10.001 lesplannen

Hier vind je het overzicht van alle lessen van hoofdstuk 1

Leerdoelen: Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen benoemen (R). Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen nauwkeurig opschrijven (T1). Ik kan het recept voor optellen met gehele getallen correct toepassen (T1).

Hier vind je het overzicht van alle lessen van hoofdstuk 1

Leerdoelen: Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen benoemen (R). Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen nauwkeurig opschrijven (T1). Ik kan het recept voor optellen met gehele getallen correct toepassen (T1).

Hier vind je het overzicht van alle lessen van hoofdstuk 1

Leerdoelen: Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen benoemen (R). Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen nauwkeurig opschrijven (T1). Ik kan het recept voor optellen met gehele getallen correct toepassen (T1).

Hier vind je het overzicht van alle lessen van hoofdstuk 1

Leerdoelen: Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen benoemen (R). Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen nauwkeurig opschrijven (T1). Ik kan het recept voor optellen met gehele getallen correct toepassen (T1).

Het interbellum (van het Latijn inter, tussen en bellum, oorlog) is een periode van uiterste. Aan de ene kant waren er het einde van de Eerste Wereldoorlog, de Vrede van Versailles en de vooruitzichten van een schijnbare eeuwigdurende economische groei. Aan de andere kant, maar zeker niet los te zien van de eerste opsomming, waren er pessimisme, de crisisjaren, verlies aan vertrouwen in de democratie en de opkomst van niet-democratische stromingen, zoals het fascisme in West-Europa. Toch wordt deze periode door de meeste historici vooral gezien als een wapenstilstand van twintig jaar: een periode van ongemakkelijke vrede.In de serie wordt uitgebreid aandacht besteed aan extreemlinkse- en extreemrechtse dictaturen. Ieder met zijn eigen unieke kenmerken. Soms is bewust gekozen om iets meer achtergrondinformatie te geven: overigens niet om de leerlingen te overspoelen met leerstof, maar meer om de kaders voor hen wat duidelijker te maken.De vaardigheid oorzaak en gevolg is in deze serie nadrukkelijk aanwezig: vermoedelijk nergens in de geschiedenis zijn in een relatief korte periode historische oorzaken en gevolgen zo duidelijk te zien. Overigens is het belangrijk dat leerlingen leren van het verleden, maar waak voor al te makkelijke vergelijkingen tussen het hedendaagse (politieke) klimaat en het interbellum. De geschiedenis herhaalt zich simpelweg niet: elke situatie en periode in de geschiedenis is anders. Net zoals de voorwaarden die bepaalde ontwikkelingen creëren ook uniek zijn.

Hoewel dit onderwerp ook in de onderbouw aan bod is gekomen, leert de ervaring dat de opkomst van Hitler beter te behandelen is in de bovenbouw. Dit betekent ook dat je dieper op het onderwerp kunt ingaan. En dat is belangrijk. Waar zaken als fascisme in de onderbouw wellicht nog te abstract voor de leerlingen waren, zijn deze nu veel beter te behandelen. De opkomst van Hitler blijft leerlingen fascineren. Al blijft er een aantal mythes over deze man bij de leerlingen rondhangen: nee, hij zelf niet Joods. En nee, hij kwam niet gelijk na de Eerste Wereldoorlog aan de macht. En nee, hij was ook niet gelijk een antisemiet. En, hoewel hij de werkloosheid in Duitsland in 1939 grotendeels had opgelost, ging het economisch weinig florissant met Duitsland met Hitler aan het roer. Een groot aantal van deze mythes worden overigens ontkracht in het leuke boek De Hitler mythes van Sjoerd de Boer. Wat fascinerend aan de opkomst van Hitler is, is dat een schijnbare talentloze soldaat en schilder zich kan opwerken tot demagoog, die op handen wordt gedragen door een groot deel van de bevolking. Dit is verreweg de belangrijkste vraag die leerlingen moeten kunnen beantwoorden: “Hoe is het mogelijk dat er in het Duitsland tijdens het interbellum ruimte is voor een persoon als Hitler om de macht te kunnen grijpen?”In deze les wordt daarom ook ingegaan op Duitsland in de periode dat Hitler, na zijn volstrekt mislukte Bierkellerputsch, in de gevangenis zit: het voorzichtige herstel, dankzij het Dawesplan, en de overmoedige, en door sommigen afgewezen, Weimar Decadentie.De wereldcrisis van de jaren 30 wordt in deze les weliswaar genoemd, maar gaat niet uitgebreid in op alle oorzaken en gevolgen in de wereld. In de les over Nederland tijdens het interbellum zal overigens uitgebreid in worden gegaan op de crisisjaren in ons land.Deze les bevat veel informatie die geen verplichte leerstof is voor het eindexamen. Maar juist door deze achtergrondinformatie te bieden ontstaat er bij de leerlingen een veel genuanceerder beeld. Onderwerpen:Hitler's jonge jaren: van soldaat tot gevangeneDuitsland na de Vrede van VersaillesHitler als politicus: van gevangene tot minister-presidentPersonen:Adolf HitlerBenito MussoliniVideo's:

