AI, slim bekeken · Groep 3-4 · 4. Mens of machine?

• newEditor
• Digitale geletterdheid
• Basisschool
• Groep 3,4

Introductie

Groep 3-4 ontdekt dat AI kan praten, maar niets voelt en geen echte vriend is. Met een gevoelsspel, twee vragen aan een chatbot op het digibord en een tekenopdracht.

Instructies

Handleiding Groep 3-4 les 4, Mens of machine.pdf

AI, SLIM BEKEKEN

Mens of machine?

AI kan praten en tekenen. Maar kan AI ook voelen? En kan AI je vriend zijn?

GROEP 3-4 · LES 4 · 45 MIN

AI, slim bekeken: leerlijn AI-geletterdheid. Groep 3-4, les 4 van 4 (45 minuten). Lijn: afwegen.

Kerndoel: PO 22D: beschrijven hoe het gedrag van AI-systemen lijkt op menselijk gedrag; verantwoord interacteren met een AI-systeem; 24B: jezelf en de ander.

AILit: Engage 2 (misvattingen over AI vermijden), Engage 7 (ethische principes: AI is geen persoon).

Voorbereiding: AI-chatbot op het digibord met het account van de leerkracht, of lees de voorbeeldantwoorden voor. Papier en kleurpotloden, elk vel in tweeën gevouwen. Denk vooraf na over kinderen in de klas die thuis veel met een spraakassistent praten: benoem het zonder oordeel.

De volledige docentenhandleiding staat als bijlage bij deze les. Image credit: Nathan Dumlao / Unsplash

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

Dit ga je leren

• Ik weet dat AI kan praten, maar niets voelt.

• Ik weet dat een computer geen echte vriend is.

• Ik kan zeggen waar een mens beter in is.

AI, SLIM BEKEKEN

Lees de doelen voor en vraag wat de leerlingen al weten. Kom er aan het eind van de les op terug.

Kan een robot blij zijn?

1

Ja

2

Nee

3

Een beetje

4

Weet ik niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

1. Lees de vraag en de antwoorden voor en laat kiezen. 2. Vraag een kind dat 'ja' koos: 'Hoe zie je dat een robot blij is?' Verwacht: hij lacht, hij zegt 'wat leuk'. 3. Zeg: 'Weet je nog: AI heeft geleerd van heel veel voorbeelden. Vandaag gaan we kijken of AI ook kan voelen.'

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

AI kan praten, maar voelt niets

• AI kan zeggen: wat leuk!

• Maar AI is niet echt blij of verdrietig.

• AI doet na wat mensen zeggen.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'AI heeft heel veel teksten van mensen gelezen. Daarin staat vaak: wat leuk, wat jammer. Dus AI zegt dat ook. Maar AI voelt er niets bij.' 3. Vraag: 'Wat voel jij als je een cadeautje krijgt?' Verwacht: blij, kriebels in je buik. 4. Zeg: 'Dat heeft een computer niet. Hij heeft geen buik en geen hart.'

Image credit: Tadeusz Lakota / Unsplash

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

Spel: voel jij het ook?

UNPLUGGED

1. De juf of meester vertelt wat er gebeurt.

2. Laat met je gezicht zien hoe jij je voelt.

3. De juf of meester zegt wat een computer zou zeggen.

4. Voelt de computer het ook? Duim omhoog of omlaag.

6

minute

00

second

add30s

6 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Zeg: 'Ik vertel wat er gebeurt. Laat met je gezicht zien hoe jij je voelt.' 2. Voorbeelden: 'Je krijgt een puppy.' 'Je ijsje valt op de grond.' 'Je vriend gaat verhuizen.' 3. Zeg na elk voorbeeld met een robotstem wat een chatbot zou zeggen, zoals: 'Wat vervelend dat je ijsje is gevallen!' 4. Vraag: 'Voelt de computer het ook?' Verwacht: duim omlaag. 5. Zeg: 'De computer weet welke woorden erbij passen. Maar alleen jij voelt het echt.'

Wie kan dit?

Alleen een mens

AI kan het ook

Echt verdrietig zijn

Een verhaaltje maken

Een knuffel geven

Een foto van een kat kennen

Echt je vriend zijn

Een liedje herkennen

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

1. Lees elk item voor en laat een kind slepen. 2. Bij 'een verhaaltje maken' zijn kinderen soms verbaasd. Zeg: 'Ja, AI kan een verhaaltje schrijven, omdat het veel verhalen heeft gelezen.' 3. Bij 'echt je vriend zijn' vraag je: 'Waarom niet?' Verwacht: de computer kent je niet echt, voelt niets, kan niet met je spelen. Misvatting: 'hij praat toch met me?' Zeg: 'Praten is nog geen vriendschap.'

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

We vragen: ben jij mijn vriend?

OP HET DIGIBORD

Ben jij mijn vriend? Antwoord in korte zinnen voor een kind van 7.

Ik vind het leuk om je te helpen! Maar ik ben een computerprogramma. Ik heb geen gevoelens en ik ken je niet echt. Ik kan niet met je spelen of je een knuffel geven. Echte vrienden vind je bij mensen, zoals kinderen in je klas en je familie.

AI-ANTWOORD

Praat erover

Wat zegt de computer zelf over vriendschap?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Typ de vraag op het digibord, of lees het voorbeeldantwoord voor. 2. Lees langzaam voor. 3. Vraag: 'Wat zegt de computer over zichzelf?' Verwacht: hij is een programma en heeft geen gevoelens. 4. Zeg: 'Let op: hij begint met ik vind het leuk. Dat zegt hij omdat mensen dat zeggen. Hij voelt het niet echt.' Het kan zijn dat een chatbot live warmer antwoordt: gebruik dat juist om te laten zien dat AI mensen nadoet.

