§7.4 Zijden en hoeken berekenen (leerjaar 3)

7

Goniometrie

Paragraaf 7.4

Zijden en hoeken berekenen

Hoe hoog is die toren, en hoe steil is dat dak? Met een hoek en een afstand rekenen we het uit.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)

1 / 14
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo t

In deze les zitten 14 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen combineren Pythagoras, sin, cos en tan in meerstapsopgaven met hellingen, ladders en hoogte meten, en rekenen door zonder tussentijds af te ronden. Les bij Getal & Ruimte vmbo-kgt (mavo) leerjaar 3, hoofdstuk 7 Goniometrie, paragraaf 7.4. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

7

Goniometrie

Paragraaf 7.4

Zijden en hoeken berekenen

Hoe hoog is die toren, en hoe steil is dat dak? Met een hoek en een afstand rekenen we het uit.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)

Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 7 Goniometrie, paragraaf 7.4 Zijden en hoeken berekenen. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

7.4  Zijden en hoeken berekenen

Leerdoelen

7.4.1

Je kunt in een situatie een rechthoekige driehoek tekenen en de gegevens erbij zetten.

7.4.2

Je kunt kiezen tussen Pythagoras, sin, cos en tan en in stappen rekenen.

7.4.3

Je kunt hoogtes en hellingen berekenen en pas aan het eind afronden.

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Startvraag

Hoe steil staat de ladder?

Een ladder van 4 m staat met de voet 1 m van de muur. Schat de hoek die de ladder met de grond maakt.

A

Ongeveer 25°

B

Ongeveer 45°

C

Ongeveer 60°

D

Ongeveer 75°

Laat eerst schatten. De hoek is cos⁻¹(1 : 4) ≈ 75,5°. De ladder staat dus vrij steil: de voet is maar een kwart van de ladderlengte van de muur. 45° zou betekenen dat de voet bijna 2,8 m van de muur staat. Doorvraag: hoe berekenen we hoe hoog de ladder reikt? (Pythagoras: √(4² − 1²) ≈ 3,9 m)

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Hoogte meten

Je staat 40 m van een toren en ziet de top onder 32°. Je ogen zijn 1,6 m boven de grond. Het stuk boven je ogen: tan 32° = hoogte : 40, dus hoogte = 40 · tan 32° ≈ 25,0 m. Tel je ooghoogte erbij op: 25,0 + 1,6 = 26,6 m.

De waarnemer zit niet op de grond, dus de driehoek begint op ooghoogte. Dat is de meest vergeten stap bij hoogte meten. In de figuur is de ooghoogte voor de duidelijkheid uitvergroot getekend. Doorvraag: wat verandert er als je 10 m dichterbij staat? Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Voorbeeldopdracht 1

De nok van een dak is 2,7 m hoger dan de dakgoot. De halve breedte van het huis is 4,5 m. Bereken de dakhelling en de lengte van de dakrand.

gegeven

halve breedte = 4,5 m

hoogte nok = 2,7 m

uitwerking

tan α = 2,7 : 4,5 = 0,6

α = tan⁻¹(0,6) ≈ 31,0°

rand = √(4,5² + 2,7²) ≈ 5,2 m

antwoord

Dakhelling 31,0° en dakrand 5,2 m

Twee vragen, twee gereedschappen: een hoek uit twee zijden (tan⁻¹) en een zijde uit twee zijden (Pythagoras). Je kunt de rand ook met sin berekenen: 2,7 : sin 31,0° ≈ 5,2 m. Laat leerlingen controleren of beide uitkomsten kloppen. De rand is langer dan beide rechthoekszijden, dat klopt. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Meerstapsopgaven

Zo pak je een opgave met meerdere stappen aan.

  1. Teken en label

Teken de rechthoekige driehoek en zet alle gegevens erbij.

  1. Kies per stap

Twee zijden en een zijde gezocht: Pythagoras. Anders: sin, cos of tan.

  1. Rond pas laatst af

Laat tussenuitkomsten in je rekenmachine staan en rond aan het eind af.