‘De oorlog die aan ons land is voorbij gegaan’. Dat was toch een beetje de positie van de Eerste Wereldoorlog in het Nederlandse geschiedenisonderwijs. Dat is de afgelopen tijd gelukkig veranderd en wordt het belang van deze oorlog ook voor ons leerlingen onderkend. Al is het alleen maar vanwege het feit dat de strijd in de loopgraven inmiddels ruim honderd jaar geleden in ons Europa heeft plaatsgevonden.Maar de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog zijn niet te onderschatten en alleen daarom al van groot belang om een plek te krijgen binnen het Historisch Overzicht vanaf 1848: van de ruim één miljoen Belgische vluchtelingen, naar de opkomst van Adolf Hitler en uiteindelijk de Tweede Wereldoorlog. Met name dat laatste is voor historici ook vaak de reden om te spreken van één grote wereldoorlog die slechts onderbroken werd door een wapenstilstand van ongeveer twintig jaar.De Grote Oorlog spreekt in eerste instantie niet veel leerlingen aan: het is een grote onbekende en, mede vanwege het ontbreken van tastbare bronnen én bekende speelfilms. Maar als het onderwerp wordt behandeld dan verbazen de leerlingen zich niet alleen over de zinloosheid van een loopgravenoorlog, maar ook over de uitvindingen tijdens de ‘oorlog van de uitvinders’ die steeds gruwelijker wapentuig bracht voor op, onder en boven het slagveld.

In deze les wordt de naam Eerste Wereldoorlog kort behandeld. Het is goed om uit te leggen dat de naam zelf pas later (vermoedelijk rond 1920) werd gebruikt en dat voor de meeste landen die erbij betrokken waren de term Grote Oorlog veel meer passend was. Het was de Oorlog die alle oorlogen zou beëindigen, waarna de kaarten in Europa voorgoed waren geschud.In deze les worden bijna alle oorzaken van de Eerste Wereldoorlog genoemd, maar uiteraard kan hierin een keuze worden gemaakt.Alle oorzaken bij elkaar waren genoeg om een oorlog te beginnen, maar uiteindelijk was het bekende druppel, de aanslag op de Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand door Servische nationalist Gavrilo Princip, die ervoor zorgde dat de Europese landen met elkaar in oorlog kwamen.Dit onderwerp leent zich dan ook uitstekend om de historische vaardigheid oorzaak, gevolg en aanleiding uit te diepen. Onderwerpen:terminologie van de Eerste Wereldoorlogoorzaken van de Eerste Wereldoorlog: militarisme, nationalisme, modern imperialisme, wapenwedloop, bondgenootschappende verschillende Europese bondgenootschappende aanleiding: de aanslag op Frans FerdinandPersonen:Frans FerdinandGavrilo PrincipVideo's:

Binnenkort gaan jullie de Nationale Tuinvogeltelling doen. Maar waarom is een vogeltelling nodig en hoe werkt het? In deze korte introductie wordt het doel van de telling uitgelegd.Kort samengevat:Tel tijdens de Tuinvogeltelling een half uur de vogels op het schoolplein of in een park in de buurt. Vliegen de vogels alleen maar over? Dan tellen ze niet mee. Tel het hoogste aantal vogels van één soort dat jullie tegelijkertijd zien. Tel deze aantallen niet bij elkaar op, dan lopen jullie het risico een vogel dubbel te tellen.

