AI, slim bekeken · Groep 7-8 · 2. Het volgende woord

• newEditor
• Digitale geletterdheid
• Basisschool
• Groep 7,8

Introductie

Groep 7-8 speelt taalmodel met een dobbelsteen en ontdekt dat een chatbot steeds het volgende woord voorspelt. Daarom klinkt hij slim en verzint hij soms iets wat echt lijkt.

Instructies

Docentenhandleiding Groep 7-8 les 2, Het volgende woord.pdf

AI, SLIM BEKEKEN

Het volgende woord

Een chatbot raadt steeds het volgende woord. Slim, maar soms mis.

GROEP 7-8 · LES 2 · 45 MIN

AI, slim bekeken: leerlijn AI-geletterdheid. Groep 7-8, les 2 van 4 (45 minuten). Lijn: snappen.

Kerndoel: PO 22D: beschrijven van elementen van een AI-systeem; beschrijven hoe het gedrag van AI-systemen lijkt op menselijk gedrag (dia 'Waarin lijkt een chatbot op een mens?'); verantwoord interacteren; 22B: betrouwbaarheid.

AILit: Engage 2 (uitleggen hoe AI werkt zonder misvattingen), Engage 3 (uitkomst beoordelen).

Voorbereiding: Per groepje van 3 of 4 een dobbelsteen en een werkblad voor het woordspel (zie materialen). Schrijf de zinsbegins voor het raadspel op een briefje. AI-chatbot op het digibord met het account van de leerkracht, of gebruik het voorbeeldantwoord.

De volledige docentenhandleiding staat als bijlage bij deze les. Image credit: Salah Darwish / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Dit ga je leren

• Ik kan uitleggen dat een taalmodel steeds het volgende woord voorspelt.

• Ik kan uitleggen waarom een chatbot slim klinkt maar zich kan vergissen.

• Ik weet waar een chatbot goed en minder goed in is.

AI, SLIM BEKEKEN

Lees de doelen voor en vraag wat de leerlingen al weten. Kom er aan het eind van de les op terug.

Hoe maakt een chatbot volgens jou een antwoord?

1

Hij zoekt het op internet

2

Hij voorspelt woord voor woord

3

Iemand typt heel snel mee

4

Hij denkt na zoals een mens

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

1. Laat kiezen en vertel nog niet het antwoord. 2. Vraag een paar leerlingen waarom ze dit kozen. Verwacht: veel leerlingen kiezen 'opzoeken op internet' of 'nadenken'. 3. Zeg: 'Aan het eind van de les weet je hoe het echt zit. We beginnen met een spel.'

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Raad het volgende woord

UNPLUGGED

1. De juf of meester leest het begin van een zin voor.

2. Roep niet, maar schrijf het volgende woord op een briefje of wisbordje.

3. Laat tegelijk zien. Welk woord kozen de meesten?

5

minute

00

second

add30s

5 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees zinsbegins voor en laat leerlingen het volgende woord opschrijven. Voorbeelden: 'Ik poets elke avond mijn ...' (tanden). 'Het regent pijpenstelen, dus ik neem mijn ...' (paraplu, jas). 'Na de zomervakantie ga ik naar groep ...' (8, of 7). 'Mijn lievelingsdier is een ...' (van alles). 2. Tel steeds hoe vaak een woord gekozen werd. 3. Vraag: 'Waarom kozen bijna alle leerlingen tanden, maar bij het lievelingsdier niet?' Verwacht: bij tanden is er maar één logisch woord. 4. Zeg: 'Jullie hebben net gedaan wat een chatbot doet: raden wat het waarschijnlijkste volgende woord is.'

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Zo werkt een taalmodel

• Een chatbot werkt met een taalmodel, getraind op miljarden zinnen.

• Het voorspelt steeds welk stukje tekst waarschijnlijk volgt.

• Stukje voor stukje ontstaat zo een heel antwoord.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Het taalmodel heeft zoveel teksten gezien dat het goed weet welke woorden vaak na elkaar komen. Na ik poets mijn komt bijna altijd tanden.' 3. Zeg: 'Het doet dat heel snel, woord voor woord, tot het antwoord af is.' Misvatting: 'het zoekt het antwoord op'. Zeg: 'Het basisidee is voorspellen, niet opzoeken. Sommige chatbots kunnen er ook bij zoeken, maar het antwoord maken ze door te voorspellen.'

Image credit: Compare Fibre / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Vier woorden om te snappen

Training

Het model leerde van enorm veel tekst uit boeken en van websites.

Token

Een stukje tekst: een woord of een deel ervan, bijvoorbeeld fiets + en.

Kans

Voor elk volgend stukje rekent het model uit hoe waarschijnlijk het is.

