H-1 Inkomen en welvaart rekenen
H-1 Inkomen en welvaart rekenen
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan berekeningen maken met procenten, groeifactoren, indexcijfers en CPI, en daarmee stijgingen en dalingen uitleggen en uitrekenen.
Deze slide heeft geen instructies
Met procenten een getal berekenen
Je berekent een deel van een geheel.
Formule: Getal = percentage : 100 x totaal
Berekening:
25% van 320 = 25 : 100 × 320 = 80
of
25% van 320 = 0,25 x 320 = 80 (je maakt een decimaal van het percentage)
Dus: 25% van 320 is 80.
Benadruk dat procent eerst moet worden omgezet naar een decimaal getal: 25% = 0,25 en 7% = 0,07.
Van procent naar decimaal
Bij rekenen met procenten zet je het percentage eerst om.
1% = 0,01
12% = 0,12
150% = 1,50
Regel: deel het percentage door 100.
1% = 0,01 dus 1 : 100 = 0,01
12% = 0,12 dus 12 : 100 = 0,12
150% = 1,50 dus 150 : 100 = 1,50
Laat zien dat 100% gelijk is aan 1. Dat helpt later bij groeifactoren en indexcijfers.
Nog een voorbeeld
Berekening:
7% van 450 = 0,07 × 450 = 31,5
Dus: 7% van 450 is 31,5.
Dit gebruik je bijvoorbeeld bij korting, rente of btw.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is 7% van 450?
31,5
3,15
57
63
De juiste stap is eerst 7% omzetten naar 0,07 en daarna vermenigvuldigen met 450.
Een percentage berekenen
Hier zoek je welk deel van het geheel iets is.
Formule: deel ÷ geheel × 100%
Berekening:
45 van de 180 = 45 ÷ 180 × 100% = 25%
Dus: 45 is 25% van 180.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld met aantallen
Van 30 leerlingen zijn er 18 geslaagd.
Deel : geheel x 100% = percentage
Berekening:
18 ÷ 30 × 100% = 60%
Dus: 60% is geslaagd.
Deze slide heeft geen instructies
Van breuk naar percentage
Een percentage is eigenlijk een breuk op 100.
0,5 = 50%
0,25 = 25%
0,08 = 8%
Dat maakt controleren vaak makkelijker.
Deze slide heeft geen instructies
Welke formule gebruik je om een percentage te berekenen?
deel ÷ geheel × 100%
geheel ÷ deel × 100%
deel × geheel × 100%
geheel - deel × 100%
Veelgemaakte fout: leerlingen doen geheel ÷ deel in plaats van deel ÷ geheel.
Stijging of daling met groeifactor
Met een groeifactor reken je een bedrag omhoog of omlaag.
Formule stijging: nieuw bedrag = oud bedrag × groeifactor
Formule daling: nieuw bedrag = oud bedrag × groeifactor
Groeifactor:
Stijging: 1 + percentage in decimale vorm
Daling: 1 - percentage in decimale vorm
Benadruk dat dezelfde hoofdformule geldt voor stijging en daling; alleen de groeifactor verandert.
Voorbeeld stijging
Een prijs stijgt met 8% van €250.
Groeifactor: 1 + 0,08 = 1,08
Berekening:
250 × 1,08 = 270
Dus: de nieuwe prijs is €270.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld daling
Een jas krijgt 15% korting op €120.
Groeifactor: 1 - 0,15 = 0,85
Berekening:
120 × 0,85 = 102
Dus: de nieuwe prijs is €102.
Deze slide heeft geen instructies
Groeifactor snel herkennen
3% stijging → 1,03
12% stijging → 1,12
6% daling → 0,94
25% daling → 0,75
Een groeifactor is het nieuwe deel van 1.
Laat leerlingen zien dat een groeifactor boven 1 een stijging is en onder 1 een daling.
Welke groeifactor hoort bij 15% korting?
1,15
0,15
0,85
1,85
Bij een daling trek je het percentage in decimale vorm af van 1.
Stijging of daling in procenten
Nu is de verandering in euro's of aantallen bekend en zoek je het percentage.
Formule: (nieuw - oud) : oud × 100%
Je vergelijkt dus altijd met het oude bedrag.
Het oude bedrag is de basis. Dat is een veelgemaakte foutbron.
Voorbeeld stijging in procenten
Een prijs gaat van €80 naar €92.
Berekening:
(92 - 80) : 80 x 100% = 15%
Dus: de prijs stijgt met 15%.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld daling in procenten
Een aantal daalt van 500 naar 425.
Berekening:
(425 - 500) : 500 x 100% = -15%
Dus: de daling is 15%.
Deze slide heeft geen instructies
Drie stappen
Bereken het verschil tussen nieuw en oud. (nieuw - oud)
Deel dat verschil door het oude bedrag. ( : oud)
Vermenigvuldig met 100%. ( x 100%)
Zo vind je het stijgings- of dalingspercentage.