Om de vogels te kunnen tellen, moet je ze natuurlijk wel herkennen! Met deze les leer je de meest voorkomende tuinvogels spelenderwijs herkennen. Oefen de soorten voor de start van de Tuinvogeltelling, zo komen de leerlingen beslagen ten ijs. De laatste drie slides kunnen eventueel extra herhaald worden als overhoring. Extra optie (groep 6 t/m 8): Verdeel de klas in 15 teams. Ieder team kiest één vogel uit het telformulier om zelf te onderzoeken en houdt daar een presentatie over. In iedere vogelpresentatie komt in ieder geval voor: hoe je de vogel kunt herkennen, waar hij woont en wat hij eet.

Met de komst van de eerste Nederlandse schepen, die van Cornelis de Houtman in 1596, begon een meestal moeizame en ongelijke relatie tussen Nederland en de Indonesische archipel. Een lange periode van bijna 400 jaar, waarvan met name Nederlanders nogal eens de neiging om daar met weemoed en enige trots over te praten. Een typerend voorbeeld daarvan is de uitspraak van minister-president Balkenende tijdens de Algemene Beschouwingen van 2006, waarin hij opriep om meer trots te zijn op de economische opleving: “Laten we zeggen: Nederland kan het weer! Die VOC-mentaliteit, over grenzen heen kijken, dynamiek! Toch?”. Ongetwijfeld goed bedoeld, maar wellicht als vergelijking wat ongelukkig gekozen. De Nederlandse overheersing die begon met de VOC was niet meer dan een ordinaire en langdurige roof- en plundertocht. En: tot het allerlaatste moment. Ook een term als tempo doeloe, de tijd van vroeger of de goede oude tijd, is een eurocentrische benadering die leefde bij de plantagefamilies en zeker niet bij de arbeiders.Wat leerlingen zich wel moeten realiseren is dat het modern imperialisme dat wij zagen in Nederlands-Indië, geheel past binnen de zeitgeist van de negentiende- en twintigste eeuw. De wijze waarop Nederland zich manifesteerde in Nederlands-Indië is terug te vinden bij vrijwel alle Europese landen: Groot-Brittannië in India, Frankrijk in Indochina en België in Congo.In deze serie zullen de leerlingen zien dat de koloniale relatie tussen Indonesië en Nederland beide landen in meerdere opzichten dramatisch veranderde: economisch en politiek.

Strikt gezien begint de VOC-tijd natuurlijk niet in 1596 maar in 1602 met de oprichting van de onderneming. Maar als je gaat kijken naar de eerste contacten tussen Nederland en Indonesië, dan kan je eigenlijk niet anders dan beginnen met de aankomst van Cornelis de Houtman in het eerst genoemde jaar.De meeste leerlingen hebben vanuit de onderbouw meegenomen: VOC en de handel in specerijen. Dat is maar deels waar. De VOC verdiende uiteindelijk veel geld in de lucratieve Indische Buitenhandel: een Aziatisch handelsnetwerk waarvan een deel van de opbrengst werd gebruikt voor de inkoop van de specerijen. Deze les gaat, naast de motieven om tot de oprichting van de onderneming te komen, vooral in op de handelswijze van de VOC: van wurgcontracten tot de hongitochten van Jan Pieterszoon Coen. Hiermee wordt het beeld van de VOC bij de meeste leerlingen iets meer genuanceerd ten opzichte van de onderbouw.De video’s die hieronder zijn opgenomen zijn niet geschikt voor in de les. Ze zijn puur bedoeld om extra inzichten en informatie te bieden die kan worden verwerkt tot bruikbaar lesmateriaal.Onderwerpen:de Europese handel met Aziëde werkwijze van de VOC: van wurgcontracten tot de hongitochtende opkomst en ondergang van de VOCPersonen:Vasco da GamaCornelis de HoutmanJan Huygen van LinschotenJan Pieterszoon CoenVideo's:

