Het Keynesiaanse kruis (Economie vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Examentraining met vier vraagtypen: het evenwichtsinkomen berekenen, de multiplier berekenen, lekken en overheidsbeleid doorrekenen en grafieken lezen of verschuivingen beredeneren. Acht vragen in examenstijl met alle gegevens in de vraag.

CONJUNCTUUR · KRUIS

Examentraining

Het Keynesiaanse kruis: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Fons Heijnsbroek / Wikimedia Commons, CC0

CONJUNCTUUR · KRUIS

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over het Keynesiaanse kruis beantwoorden: evenwichtsinkomen, multiplier, lekken en verschuivingen.

CONJUNCTUUR · KRUIS

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: welke gegevens zijn er: c, Ca, I, O en eventueel het belastingtarief t?

• 2. Stel op: Y = C + I + O en vul C = cY + Ca in (met belasting: C = c(1 - t)Y + Ca).

• 3. Los op: haal alle Y naar links en deel door de rest, of gebruik de multiplier 1 : (1 - c).

• 4. Controleer: vul Y terug in: zijn de bestedingen gelijk aan het inkomen?

CONJUNCTUUR · KRUIS

Vraagtype 1: evenwichtsinkomen berekenen

• Stel Y = C + I + O op en vul C = cY + Ca in.

• Haal Y naar links: (1 - c)Y = autonome bestedingen.

• Controleer door Y terug in te vullen in de bestedingen.

Syllabus economie vwo 2027, I4.1 Het Keynesiaanse kruis. Vaardigheid (A2): eerstegraadsvergelijking en stelsel via substitutie. Voorbeeld: C = 0,8Y + 200, I = 100, O = 100 geeft Y = 2.000.

C = 0,75Y + 150, I = 100 en O = 150. Wat is het evenwichtsinkomen?

A

Y = 1.000

B

Y = 1.600

C

Y = 400

D

Y = 300

Y = 0,75Y + 400, dus 0,25Y = 400 en Y = 1.600. Controle: C = 0,75 x 1.600 + 150 = 1.350 en 1.350 + 100 + 150 = 1.600. Fouten: Ca vergeten geeft 250 : 0,25 = 1.000; alleen de autonome bestedingen (400); 0,75 x 400 = 300.

C = 0,6Y + 160, I = 120, O = 120. Y = ?

0,4Y = 400, dus Y = 1.000. Controle: C = 760 en 760 + 120 + 120 = 1.000. Verwachte fout: 400 : 0,6 = 667, delen door c in plaats van door 1 - c.

CONJUNCTUUR · KRUIS

Vraagtype 2: de multiplier berekenen

• Multiplier = verandering van Y : verandering van de autonome bestedingen = 1 : (1 - c).

• Verandering van Y = multiplier x verandering van de autonome bestedingen.

• Let op: c is een quote kleiner dan 1, de multiplier een getal groter dan 1.

Syllabus economie vwo 2027, I4.1 Het Keynesiaanse kruis. Eindterm: een hogere marginale consumptiequote geeft een grotere multiplier.

c = 0,9. De autonome bestedingen stijgen met 30. Hoeveel stijgt Y?

A

Y stijgt met 300

B

Y stijgt met 270

C

Y stijgt met 33

D

Y stijgt met 27

Multiplier 1 : (1 - 0,9) = 10, dus 10 x 30 = 300. Fouten: c : (1 - c) = 9 geeft 270; 30 : 0,9 = 33; 0,9 x 30 = 27.

Door 30 extra investeringen stijgt Y met 120. Hoe groot is c?

A

c = 0,25

B

c = 4

C

c = 0,75

D

c = 0,8

Multiplier = 120 : 30 = 4, dus 1 : (1 - c) = 4, 1 - c = 0,25 en c = 0,75. Fouten: 0,25 is de marginale spaarquote; 4 is de multiplier; 0,8 is geraden.