Het tekenen van de situatie is het halve werk. Bij het kiezen helpt hardop zeggen: wat weet ik, wat zoek ik? Afronden pas aan het eind voorkomt dat kleine afrondingsfouten zich opstapelen. Dat komt in de verderkijker terug. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Kennis

1

Je rekent in twee stappen. Wanneer rond je je uitkomst af?

A

Pas na de laatste stap

B

Na elke stap

C

Alleen na de eerste stap

D

Nooit

Rond aan het eind af en reken tussendoor met het hele getal van je rekenmachine. Na elke stap afronden stapelt de fout zich op. Alleen na de eerste stap afronden doet hetzelfde voor de tweede stap. Nooit afronden kan ook niet: de opgave vraagt vaak om 1 decimaal.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Toepassing

2

Hoeveel meter komt de baan boven de grond uit? Rond af op 1 decimaal.

De baan is de schuine zijde (7 m), de hoogte is overstaand aan de hoek van 12°. Hoogte = 7 · sin 12° ≈ 1,5 m. Wie 7 · cos 12° ≈ 6,8 m berekent, vindt de afstand over de grond. Wie 7 : sin 12° ≈ 33,7 m doet, heeft gedeeld in plaats van vermenigvuldigd: dat is langer dan de baan zelf, dus onmogelijk. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Toepassing

3

Een ladder van 3,5 m staat met de voet 1,2 m van de muur. Welke hoek maakt hij met de grond?

A

20,1°

B

18,9°

C

69,9°

D

71,1°

De voet is aanliggend (1,2 m), de ladder schuin (3,5 m): de cosinus. cos⁻¹(1,2 : 3,5) ≈ 69,9°. 20,1° is de hoek bij de muur (90° − 69,9°), of sin⁻¹(1,2 : 3,5). 18,9° komt uit tan⁻¹(1,2 : 3,5), de verkeerde formule. 71,1° komt uit tan⁻¹(3,5 : 1,2): de verhouding omgedraaid en de tangens genomen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Vul de ontbrekende woorden in.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Toepassing

4

Rond pas aan het einde af en gebruik tussendoor het hele getal.

Bij hoogte meten tel je je ooghoogte erbij op.

Twee zijden bekend en de derde gezocht: de stelling van Pythagoras.

einde
ooghoogte
Pythagoras
begin
hoek

Drie kernzinnen uit de les. De afleiders passen niet: je rondt niet in het begin af en een hoek is geen manier om een zijde uit twee zijden te berekenen. Laat leerlingen een eigen voorbeeld bij elke zin bedenken.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Toepassing

★ 5

Een ramp van 1,2 m hoog maakt 20° met de grond en is 2 m breed. Bereken de oppervlakte van het hellende vlak (m², 1 decimaal).

Eerst de lengte van het hellende vlak: 1,2 : sin 20° ≈ 3,5088 m, dus het vlak is bijna 3,5 m lang. Dan de oppervlakte: 3,5088 · 2 ≈ 7,0 m². Wie 1,2 · 2 = 2,4 m² doet, vergeet de lengte van het vlak. Wie 1,2 : tan 20° ≈ 3,3 gebruikt, rekent met de afstand over de grond: dan krijg je 6,6 m². Doorvraag: waarom deel je door sin 20° en niet door cos 20°?

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

V E R D E R K I J K E R

Waarom niet tussendoor afronden?

Neem tan 40° ≈ 0,8391. Reken je 100 · tan 40° uit, dan krijg je 83,9. Rond je eerst af op 0,84, dan vind je 84,0. Dat verschil lijkt klein, maar bij elke stap kan het groter worden. Rond dus altijd pas aan het eind af.

Bij 100 · 0,8391 is het verschil 0,1. Bij een toren van 1000 m is dat bijna 1 m, en bij een tweede berekening kan de afwijking verder oplopen. Dit is ook een examenpunt: de rekenmachine bewaart meer decimalen dan jij opschrijft. Je kunt de ANS-toets gebruiken. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

7.4.1 Situatie tekenen

2

7.4.2 Kiezen en in stappen rekenen

3

7.4.3 Hoogte en helling berekenen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

7.4

Klik hier

Image credit: LessonUp