Op de basisschool zijn de leerlingen vrijwel allemaal gestart met het schrijven van een werkstuk of het werken in projecten. De leerlingen gingen daarbij over een zelfgekozen onderwerp vragen formuleren, informatie zoeken en de gevonden informatie in hun eigen woorden opschrijven. Een moeilijke vaardigheid die belangrijk is om te leren. Daarom besteden we er in deze lessen opnieuw aandacht aan. Door een tekst in eigen woorden op te schrijven, verwerken ze de gevonden informatie, en begrijpen en onthouden ze die nog beter. In het zoeken naar informatie heeft niet iedereen dezelfde stijl of voorkeur. Daarom leren de leerlingen in dit project welke type informatiezoeker ze zijn. Ze zijn bijvoorbeeld een lezer, kijker, kletser, doener of een combinatie hiervan. In eerste instantie gaan de leerlingen informatie verwerken vanuit hun eigen type. Dat motiveert en stimuleert hen om op onderzoek uit te gaan. Naast bronnen die bij hun eigen ‘informatiezoektype’ past, raadplegen ze vervolgens ook andere bronnen die niet direct bij ze passen – maar wel veel waardevolle informatie kunnen opleveren. Vervolgens leren de leerlingen om de gevonden bronnen te beoordelen op bruikbaarheid en oefenen ze om de informatie uit deze bronnen op te schrijven in hun eigen woorden.

Vijf digibordlessen in LessonUp, vindbaar in dit lesplan en op het kanaal van FutureNL. Projectboek voor de leerlingen, als PDF beschikbaar om te printen en kopiëren. Per les een lesoverzicht, als PDF beschikbaar. Met de lesdoelen en een toelichting per slide voor de leerkracht. Project-overzichtBekijk hier het project-overzicht waarin alle leerdoelen staan.

In deze les maken de leerlingen allereerst kennis met ‘het waarom’ van het schrijven van een werkstuk of het werken aan een project. Met een werkstuk of project oefenen ze met het zoeken en vinden van informatie en het beoordelen op bruikbaarheid van gevonden informatie. Vervolgens onderzoeken ze hun interesses, kiezen ze een onderwerp en bedenken ze goede vragen bij het gekozen onderwerp. Ze beginnen met het maken van een mindmap rond het onderwerp. Daarna bedenken ze op basis daarvan interessante vragen bij het onderwerp. De leerlingen geven elkaar feedback en gebruiken dit om hun vragen nog verder aan te scherpen. Nodig voor de les DigibordLesoverzicht

In deze les ga je leren wat het verschil is tussen het noteren van het huiswerk en het maken van een overzichtelijke planning. Ook ga je leren hoe je een overzichtelijke planning kan maken en hoe je dit kunt volhouden.

Om je schoolwerk te kunnen organiseren is het maken van een goede planning van belang. Plannen = Plan maken en kiezen wat belangrijk isMaar waarom is plannen zo belangrijk?

Hoe houd jij je huiswerk bij op dit moment? Open de les en vul in:

Het project PITCH IT! sluit direct aan op de lespraktijk. De leerlingen komen er in dit project achter waarom presenteren handig is om te kunnen, ze leren hoe ze het aan moeten pakken, ze oefenen met voor de klas staan en ze leren ict-basisvaardigheden door het zelf maken van een presentatie, in dit geval met focus op PowerPoint. En ondertussen werken ze ook aan 21e-eeuwse vaardigheden, zoals samenwerken en creativiteit.Voor de scholen die ondernemende vaardigheden belangrijk vinden: dit project besteedt aandacht aan het goed kunnen presenteren van jezelf en je idee, een belangrijke vaardigheid in je latere 'werkende leven'. Stichting Jong Ondernemen - tevens partner in dit project - heeft twee lespakketten ontwikkeld: Vakantie-eiland (groep 5-6) en Pop-up store (groep 7-8). In beide lespakketten gaan de kinderen een businessidee ontwikkelen dat ze ook gaan presenteren. Het project PITCH IT! is een goede voorbereiding op deze pakketten.