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

We vragen: hoe smaakt een ijsje?

OP HET DIGIBORD

Hoe voelt het om een ijsje te eten? Leg het uit voor een kind van 7.

Een ijsje voelt koud en zacht in je mond. Het smaakt zoet, bijvoorbeeld naar aardbei of vanille. Op een warme dag is dat heerlijk verfrissend! Soms smelt het zo snel dat het langs je vingers druipt.

AI-ANTWOORD

Praat erover

Heeft de computer ooit een ijsje geproefd?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Typ de vraag of lees het voorbeeld voor. 2. Vraag: 'Klinkt dit goed?' Verwacht: ja, zo is het. 3. Vraag: 'Heeft de computer ooit een ijsje gegeten?' Verwacht: nee, hij heeft geen mond. 4. Zeg: 'Hoe weet hij het dan? Mensen hebben er heel vaak over geschreven. De computer zet die woorden achter elkaar. Hij weet het van horen zeggen, niet van proeven.'

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

Waar weet AI het van?

• Mensen schreven erover.

• AI zet die woorden achter elkaar.

• AI heeft het zelf nooit gevoeld of geproefd.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'AI lijkt op een papegaai die heel veel woorden heeft gehoord. Het klinkt slim, maar hij heeft het zelf nooit beleefd.' 3. Vraag: 'Wie van jullie heeft wel een ijsje geproefd?' Laat vingers opsteken. Zeg: 'Jullie weten dus iets wat de computer nooit zal weten.'

Image credit: Ugyen Tenzin / Unsplash

Kan een chatbot echt je vriend zijn?

A

Nee, hij voelt niets en kent je niet

B

Ja, als hij aardig tegen je praat

C

Ja, als je elke dag met hem praat

D

Nee, want hij kan helemaal niet praten

1. Lees de vraag en alle antwoorden voor en laat kiezen. 2. Zeg: 'Een chatbot voelt niets en kent je niet echt.' Misvatting: 'als hij aardig is, is hij een vriend'. Zeg: 'Aardig praten heeft hij geleerd van mensen.' Misvatting: 'hij kan niet praten'. Zeg: 'Hij kan wel praten, dat zagen we net. Maar praten is nog geen vriendschap.'

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

Waar is wie goed in?

Mens: voelen

Jij kunt blij, boos en verdrietig zijn.

Mens: vriendschap

Jij kunt spelen, troosten en delen.

AI: snel zoeken

AI vindt heel snel iets in veel teksten.

AI: herkennen

AI herkent stemmen, gezichten en liedjes.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees de kaarten voor. 2. Zeg: 'Mensen en AI zijn in verschillende dingen goed. AI kan helpen met zoeken en herkennen. Voor voelen en vriendschap heb je mensen nodig.' 3. Vraag: 'Kun je nog iets bedenken waar een mens beter in is?' Verwacht: knuffelen, grapjes maken, zorgen voor een huisdier.

Stelling: Als ik verdrietig ben, praat ik liever met een robot dan met een mens.

1

Duim omhoog: waar

2

Duim omlaag: niet waar

3

Weet ik niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

1. Zeg: 'Duim omhoog is eens, duim omlaag is oneens.' 2. Vraag een paar kinderen waarom. Verwacht: de meeste kiezen een mens, want die kan knuffelen en snapt het. Sommige kinderen zeggen: 'een robot vertelt het aan niemand'. Neem dat serieus. 3. Zeg: 'Een robot kan aardige woorden zeggen, maar hij kan je niet echt helpen of troosten. Bij verdriet ga je naar een mens die je vertrouwt: papa, mama, de juf of meester.'

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

Teken: AI of een mens?

ALLEEN

1. Vouw je blad dubbel.

2. Links: teken waar AI jou mee kan helpen.

3. Rechts: teken waar je een mens voor nodig hebt.

4. Vertel het aan je buur.

6

minute

00

second

add30s

6 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Deel de gevouwen vellen en kleurpotloden uit. 2. Zeg: 'Links teken je waar AI kan helpen. Bijvoorbeeld een liedje aanzetten. Rechts teken je waar je een mens voor nodig hebt. Bijvoorbeeld troosten als je valt.' 3. Loop rond en vraag: 'Waarom kan AI dat niet?' 4. Laat twee kinderen hun tekening laten zien.

Wat kan AI niet?

A

Een plaatje van een kat herkennen

B

Een verhaaltje maken

C

Echt blij of verdrietig zijn

D

Praten met een stem

Exitvraag. 1. Lees voor en laat kiezen. 2. Zeg: 'AI kan plaatjes herkennen, verhaaltjes maken en praten. Maar AI voelt niets.' 3. Vraag aan een kind dat het fout had: 'Weet je nog, het ijsje? Heeft de computer dat geproefd?' Sluit af met: 'AI is een slim hulpmiddel. Vrienden zijn mensen.'

GROEP 3-4 · LES 4 · AFWEGEN

Woorden van vandaag

voelen Blij, boos of verdrietig zijn. Dat kan alleen een mens of een dier.

doen alsof Iets zeggen zonder het echt te voelen. AI doet dat.

hulpmiddel Iets wat je helpt, zoals een schaar of een computer.

vriend Een mens die je kent, met je speelt en om je geeft.

AI, SLIM BEKEKEN

Herhaal de woorden kort. Laat leerlingen er een zin mee maken of er een aanwijzen die ze nu beter snappen.