AI, slim bekeken · Groep 5-6 · 3. Goede vraag, goed antwoord?

• newEditor
• Digitale geletterdheid
• Basisschool
• Groep 5,6

Introductie

De leerkracht stelt vragen aan een chatbot op het digibord. Groep 5-6 leert wat een goede vraag is, ontdekt dat AI zich kan vergissen en checkt als 'checkers' antwoorden in andere bronnen.

Instructies

Handleiding Groep 5-6 les 3, Goede vraag, goed antwoord.pdf

AI, SLIM BEKEKEN

Goede vraag, goed antwoord?

Hoe stel je een chatbot een goede vraag? En hoe weet je of het antwoord klopt?

GROEP 5-6 · LES 3 · 45 MIN

AI, slim bekeken: leerlijn AI-geletterdheid. Groep 5-6, les 3 van 4 (45 minuten). Lijn: gebruiken.

Kerndoel: PO 22D: verantwoord interacteren met een AI-systeem; 22B: betrouwbaarheid van informatie beoordelen; 24A: dilemma's bij het delen van persoonsgegevens.

AILit: Engage 3 (uitkomst accepteren, aanpassen of afwijzen), Create 2 (vragen verfijnen), Manage 4 (het proces bewaken).

Voorbereiding: AI-chatbot op het digibord met het account van de leerkracht (leerlingen typen niet zelf), of gebruik de voorbeeldantwoorden. Print de 6 checkkaarten (zie materialen), zodat elk groepje er twee krijgt. Leg informatieboeken klaar en zet een kindervriendelijke bron klaar op een paar schoolcomputers, bijvoorbeeld WikiKids of de website van Het Klokhuis.

De volledige docentenhandleiding staat als bijlage bij deze les. Image credit: Gaelle Marcel / Unsplash

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Dit ga je leren

• Ik kan een duidelijke vraag voor een chatbot bedenken.

• Ik weet dat een chatbot zich kan vergissen, ook als hij zeker klinkt.

• Ik kan een antwoord checken in een andere bron.

AI, SLIM BEKEKEN

Lees de doelen voor en vraag wat de leerlingen al weten. Kom er aan het eind van de les op terug.

Heb je weleens iemand een chatbot zien gebruiken?

1

Ja, vaak

2

Een paar keer

3

Nooit

4

Weet ik niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

1. Laat kiezen. 2. Vraag: 'Waar gebruikte die persoon het voor?' Verwacht: huiswerk, een mail schrijven, iets opzoeken, een recept. 3. Zeg: 'Jullie gebruiken een chatbot nog niet zelf. Veel chatbots zijn pas vanaf 13 jaar. Maar je ziet het wel om je heen. Vandaag leer je hoe je er slim mee omgaat, zodat je dat later kunt.'

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Hoe maakt een chatbot een antwoord?

• Een chatbot is getraind met enorm veel teksten van internet en uit boeken.

• Hij maakt een antwoord dat past bij wat hij in die teksten zag.

• Hij zoekt niet op of het waar is. Daarom kan hij zich vergissen.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Een chatbot schrijft wat waarschijnlijk klinkt, op basis van alles wat hij gelezen heeft. Meestal klopt dat. Soms niet.' 3. Vraag: 'Wat is het verschil met een encyclopedie?' Verwacht: in een encyclopedie hebben mensen het gecontroleerd. Misvatting: 'de chatbot zoekt het op internet op'. Zeg: 'Sommige chatbots kunnen ook zoeken, maar het antwoord schrijven ze zelf. En daarin kunnen fouten sluipen.'

Image credit: Michał Parzuchowski / Unsplash

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Zo stel je een goede vraag

• Zeg precies wat je wil weten.

• Zeg voor wie het is: bijvoorbeeld voor groep 6.

• Zeg hoe je het wil: 3 zinnen, een lijstje, makkelijke woorden.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Een chatbot kan niet in je hoofd kijken. Hoe duidelijker je vraag, hoe beter het antwoord.' 3. Laat een voorbeeld zien: 'Vertel iets over dieren' tegenover 'Geef 3 feiten over de ijsbeer voor een spreekbeurt in groep 6'. 4. Zeg: 'Die twee vragen gaan we nu uitproberen.'

Image credit: Christin Hume / Unsplash

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Vraag 1: een vage vraag

OP HET DIGIBORD

Vertel iets over dieren.