Dit project bestaat uit:Vijf digibordlessen (in LessonUp)Per les een lesoverzichtProjectboek voor leerlingen (PDF, enkelzijdig A4)Toolbox met instructie-filmpjes voor werken met Windows Verkenner, Word en PowerPoint, te vinden op het YouTube kanaal van FutureNLProjectoverzichtBekijk hier het projectoverzicht waarin alle leerdoelen staan.

In deze les draait het om een eerste kennismaking met presenteren. De leerlingen gaan een onderwerp kiezen dat ze interessant vinden en zoeken daar vier weetjes bij. Ze gaan een beknopte digitale presentatie maken en gaan in tweetallen een korte presentatie houden voor de klas. Het doel is dat ze na deze les snappen dat het kiezen van een goed onderwerp belangrijk is en dat ze hun eventuele ‘drempelvrees’ om voor de klas te staan enigszins hebben overwonnen. Bedenk of je de leerlingen vrij wil laten in het programma waarin ze gaan werken of dat je een programma kiest. Dat kan bijvoorbeeld zijn: PowerPoint, Prezi of Keynote. Laat de leerlingen weten met welk(e) programma(‘s) ze mogen gaan werken. Nodig voor de les Per tweetal een computer of tablet voor het vinden van leuke weetjes, bekijken van instructies en het maken van een presentatie (PowerPoint). Wanneer er tijdens de les niet voldoende computers/tablets zijn, dan kan dit in keuzewerktijd of na school gedaan worden. ToolboxLink naar de toolboxLesoverzicht

Het kritisch leren denken wordt gezien als een belangrijke vaardigheid die aangeleerd moet worden aan leerlingen omdat de snel veranderende samenleving dat van hen vraagt. Daarnaast wordt aangegeven dat jongeren in vergelijking met vroeger meer moeten leren om eigen keuzes te maken en zich te oriënteren op eigen kwaliteiten en voorkeuren. Het kritisch kunnen denken is hiervoor voorwaardelijk. Hoewel het kritisch leren denken belangrijk wordt gevonden komt het weinig expliciet aan bod binnen het lesprogramma van scholen. Deze lessenserie wil daar een eerste aanzet voor zijn. Bij het kritisch leren denken is het belangrijk dat dit gekoppeld wordt aan een bepaald onderwerp. De onderwerpen komen voort uit de theatervoorstelling die is gemaakt door theatergroep ‘De Nieuwe Koning’. In de voorstelling met als titel: ‘Kan ik toch nix aan doen’ komen verschillende onderwerpen aan bod: discriminatie, LHBTI, digitaal pesten en alcohol & drugs.

Een voorbereidingsles waarbij er een uitleg volgt wat kritisch denken behelst en waarbij de voorstelling wordt geïntroduceerd.Waarom kritisch leren denken belangrijk is: Kritisch leren denken is om verschillende redenen belangrijk: • Zo draagt het kritisch leren denken er aan bij dat leerlingen informatie op de juiste wijze kunnen beoordelen, beter in staat zijn om problemen op te lossen en kunnen leerlingen door kritisch te denken beter met elkaar communiceren. • Daarnaast is het ook erg belangrijk dat leerlingen vaardiger worden in kritisch denken voor een democratische samenleving. Door leerlingen kritisch te leren denken kan je als docent ook bepaalde normen en waarden meegeven. • Als laatste is het voor de persoonlijke ontwikkeling van de leerling belangrijk dat zij kritisch leren denken. Elk persoon moet uiteindelijk zelfstandig in staat zijn om een eigen oordeel te kunnen vormen, hier zou in het onderwijs meer aandacht aan besteed moeten worden. Het kritisch leren denken kan hier aan bijdragen.

De voorstelling ‘KAN IK TOCH NIX AAN DOEN’ sluit aan bij de lessenreeks ‘Kritisch leren denken’.Vanuit dagelijkse situaties rond dit thema worden leerlingen uitgedaagd te reflecteren over hun eigen handelen, keuzes en mogelijke alternatieven. Hoe blijf je jezelf en hoe verhoud je je tot bijvoorbeeld nepnieuws, sexting of pesten? Waar neem je je verantwoordelijkheid als jouw gedrag en houding er echt toe doet? Waar houdt vrijheid van meningsuiting op en begint empathie? Voor meer informatie over de voorstelling en de kosten: info@theatergroepdenieuwekoning.nl

Hier vind je het overzicht van alle lessen van hoofdstuk 1

Leerdoelen: Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen benoemen (R). Ik kan het recept voor het optellen van gehele getallen nauwkeurig opschrijven (T1). Ik kan het recept voor optellen met gehele getallen correct toepassen (T1).

