hfdst 1 par 1: Inkomen en welvaart
Inkomen en welvaart
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Inkomen en welvaart
Open breed: economie gaat niet alleen over geld, maar ook over keuzes, behoeften en wat mensen belangrijk vinden.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat welvaart is, het verschil tussen welvaart in enge en ruime zin benoemen, en rekenen met nominaal en reëel rendement.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan welvaart?
Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden lopen uiteen: geld, geluk, gezondheid, vrije tijd, koopkracht, behoeften.
Wat is welvaart?
Welvaart gaat over de mate waarin mensen in hun behoeften kunnen voorzien.
Daarbij gaat het niet alleen om geld, maar om alles wat mensen nodig of wenselijk vinden.
Benadruk dat welvaart een breder begrip is dan inkomen. Iemand met veel inkomen kan toch minder welvaart ervaren als andere belangrijke zaken ontbreken.
Behoeften en middelen
Behoeften: dingen waar mensen behoefte aan hebben
Middelen: alles wat je kunt gebruiken om in behoeften te voorzien
Middelen kunnen geld, tijd, kennis of spullen zijn
Omdat middelen beperkt zijn, moeten mensen keuzes maken
Koppel dit aan herkenbare voorbeelden: geld voor boodschappen, tijd voor huiswerk, kennis om werk te doen.
Schaarste
Schaarste betekent dat er tekort is aan middelen om alle behoeften volledig te vervullen.
Mensen willen vaak meer dan er met de beschikbare tijd, geld en andere middelen mogelijk is. Daarom is kiezen in de economie onvermijdelijk.
Noem expliciet dat schaarste het basisprobleem van de economie is: behoeften zijn groot, middelen zijn beperkt.
Schaarste is niet zeldzaamheid
Schaarste gaat over een tekort ten opzichte van behoeften
Zeldzaamheid betekent dat iets weinig voorkomt
Lucht is niet zeldzaam, maar meestal ook niet schaars
Een exclusieve sneaker kan zeldzaam zijn
Tijd is niet zeldzaam, maar voor mensen wel schaars
Veel leerlingen halen deze begrippen door elkaar. Gebruik tijd als sterk voorbeeld: iedereen heeft tijd, maar nooit genoeg voor alles wat je wilt doen.
Wat bedoelen economen met schaarste?
Iets komt weinig voor
Tekort aan middelen
Alles is duur
Vraag is laag
Controleer hier vooral het misverstand tussen schaarste en zeldzaamheid.
Begrippen in context
Mensen hebben behoeften. Om daarin te voorzien gebruiken ze middelen zoals geld, tijd en kennis. Omdat die beperkt zijn, ontstaat schaarste en moeten mensen kiezen. Dat is iets anders dan zeldzaamheid, want daarbij gaat het om hoe weinig iets voorkomt. Bij schaarste staat het keuzeprobleem centraal.
Alle kernbegrippen uit het eerste blok komen terug in één doorlopende context.
Waarom is tijd wel schaars, maar niet zeldzaam?
Bespreek dat tijd niet weinig voorkomt, maar wel beperkt is ten opzichte van alles wat je ermee wilt doen. Daardoor is tijd schaars maar niet zeldzaam.
Welvaart in enge zin
Bij welvaart in enge zin kijk je naar de hoeveelheid goederen en diensten die mensen kunnen kopen met hun inkomen.
De nadruk ligt dus op de koopkracht.
Verbind dit met inkomen: hoe meer je met je inkomen kunt aanschaffen, hoe groter de welvaart in enge zin.
Welvaart in ruime zin
Welvaart in ruime zin gaat verder dan koopkracht alleen.
Ook zaken als vrije tijd, gezondheid, veiligheid en een schoon milieu tellen mee.
Laat zien dat welvaart in ruime zin meer aansluit bij levenskwaliteit. Niet alles wat belangrijk is, is in geld uit te drukken.
Enge en ruime zin vergeleken
Enge zin: nadruk op inkomen, koopkracht en consumptie
Ruime zin: ook aandacht voor niet-materiële zaken
Meer inkomen kan de welvaart verhogen
Maar minder vrije tijd of meer vervuiling kan welvaart in ruime zin verlagen
Dit is de kernvergelijking van de les. Laat leerlingen zien dat meer geld niet automatisch meer totale welvaart betekent.
Wat hoort bij welvaart in ruime zin?
