H1.2 > Het wereldsysteem tot 1980

Welkom bij aardrijkskunde!


1. Ga zitten.

2. Pak je AK-schrift, leerboek en werkboek.

3. Maak de startopdracht in je schrift.

4. Helemaal klaar?

Lekker bezig, lees alvast H1 door.

5

minute

00

second

Startopdracht

Leg uit in 1 zin wat globalisering is aan degene naast je.


Verzin daarna een voorbeeld van:

Economische globalisering

Politieke globalisering

Culturele globalisering

1 / 18
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

In deze les zitten 18 slides, met interactieve quiz en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom bij aardrijkskunde!


1. Ga zitten.

2. Pak je AK-schrift, leerboek en werkboek.

3. Maak de startopdracht in je schrift.

4. Helemaal klaar?

Lekker bezig, lees alvast H1 door.

5

minute

00

second

Startopdracht

Leg uit in 1 zin wat globalisering is aan degene naast je.


Verzin daarna een voorbeeld van:

Economische globalisering

Politieke globalisering

Culturele globalisering

Lesverloop

  1. Startopdracht + bespreking

  2. HW bespreken, nakijken en verbeteren (met pen)

  3. Leerdoelen

  4. Uitleg

  5. Check vd uitleg

  6. Opdrachten maken (met potlood)

  7. Les afsluiten: Reflecteren op de leerdoelen

(± tijd)

  1. (6 min)

  2. (8 min)

  3. (2 min)

  4. (16 min)

  5. (6 min)

  6. (16 min)

  7. (5 min)

Belangrijkste opdrachten van vorige les bespreken + de rest nakijken en verbeteren (kan ook later nog tijdens zelfstandig/samenwerken)

HW bespreken, nakijken en verbeteren (met pen)

8

minute

00

second

Leerdoelen H1.2

Aan het einde van de les kun je in eigen woorden uitleggen:

1 > Hoe het centrum-perifieriemodel werkt als wereldsysteem.

2 > Hoe het centrum en de (semi)periferie in de wereld tot 1980 verschoven en wat daarvan de oorzaken waren.

Wereldsysteem: centrum-periferiemodel


  • Een door geografen veel gebruikt wereldsysteem is
    het centrum-periferiemodel:

    - systeembenadering om inzicht te krijgen in de vele
    processen en verschijnselen in de wereld en de maatschappij

    - alle landen met de relaties daartussen

    - vooral op basis van economische en politieke relaties die
    met elkaar samenhangen en elkaar beïnvloeden




Veranderingen in het wereldsysteem


  • Landen kunnen in het wereldsysteem veranderen
    van positie.

  • Azië was voor 1700 het centrum van de wereld.


  • Tussen 1750-1950 verschoof het economische en
    politieke zwaartepunt naar Europa en later de VS.
    > 1950: slechts 11 centrumlanden


  • De koloniën behoorden lange tijd tot de periferie.
    > pas na hun onafhankelijkheid zijn het soms
    semiperifere landen geworden, zoals Brazilië







Dekolonisatie


  • Volgorde van dekolonisatie:
    - VS
    - Zuid- en Midden-Amerika
    (van Spanje en Portugal)
    - Azië, Afrika en het Midden-Oosten
    (van West-Europese centrumlanden)


De gedekoloniseerde landen

>politiek soeverein, maar economisch afhankelijk:

- grote mno’s namen de rol van de oude koloniale
machtshebbers over

- mijnen en plantages bleven vaak in eigendom van
een bedrijf of een particulier uit het voormalige
moederland, winsten bleven wegvloeien



- de rollen van de voormalige koloniën bleven gelijk:
1 leverancier van grondstoffen en energiebronnen
2 afzetmarkt voor industrieproducten

Ruilvoet = de ‘ruil’ van land- en mijnbouwproducten tegen industrieproducten.

Na de Tweede Wereldoorlog:

- stijging van de exportwaarde van industrieproducten ten opzichte van die van grondstoffen.

- gevolg is ruilvoetverslechtering: perifere landen moesten meer grondstoffen exporteren voor dezelfde hoeveelheid industrieproducten.

- de internationale relaties die in de koloniale periode ontstonden, spelen daardoor nog steeds een belangrijke rol.

Verzorgingsstaten


  • In 1945 werd de Verenigde Naties (VN) opgericht: internationaal systeem van soevereine, maar wel van elkaar afhankelijke landen met democratie als uitgangspunt.

  • Minder bescherming van de nationale economieën, meer afspraken over wereldhandel.
    > werkte goed voor kapitalistische centrumlanden onder leiding van de VS
    > Internationaal Monetair Fonds (IMF): moest de economische ontwikkeling wereldwijd ondersteunen, de handel stimuleren en de geldwisselkoersen in de gaten houden.

  • Centrumlanden hadden controle over de geldstromen en hieven belastingen om hogere lonen en een goed sociaal vangnet te financieren.

    > centrumlanden als Nederland ontwikkelden zich tot verzorgingsstaten


Verzorgingsstaten


  • Na 1945 > Europa in puin > oprichting Verenigde Naties (VN): soeverein internationaal systeem van elkaar afhankelijke landen met democratie als uitgangspunt.

  • Minder bescherming van de nationale economieën (tariefmuren), meer afspraken over wereldhandel.
    > werkte goed voor kapitalistische centrumlanden onder leiding van de VS
    > Internationaal Monetair Fonds (IMF): moest de economische ontwikkeling wereldwijd ondersteunen, de handel stimuleren en de geldwisselkoersen in de gaten houden.

  • Centrumlanden hadden controle over de geldstromen en hieven

belastingen om hogere lonen en een goed sociaal vangnet te financieren.

> centrumlanden als Nederland ontwikkelden zich tot verzorgingsstaten



De Sovjet-Unie koos al eerder een ander pad:

- communisme

- veel politieke invloed van de staat op
de economie

- planeconomie

- landen in Oost-Europa onder de invloedssfeer
van de USSR




Tweedeling in de wereld in politiek en
economisch opzicht:

- kapitalistische ‘eerste wereld’ gedomineerd
door de VS

- communistische ‘tweede wereld’ gedomineerd
door de Sovjet-Unie

=


> Koude Oorlog



Aan de slag met potlood

Wat moet je doen?

Iedereen> Maak H1.2: 2, 3abc, 4ade, 7

Klaar > hand omhoog, ik check > kijk na/verbeter met pen (antw Google Classroom) (Laptop pas open na mijn check!)


Meer dan 3 opdr moeten verbeteren/aanvullen?

Maak H1.2: 5, 6

Klaar > laat zien > kijk na


Minder dan 3 opdr moeten verbeteren/aanvullen?

Maak iets van het keuzemenu (blz 38)

Klaar > laat zien

5

minute

00

second

Stil, geen vragen

Helemaal klaar? 

Kies iets van het A3-blad

Stil, vragen aan docent

Samenwerken, 

vragen aan docent

Laptops open!


Inloggen op LessonUp

1

minute

00

second

1

Ik heb alle leerdoelen behaald

2

Ik heb de meeste leerdoelen behaald

3

Ik heb een deel van de leerdoelen behaald

4

Ik heb de leerdoelen nog niet voldoende behaald

In hoeverre denk je dat je de leerdoelen van deze les hebt behaald?

Kies het lastigste leerdoel en maak de zin af:

Ik wil leerdoel … beter beheersen. Daarom ga ik …

(je mag linksonder spieken als je niet weet hoe je het beter kunt gaan beheersen)