CONJUNCTUUR · KRUIS

Vraagtype 3: lekken en overheidsbeleid

• Met belasting: besteedbaar inkomen = (1 - t)Y, dus C = c(1 - t)Y + Ca.

• Multiplier = 1 : (1 - c(1 - t)). Het spaarlek en het belastinglek verkleinen hem.

• Bij een vaste belasting stijgt C met c x de verlaging van de belasting.

Syllabus economie vwo 2027, I4.1 Het Keynesiaanse kruis. Eindtermen: de grootte van de multiplier hangt af van het spaarlek en het belastinglek; lagere belastingen verhogen de bestedingen.

c = 0,5 en t = 25% van Y. O stijgt met 50. Hoeveel stijgt Y?

A

Y stijgt met 100

B

Y stijgt met 80

C

Y stijgt met 200

D

Y stijgt met 75

c(1 - t) = 0,5 x 0,75 = 0,375, multiplier 1 : 0,625 = 1,6 en 1,6 x 50 = 80. Fouten: belasting vergeten (1 : 0,5 = 2, dus 100); alleen t als lek (1 : 0,25 = 4, dus 200); 2 x 0,75 = 1,5 en 75.

c = 0,8. De overheid verlaagt een vaste belasting met 100. Hoeveel stijgt Y?

A

Y stijgt met 500

B

Y stijgt met 80

C

Y stijgt met 100

D

Y stijgt met 400

Het besteedbaar inkomen stijgt met 100, C stijgt met 0,8 x 100 = 80 en Y met 5 x 80 = 400. Fouten: multiplier x 100 = 500 (behandelen als stijging van O); alleen de eerste stijging van C (80); het bedrag van de verlaging (100).

CONJUNCTUUR · KRUIS

Bestedingslijn uit een examenvraag

Vraagtype 4: grafieken lezen en verschuivingen

• Verandert een autonome post (Ca, I of O), dan verschuift de bestedingslijn evenwijdig.

• Verandert c of t, dan draait de bestedingslijn: steiler bij een hogere c.

• Het snijpunt met de verticale as geeft Ca + I + O, het snijpunt met de 45-gradenlijn geeft Y.

Syllabus economie vwo 2027, I4.1 Het Keynesiaanse kruis. Vaardigheid (A2): grafieken tekenen en bewerken, berekeningen op basis van grafieken. Eindterm: animal spirits verschuiven de bestedingslijn. Image credit: LessonUp Studio (eigen afbeelding), CC0

Bestedingslijn start bij 300, evenwicht bij Y = 1.500. Hoe groot is c?

A

c = 0,2

B

c = 0,5

C

c = 1,25

D

c = 0,8

Bij evenwicht: 1.500 = c x 1.500 + 300, dus c = 1.200 : 1.500 = 0,8. Fouten: 300 : 1.500 = 0,2 (dat is het aandeel van Ca); 0,5 geraden; 1.500 : 1.200 = 1,25 (omgekeerd).

Zet op volgorde: bedrijven worden pessimistisch

1

De bestedingslijn schuift omlaag

2

Bestedingen liggen onder Y en de voorraden stijgen

3

De productie daalt tot Y weer in evenwicht is

4

Bedrijven verwachten minder afzet: I daalt

Volgorde: oorzaak (verwachting), verschuiving van de lijn, onevenwicht bij het oude Y, aanpassing van Y. Verwachte fout: de verschuiving na de voorraden zetten.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Evenwichtsinkomen berekenen

2

De multiplier berekenen

3

Lekken en overheidsbeleid

4

Grafieken lezen en verschuivingen

Herhaal het vraagtype met de meeste stemmen.

CONJUNCTUUR · KRUIS

Tips voor op het examen

• Schrijf eerst Y = C + I + O op en vul daarna C in.

• De multiplier is 1 : (1 - c), met belasting 1 : (1 - c(1 - t)).

• Verandert alleen een autonome post, dan verschuift de lijn; verandert c of t, dan draait hij.

• Controleer je antwoord door Y terug in te vullen in de bestedingen.