Een beetje toeval

Het kiest niet altijd het meest waarschijnlijke. Zo varieert het antwoord.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Bespreek de kaarten. 2. Zeg bij token: 'Een taalmodel leest geen losse letters, maar stukjes tekst. Zo rekent het makkelijker met heel veel tekst tegelijk.' 3. Zeg bij kans: 'Na ik poets mijn heeft tanden misschien 90 procent kans, en schoenen 3 procent.' 4. Zeg bij toeval: 'Als je dezelfde vraag twee keer stelt, krijg je vaak een ander antwoord. Dat komt door dat beetje toeval. Dat gaan we nu zelf proberen met een dobbelsteen.'

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Wij zijn een taalmodel

GROEPJES

1. Begin met: Op vrijdagmiddag gaan we ...

2. Schrijf 3 woorden die kunnen volgen: 1 is het meest waarschijnlijk, 3 het minst.

3. Gooi: 1 tot 3 kies woord 1, 4 of 5 kies woord 2, een 6 kies woord 3.

4. Herhaal tot je zin 10 woorden heeft. Lees hem voor.

8

minute

00

second

add30s

8 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Maak groepjes van 3 of 4 en geef een dobbelsteen en een werkblad. 2. Doe het eerste woord samen voor op het bord: 'Op vrijdagmiddag gaan we ...' 1 gymmen, 2 knutselen, 3 zwemmen. Gooi en schrijf het gekozen woord op. 3. Geef 5 minuten. 4. Laat drie groepjes hun zin voorlezen. 5. Vraag: 'Iedereen begon hetzelfde. Waarom zijn de zinnen verschillend?' Verwacht: door de dobbelsteen. 6. Vraag: 'Zijn de zinnen waar?' Verwacht: nee, ze klinken logisch maar zijn verzonnen. 7. Zeg: 'Precies zo werkt een taalmodel. Het kiest wat past, niet wat waar is.'

Wat doet een taalmodel steeds?

A

Het zoekt het antwoord op in een boek

B

Het voorspelt het volgende stukje tekst

C

Het begrijpt de vraag zoals een mens

D

Het kopieert een tekst van een website

1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Het voorspelt steeds het volgende stukje tekst, net als jullie met de dobbelsteen.' Misvatting: 'het kopieert een website'. Zeg: 'Meestal niet. Het maakt steeds nieuwe zinnen, al kunnen die lijken op wat het gelezen heeft.' Misvatting: 'het begrijpt je zoals een mens'. Zeg: 'Het lijkt alsof hij je begrijpt, omdat hij zo goed voorspelt welke woorden passen.'

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Waarin lijkt een chatbot op een mens?

• Net als jij praat hij in zinnen en leerde hij van heel veel voorbeelden.

• Net als jij in het spel raadt hij welk woord waarschijnlijk volgt.

• Anders dan jij voelt hij niets en weet hij niet wat waar is.

• Hij heeft zelf niets meegemaakt: geen vakantie, geen vrienden, geen school.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Zeg: 'Een chatbot klinkt soms net als een mens. Waarin lijkt hij echt op ons, en waarin niet?' 2. Laat twee leerlingen een overeenkomst noemen. Verwacht: hij praat, hij leert. Lees de eerste twee bullets. 3. Zeg: 'Jullie leerden taal ook van voorbeelden, en raadden in het spel ook het volgende woord.' 4. Lees de laatste twee bullets. Vraag: 'Als een chatbot schrijft: ik vind dat ook leuk, voelt hij dat dan?' Verwacht: nee, die zin past gewoon goed. Misvatting: 'hij heeft gevoelens, want hij zegt sorry'. Zeg: 'Hij leerde van teksten van mensen, en mensen zeggen vaak sorry. Daarom klinkt hij menselijk, maar hij voelt niets.'

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Waarschijnlijk is niet hetzelfde als waar

• Een chatbot schrijft vloeiende zinnen, want hij heeft heel veel tekst gezien.

• Maar wat goed klinkt, hoeft niet te kloppen.

• Weet hij het niet, dan verzint hij soms iets wat echt lijkt: een hallucinatie.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'De dobbelsteenzinnen klonken goed, maar waren niet waar. Zo kan een chatbot ook iets verzinnen.' 3. Zeg: 'Een verzonnen antwoord heet een hallucinatie. Het gebeurt vooral bij vragen over iets waar weinig over geschreven is: een klein dorp, een onbekend persoon, je eigen school.' 4. Vraag: 'Waarom zegt hij dan niet gewoon: ik weet het niet?' Verwacht: omdat hij voorspelt wat klinkt als een antwoord. Zeg: 'Nieuwere chatbots zeggen dat vaker, maar lang niet altijd.'