Deze slide heeft geen instructies
Waarmee vergelijk je de verandering bij een procentuele stijging?
Het nieuwe bedrag
Het oude bedrag
Het verschilbedrag
Het gemiddelde bedrag
De basis is altijd het oude bedrag.
Met indexcijfers rekenen
Een indexcijfer vergelijkt een waarde met een basisjaar.
Formule: indexcijfer = nieuwe getal ÷ getal basisjaar × 100
In het basisjaar is het indexcijfer altijd 100.
Koppel indexcijfers aan herkenbare contexten zoals prijzen, omzet of lonen over verschillende jaren.
Wat zegt een indexcijfer?
Hoger dan 100 = stijging
Lager dan 100 = daling
Precies 100 = gelijk aan basisjaar
Je kunt toelichten dat 120 betekent: 20% hoger dan in het basisjaar.
Voorbeeld indexcijfer
De prijs van een product was €50 in het basisjaar en €60 nu.
Berekening:
60 ÷ 50 × 100 = 120
Dus: het indexcijfer is 120.
Of ter wijl een stijging van 20%
Deze slide heeft geen instructies
Van indexcijfer naar verandering
Met een indexcijfer kun je snel de procentuele verandering zien.
Index 120 → 20% stijging
Index 95 → 5% daling
Je vergelijkt steeds met 100.
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent een indexcijfer van 95?
5% stijging
95% stijging
Gelijk gebleven
5% daling
Een indexcijfer vergelijk je met 100.
CPI berekenen
CPI betekent Consumentenprijsindex.
De CPI laat zien hoe prijzen van een pakket goederen en diensten veranderen.
Formule:
Vermenigvuldig per productgroep het prijsindexcijfer met de wegingsfactor.
Tel alle uitkomsten daarvan bij elkaar op.
Deel dit totaal door het totaal van alle wegingsfactoren.
De uitkomst is het CPI
Houd het economisch: CPI meet prijsontwikkeling van consumptie. Vermijd te veel statistische details.
Oefenen: CPI
Boek H-1 par. 4 opdracht 3, 4 en 5.
Je kunt benoemen dat prijzen dan gemiddeld 7% hoger liggen dan in het basisjaar.
CPI en inflatie
Als de CPI stijgt, zijn prijzen gemiddeld gestegen.
CPI van 100 naar 107
Prijsniveau stijgt met 7%
CPI wordt gebruikt om inflatie te beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Reële stijging of daling berekenen
Reëel betekent: gecorrigeerd voor prijsstijgingen of terwijl inflatie.
Je kijkt dus niet alleen naar een loon- of omzetstijging, maar ook naar de inflatie.
Formule: reële stijging/daling in % (verandering) = nominale stijging/daling (verandering) in % - inflatie %
Maak duidelijk verschil tussen nominaal en reëel: nominaal is zonder correctie voor prijsveranderingen.
Voorbeeld reële stijging
Een loon stijgt met 5% en de inflatie is 2%.
Berekening:
5% - 2% = 3%
Dus: de reële stijging is 3%.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld reële daling
Een loon stijgt met 2%, maar de inflatie is 4%.
Berekening:
2% - 4% = -2%
Dus: er is een reële daling van 2%.
Leg uit dat koopkracht dan afneemt: met het loon kun je minder kopen dan eerst.
Van nominaal naar reëel
Nominale stijging groter dan inflatie → reële stijging
Nominale stijging gelijk aan inflatie → geen reële verandering
Nominale stijging kleiner dan inflatie → reële daling
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de reële verandering bij 2% loonstijging en 4% inflatie?
2% stijging
6% daling
2% daling
4% stijging
Reëel = nominaal - inflatie, dus 2% - 4% = -2%.
Begrippenlijst
Percentage - een deel van het geheel uitgedrukt in honderddelen
Decimale vorm - schrijfwijze van een percentage als kommagetal, zoals 0,25
Geheel - het totale bedrag of aantal waarvan je een deel neemt
Deel - het stuk van het geheel dat je berekent
Groeifactor - getal waarmee je een bedrag vermenigvuldigt bij stijging of daling
Stijging - toename van een bedrag, prijs of aantal
Daling - afname van een bedrag, prijs of aantal
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Oud bedrag - de beginwaarde waarmee je vergelijkt
Nieuw bedrag - de waarde na verandering
Verandering - het verschil tussen oud en nieuw
Indexcijfer - cijfer dat een waarde vergelijkt met een basisjaar, waarbij het basisjaar 100 is
Basisjaar - het jaar waarmee andere jaren worden vergeleken
CPI - consumentenprijsindex, een indexcijfer van prijsveranderingen
Inflatie - stijging van het gemiddelde prijsniveau
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Nominaal - zonder correctie voor inflatie
Reëel - met correctie voor inflatie
Koopkracht - hoeveel goederen en diensten je met je geld kunt kopen
Deze slide heeft geen instructies