters

Pulp

wav

een server

bezit

teksten

Image credit: Evan-Amos / Public domain, via Wikimedia Commons

Kies een recente track. Aan welke eerdere mixtape is hij schatplichtig, en waaraan hoor je dat?

Slotopdracht. Goede antwoorden noemen een concreet muzikaal kenmerk: een sample, een akkoordenschema, een ritme, een productietechniek of een zangstijl, en koppelen dat aan een mixtape en een periode. Image credit: Evan-Amos / Public domain, via Wikimedia Commons

LINER NOTES · BEGRIPPEN

Begrippen

Britpop: Britse gitaarpop uit de jaren 90, met de Beatles en Kinks als voorbeeld

Eurodance: Europese dance met gerapte coupletten en een gezongen refrein

mp3: gecomprimeerd audiobestand, ongeveer tien keer kleiner dan een cd-track

Peer-to-peer: bestanden delen tussen gebruikers onderling, zonder centrale server

Streaming: muziek afspelen via internet zonder het bestand te bezitten

Algoritme: rekenregel die bepaalt welke muziek je krijgt aangeboden

Masters: de originele opnames, meestal eigendom van het label

Publishing: de rechten op het lied zelf: melodie en tekst