Image credit: Thomas Park / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Een verzonnen antwoord

OP HET DIGIBORD

Wie won in 2019 het schoolvoetbaltoernooi in onze gemeente?

In 2019 werd het schoolvoetbaltoernooi gewonnen door basisschool De Regenboog. In een spannende finale versloegen zij OBS De Linde met 2-1. Het winnende doelpunt viel in de laatste minuut.

AI-ANTWOORD

Praat erover

Hoe weet de chatbot dit? Kan het kloppen?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Typ de vraag op het digibord, met de naam van jullie gemeente, of lees het voorbeeld voor. Een chatbot met een zoekfunctie zegt misschien dat hij het niet weet: bespreek dan dat andere chatbots juist dit soort antwoorden verzinnen. 2. Vraag: 'Klinkt dit echt?' Verwacht: ja, heel echt. 3. Vraag: 'Bestaan deze scholen? Hoe weet de chatbot dit?' 4. Zeg: 'De chatbot kent de uitslag niet. Hij voorspelt hoe een antwoord op zo'n vraag meestal klinkt: een schoolnaam, een uitslag, een spannend doelpunt. Alles verzonnen.'

Vul in

Een taalmodel voorspelt steeds het meest waarschijnlijke volgende woord. Het leerde dat van heel veel tekst, maar het weet niet of iets waar is.

waarschijnlijke

tekst

waar

grappige

plaatjes

moeilijk

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

1. Laat de woorden slepen. 2. Lees de zinnen samen hardop. 3. Misvatting: 'plaatjes' bij tekst. Zeg: 'Er zijn ook AI's die van plaatjes leren, maar een taalmodel leert van tekst.' 4. Vraag: 'Wat betekent de laatste zin voor jou als gebruiker?' Verwacht: dat je moet checken.

Waar is een chatbot goed in, en waar minder?

Goed in

Minder goed in

Een tekst korter maken

Ideeën bedenken

Feiten over je eigen dorp

Nieuws van vandaag

Een brief netter maken

Precies weten wat waar is

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

1. Laat slepen. 2. Zeg bij nieuws van vandaag: 'Het taalmodel leerde van teksten tot een bepaalde datum. Wat daarna gebeurde, staat er niet in. Sommige chatbots zoeken er iets bij, maar ook dan kan het mis gaan.' 3. Zeg bij je eigen dorp: 'Daar is weinig over geschreven, dus is de kans op verzinnen groot.' 4. Zeg: 'Een chatbot is sterk in taal: herschrijven, samenvatten, ideeën. Hij is zwak in feiten checken en in dingen die weinig in zijn teksten voorkwamen.' Misvatting: 'ideeën bedenken kan een computer niet'. Zeg: 'Hij combineert wat hij gelezen heeft tot nieuwe ideeën. Kiezen welk idee goed is, doe jij.'

Stelling: Een chatbot die heel goed schrijft, weet ook veel.

1

Eens

2

Oneens

3

Weet ik nog niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

1. Laat kiezen: eens of oneens. 2. Vraag van beide kanten een reden. 3. Zeg: 'Goed schrijven en veel weten zijn twee verschillende dingen. De chatbot is vooral goed in taal. Vaak klopt wat hij zegt, omdat het vaak in zijn teksten stond. Maar het schoolvoetbaltoernooi liet zien dat hij net zo mooi schrijft als hij iets verzint.' Verwacht: leerlingen die zeggen 'hij weet wel veel, maar niet alles'. Dat is een goed antwoord.

Waarom zit een chatbot er soms naast?

A

Hij heeft te weinig stroom gekregen

B

Hij liegt expres om je te testen

C

Iemand heeft een fout in hem getypt

D

Hij kiest wat logisch klinkt, niet wat waar is

Exitvraag. 1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Hij voorspelt wat waarschijnlijk klinkt. Meestal is dat ook waar, maar niet altijd.' Misvatting: 'hij liegt expres'. Zeg: 'Liegen betekent dat je weet dat iets niet waar is. De chatbot weet niet wat waar is.' 3. Ga terug naar de poll van het begin en vraag: 'Welk antwoord zou je nu kiezen?'

GROEP 7-8 · LES 2 · SNAPPEN

Woorden van vandaag

taalmodel AI die getraind is op heel veel tekst en het volgende stukje tekst voorspelt.

token Een stukje tekst: een woord of een deel van een woord.

voorspellen Raden wat het waarschijnlijkst komt.

kans Hoe groot de mogelijkheid is dat iets gebeurt of volgt.

hallucinatie Een verzonnen antwoord van een chatbot dat echt lijkt.

AI, SLIM BEKEKEN

Herhaal de woorden kort. Laat leerlingen er een zin mee maken of er een aanwijzen die ze nu beter snappen.