Alleen inkomen
Alleen consumptie
Koopkracht en rente
Gezondheid en vrije tijd
De juiste keuze test of leerlingen zien dat ruime welvaart ook niet-materiële zaken omvat.
Meer loon, maar minder vrije tijd: wat stijgt het duidelijkst?
Enge zin
Ruime zin
Beide evenveel
Geen van beide
Deze slide heeft geen instructies
Wat is rendement?
Rendement is de opbrengst van een investering, uitgedrukt in een percentage van het ingelegde bedrag.
Bij sparen of beleggen kijk je hoeveel je vermogen groeit.
Sluit aan bij voorkennis: leerlingen hebben dit eerder gehad. Gebruik de slide als opfrisser van het basisidee.
Nominaal rendement
Nominaal rendement is de procentuele opbrengst in geld, dus een loonsverhoging in procenten of de rente in procenten die je op je spaarrekening ontvangt.
Hierbij houd je geen rekening met inflatie
Je vergelijkt de beginwaarde met de eindwaarde
Het laat zien hoeveel je bezit in euro's is toegenomen
Benadruk dat nominaal rendement een geldbedrag of percentage op papier is, zonder correctie voor prijsstijgingen.
Reëel rendement
Reëel rendement houdt wel rekening met inflatie
Het laat zien hoeveel je koopkracht werkelijk is veranderd
Als prijzen stijgen, is reëel rendement lager dan nominaal rendement
Bij hoge inflatie kan reëel rendement zelfs negatief zijn
Koppel hier weer terug naar welvaart in enge zin: reëel rendement zegt meer over wat je daadwerkelijk kunt kopen.
Van nominaal naar reëel
Ric = NIC / PIC x 100
Voorbeeld:
nominaal rendement: 5%
inflatie: 2%
reëel rendement: ..........
Gebruik het benaderende teken bewust: in veel schoolopgaven is aftrekken voldoende als opfrisser. Als je wilt verdiepen, kun je noemen dat de exacte berekening iets nauwkeuriger is.
Waarom reëel rendement telt
Stel: je spaargeld groeit met 4%, maar prijzen stijgen met 6%.
Dan heb je in euro's meer geld, maar kun je er minder mee kopen. Je nominale rendement is positief, maar je reële rendement is negatief.
Dit is vaak het kantelpunt in begrip. Leerlingen denken snel: meer geld = winst. Benadruk hier het verschil tussen geldgroei en koopkracht.
Wat is ongeveer het reële rendement bij 4% nominaal en 6% inflatie?
10%
2%
-2%
4%
Gebruik de vuistregel uit de les: nominaal rendement min inflatie.
Van rendement naar koopkracht
Het nominaal rendement laat zien hoeveel je bezit in euro's groeit. Het reëel rendement houdt ook rekening met inflatie. Daardoor zie je of je koopkracht echt is toegenomen.
Deze invuloefening koppelt de begrippen direct aan hun functie.
Hoe kun je meer geld hebben en toch minder kunnen kopen?
Laat leerlingen benoemen dat meer euro's niet automatisch meer koopkracht betekenen. Een goed antwoord verwijst naar prijsstijgingen/inflatie en minder kunnen kopen.
Aan de slag met
vraag 1.1 t/m 1.3
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één inzicht dat je uit deze les meeneemt?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen kort terugkijken op hun eigen leeropbrengst.
Welk begrip vond je vandaag het lastigst?
Reflectievraag zonder goed of fout. Bruikbaar om te horen waar extra uitleg nodig is.
Begrippenlijst
welvaart - de mate waarin mensen in hun behoeften kunnen voorzien
behoeften - dingen waar mensen behoefte aan hebben
middelen - middelen die mensen gebruiken om in behoeften te voorzien
schaarste - tekort aan middelen om alle behoeften te vervullen
welvaart in enge zin - welvaart gemeten via inkomen, koopkracht en consumptie
welvaart in ruime zin - welvaart waarbij ook niet-materiële zaken meetellen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
rendement - de opbrengst van een investering, uitgedrukt in een percentage
nominaal rendement - rendement zonder rekening te houden met inflatie
reëel rendement - rendement waarbij inflatie wel is meegerekend
inflatie - stijging van het algemene prijspeil
koopkracht - de hoeveelheid goederen en diensten die je met geld kunt kopen
Deze slide heeft geen instructies