IntroductieMaterialenVoorbeeld jaarplanningOpbouw thema: voorbeeld mediawijsheidOpbouw subthema: voorbeeld (sociale) mediaDidactiekLes voorbereidenRapportage & toetsenCertificatenInformatie burgerschap & verantwoordingVisie methode en succesfactoren

In deze algemene docentenhandleiding beschrijven we de visie van onze burgerschapmethode, de uitgangspunten, een voorbeeld jaarplanner, de opbouw van een thema, de opbouw van een subthema, de opbouw van een les, en we bieden mogelijkheden voor lesgeven met de methode, differentiatie en toetsing.Schoolblocks Burgerschap is ontwikkeld in samenwerking met docenten uit het praktijkonderwijs. Zo willen we zo goed mogelijk aansluiten bij het niveau en belevingswereld van de leerlingen, maar ook voor de docent lessen maken die makkelijk te geven zijn. De lessen zijn makkelijk aanpasbaar naar de wensen van jouw eigen school.

Wat leuk dat jij binnenkort met jouw leerlingen naar de voorstelling Hans en Grietje komt. Wij hebben deze voorstelling ontwikkeld in samenwerking met Het Wilminktheater en de Nederlandse Reisopera. In dit lesplan vind je alle informatie die je nodig hebt om jullie theaterbezoek en lessen voor te bereiden.

Het lespakket bestaat uit drie lessen en een reflectieles. Zorg dat de leerlingen in ieder geval de twee liedjes uit de voorstelling kunnen zingen. De ervaring leert dat wanneer leerlingen goed voorbereid zijn ze beter in het verhaal kunnen opgaan, waardoor hun verbeeldingskracht versterkt wordt. In verschillende opdrachten is een quiz-element verwerkt. Hiervoor kunnen leerlingen een device gebruiken. Hebben jouw leerlingen geen device? Dan kan je de vragen/opdrachten ook klassikaal behandelen. Les 1Kennismaking met het verhaal Het lied Ik ben een danseres uit de voorstellingHet begrip voorstelling wordt behandeldFilmpje ter introductie op de voorstellingLes 2Herhaling Ik ben een danseres + bewegingen bedenkenKennismaking met de instrumentenHet lied Stomme heks, het is voorbijTeken je fantasie-instrument (nodig: papier + tekenmateriaal)Les 3Herhaling van de liedjesLeerlingen bedenken een eigen einde van het verhaal - zie hieronder de uitlegRegels omtrent het concertbezoekReflectielesHet is aan te raden de reflectieles zo snel mogelijk in de klas te geven, omdat de ervaring voor jouw leerling dan nog het meest vers in het geheugen ligt.Gezamenlijk het verhaal terughalen mbv foto's en gerichte vragenInstrumentenquizEen tekening maken over de voorstellingDit lespakket sluit aan op de volgende kerndoelen volgens de SLO:54 De leerlingen leren beelden, taal, muziek, spel en beweging te gebruiken, om er gevoelens en ervaringen mee uit te drukken en om er mee te communiceren.55 De leerlingen leren op eigen werk en dat van anderen te reflecteren.56 De leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed.

Wie heeft er als kind niet gedroomd van een huis van snoep? Of nagels gebeten van spanning of Hans en Grietje de weg naar huis wel zouden vinden? Let op! Dit verhaal van Hans & Grietje gaat nog steeds over een broer en zus, maar in plaats van dat ze worden achtergelaten door hun ouders, kiezen ze er zelf voor om weg te lopen. Het verhaal is in een modern jasje gestoken. Als leerkracht kan jij zelf het beste bepalen of je dit aan je leerlingen vertelt. Tijdens het voorbereiden van de lessen zullen de overeenkomsten uit beide verhalen als uitgangspunt gebruikt worden voor de theaterale opdrachten.