Dieren zijn levende wezens die in bijna elke omgeving op aarde voorkomen. Er zijn zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën, vissen en ongewervelde dieren. Sommige dieren eten planten, andere eten vlees en weer andere eten allebei. Wil je meer weten over een bepaald dier of een bepaalde groep?

AI-ANTWOORD

Praat erover

Heb je hier iets aan voor een spreekbeurt?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Typ de vraag op het digibord, of lees het voorbeeldantwoord voor. 2. Vraag: 'Heb je hier iets aan?' Verwacht: niet echt, het is heel algemeen. 3. Zeg: 'Kijk naar de laatste zin. De chatbot vraagt zelf om een duidelijkere vraag. Die gaan we geven.'

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Vraag 2: een duidelijke vraag

OP HET DIGIBORD

Geef 3 feiten over de ijsbeer voor een spreekbeurt in groep 6. Gebruik korte zinnen.

1. Onder zijn witte vacht heeft een ijsbeer een zwarte huid. Die neemt de warmte van de zon goed op.

2. IJsberen zijn sterke zwemmers. Ze kunnen soms tientallen kilometers achter elkaar zwemmen.

3. Een volwassen mannetje kan meer dan 500 kilo wegen. Dat is ongeveer zo zwaar als zeven volwassen mensen samen.

AI-ANTWOORD

Praat erover

Wat is beter aan dit antwoord? Klopt alles?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Typ de vraag of lees het voorbeeld voor. 2. Vraag: 'Wat is er beter?' Verwacht: precies 3 feiten, kort, over één dier. 3. Vraag: 'Klopt alles?' Het klopt: ijsberen hebben een zwarte huid, zwemmen grote afstanden en mannetjes wegen 350 tot 700 kilo. Check samen de vergelijking: een volwassene weegt ongeveer 70 kilo, zeven keer 70 is 490. Dat klopt ongeveer. 4. Zeg: 'Zelfs een goed antwoord check je. Vooral cijfers en vergelijkingen.'

Welke vraag geeft waarschijnlijk het beste antwoord?

A

Vertel alles wat je weet over slapen

B

Slapen?

C

Is slapen nou goed of niet?

D

Geef 3 slaaptips voor kinderen van 10

1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Bij de goede vraag weet de chatbot wat je wil (tips), hoeveel (3) en voor wie (kinderen van 10).' Misvatting: 'vertel alles' lijkt handig omdat je veel krijgt. Zeg: 'Dan krijg je een lange lap tekst waar je weinig aan hebt.' Misvatting: 'Is slapen goed of niet?' Zeg: 'Daar komt een ja of een vaag antwoord op.'

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Vraag 3: klopt dit wel?

OP HET DIGIBORD

Noem 4 boeken van Annie M.G. Schmidt.

Annie M.G. Schmidt schreef veel bekende kinderboeken, zoals:

1. Jip en Janneke

2. Pluk van de Petteflet

3. Otje

4. Kikker is verliefd. Haar boeken zijn geliefd om hun humor en fantasie.

AI-ANTWOORD

Praat erover

Er zit een fout in. Wie weet welke?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Vertel dat dit een echt voorbeeld is van een fout die chatbots maken. Geeft de chatbot live een goed antwoord, gebruik dan dit voorbeeld. 2. Vraag: 'Welk boek hoort er niet bij?' Laat leerlingen raden. 3. Zeg: 'Kikker is verliefd is geschreven door Max Velthuijs. De rest klopt.' 4. Vraag: 'Merk je aan het antwoord dat het fout is?' Verwacht: nee, het klinkt heel zeker. 5. Zeg: 'Een chatbot kan dingen door elkaar halen die vaak samen genoemd worden. Hij klinkt even zeker bij goede als bij foute antwoorden.'

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Wij zijn de checkers

GROEPJES

1. Elk groepje krijgt twee checkkaarten met een antwoord van een chatbot.

2. Zoek het antwoord op in een boek of op een betrouwbare kindersite.

3. Beslis: klopt het, klopt het niet of klopt het deels?

4. Schrijf op welke bron je gebruikte.

9

minute

00

second

add30s

9 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Maak groepjes van 3 en geef elk groepje twee kaarten. 2. Zeg: 'Jullie zijn checkers. Geloof de chatbot niet zomaar. Zoek het na.' 3. Geef 6 minuten. Loop rond en vraag: 'Welke bron gebruiken jullie? Waarom vertrouw je die?' 4. Bespreek in 3 minuten. Klopt: kaart 1 (Mount Everest), 2 (octopus), 6 (water). Klopt niet: kaart 3 (Eiffeltoren is gebouwd tussen 1887 en 1889), 4 (een giraf slaapt maar kort, in stukjes), 5 (De Nachtwacht is van Rembrandt). 5. Zeg: 'De helft klopte niet, en ze klonken allemaal even zeker.'

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Zo check je een antwoord

• Zoek het op in een tweede bron: een boek of een betrouwbare site.

• Let extra op jaartallen, cijfers en namen.

• Twijfel je? Vraag het aan een volwassene.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'De fouten in de opdracht zaten in een jaartal, een getal en een naam. Daar gaat het vaak mis.' 3. Vraag: 'Waarom is een boek uit de bibliotheek betrouwbaarder?' Verwacht: er hebben mensen naar gekeken voordat het gedrukt werd.

Stelling: Als een chatbot heel zeker klinkt, klopt het meestal wel.

1

Eens

2

Oneens

3

Weet ik nog niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

1. Laat kiezen: eens of oneens. 2. Vraag van beide kanten een reden. 3. Zeg: 'Chatbots hebben het vaak goed. Maar ze klinken bij foute antwoorden precies even zeker als bij goede. Zeker klinken zegt dus niets over kloppen. Denk aan Kikker is verliefd.' Verwacht: veel leerlingen die eerst eens waren, veranderen na de opdracht van mening. Vraag wie van mening is veranderd en waarom.

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Verantwoord vragen

• Typ nooit je naam, adres, school of foto's van jezelf of anderen.

• Onder de 13 gebruik je een chatbot alleen samen met een volwassene.

• Gebruik je AI voor schoolwerk? Zeg het erbij.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Wat je in een chatbot typt, komt op de computers van een bedrijf. Soms wordt het gebruikt om de chatbot verder te trainen.' 3. Vraag: 'Waarom zou je erbij zeggen dat je AI gebruikte?' Verwacht: omdat het anders niet eerlijk is, of omdat de juf dan weet wat jij zelf deed. 4. Zeg: 'Op school spreken we daar samen afspraken over.'

Goed idee om aan een chatbot te vragen, samen met een volwassene?

Goed idee

Geen goed idee

Uitleg over vulkanen

Je adres en telefoonnummer

Ideeën voor een spreekbeurt

Foto van een klasgenoot

Je hele werkstuk laten maken

Een moeilijk woord uitleggen

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

1. Laat slepen en bespreek. 2. Bij 'je hele werkstuk laten maken' vraag je: 'Waarom geen goed idee?' Verwacht: dan leer je niets, en het is niet jouw werk. 3. Bij de foto van een klasgenoot: 'Die klasgenoot heeft geen toestemming gegeven.' Misvatting: 'ideeën voor een spreekbeurt is ook valsspelen'. Zeg: 'Ideeën krijgen is prima, als jij zelf kiest en het werk doet.'

Een chatbot geeft een antwoord. Wat doe je?

A

Ik check het in een andere bron

B

Ik neem het meteen over

C

Ik vraag het nog eens aan hem

D

Ik geloof het als het lang is

Exitvraag. 1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Check het in een andere bron: een boek, een betrouwbare site of een volwassene.' Misvatting: 'ik vraag het nog eens aan hem'. Zeg: 'Dan krijg je misschien een ander antwoord, maar je weet nog steeds niet welke klopt. Een tweede bron moet echt iets anders zijn.' Misvatting: 'als het lang is'. Zeg: 'Lang is niet hetzelfde als waar.'

GROEP 5-6 · LES 3 · GEBRUIKEN

Woorden van vandaag

chatbot Een AI waar je een vraag aan stelt. Hij schrijft een antwoord.

vraag verfijnen Je vraag duidelijker maken: wat, voor wie en hoe.

checken Nazoeken of iets klopt, in een andere bron.

bron Waar informatie vandaan komt, zoals een boek of website.

vergissen Een fout maken. Een chatbot doet dat soms, heel zeker.

persoonsgegevens Gegevens over jou, zoals je naam, adres of foto.

AI, SLIM BEKEKEN

Herhaal de woorden kort. Laat leerlingen er een zin mee maken of er een aanwijzen die ze nu beter snappen.