Ben je docent in het voortgezet onderwijs en wil je meer weten over hersenen en genetica, zodat je wetenschappelijke inzichten kunt toepassen in de klas?Hier leer je over de basis van neuropsychologie en hoe je de wetenschap kunt gebruiken voor beter onderwijs. Het zijn tips die je de volgende dag in de klas kunt toepassen.

Inhoud videoDe training start met een video over nature vs. nurture. Deze video duurt 17 minuten, waarin de basis van neuropsychologie wordt uitgelegd. De volgende punten worden besproken:Wie zijn we en hoe komt het dat we geworden zijn wie we zijn? Indeling van de mensGeschiedenis van nature en nurture:John Locke en Jean-Jacques Rousseau Zijn we een product van onze genen of een product van onze omgeving?Hersenen en geneticaChromosomen en functie van de genen Werking neuronen en neurotransmitters Hoe ver gaan we met genen en ziektes?

De start van het schooljaar wordt ook wel de gouden weken genoemd. De weken waarin de groepsvorming van start gaat. In elke klas staan de afspraken weer centraal. Waarom?Als groepen worden gevormd start het groepsdynamisch proces. De eerste zes weken zijn cruciaal voor het vormen van de groepsnorm. Als leerkracht en begeleider van de groep is het dus van belang dat je de NORM stelt. Hoe gaan we met elkaar om, wat kan wel en niet en vooral waarom!Iedere leerling zal in de groep zijn plek moeten vinden. GoepsdynamicaOnderstaand vind je zes lessen Groepsdynamica die passen bij de fasen van groepsdynamiek voor midden- en bovenbouw. De les Wie ben jij voor de kleuters, Fantasievolle Femke voor onderbouw en In de Mix voor de bovenbouw.Week tegen PestenDe themaweek 'Week tegen Pesten' valt elk jaar in September. Voor deze week ontwikkelen we jaarlijks lesmateriaal. Een selectie van deze lessen is onderaan te vinden. Voor de meest recente les kun je ook terrecht op de startpagina van ons leskanaal. Kijk zelf wat het beste past bij jouw groep.Bugerschapsdomeinen:- Macht en inspraak- Vrijheid gelijkheid- Denk- en handelswijzen

Als je praat herhaal je wat je al weet, als je luistert kun je iets nieuws leren. Luisteren, een belangrijke maar ook moeilijke vaardigheid. In de gehaaste wereld lijkt het nog meer een uitdaging te worden. Maar ook kijken naar jezelf en waar jouw meningen op gebasseerd zijn zijn onderdeel van deze periode. Waarom?Als je vaak oefent met actief luisteren en reflecteren word je er steeds beter in. Luisteren en iets opnieuw bekijken zijn belangrijke vaardigheden om te ontwikkelen. Luisteren en kunnen reflecteren zijn niet alleen waardevol bij het opvolgen van instructies en opdrachten maken maar juist het sociale aspect luisteren en kritsische aspect van reflectie dragen bij aan; begrip voor elkaar, meningvormen én moraliteitontwikkeling.Luisteren en refelcterenOnderstaand vind voor de kleuters Ik luister, voor onderbouw VoorleesRace, voor de middenbouw Bananen uit je oren en voor bovenbouw Re: spect opnieuw kijken. Week van RespectDe tweede week van November is het de nationale Week van Respect. Hievoor ontwikkelen we natuurlijk al jaren lesmateriaal.Wil jouw school meedoen kijk dan snel op de campagne site hoe je je aanmeld. Aan de slag met lesmatriaal? Voor de meest recente respect-les kun je ook terrecht op de startpagina van ons leskanaal.Kijk zelf wat het beste past bij jouw groep.Bugerschapsdomeinen:- Solidariteit- Diversiteit- Vrijheid gelijkheid- Denk- en handelswijzen

Wat is een mening eigenlijk en hoe kom je er aan?Je mening is eigenlijk niets anders dan datgene wat je op ditmoment gewoon vindt. Meningen zijn dynamisch en veranderenin de loop van ons leven. Maar hoe kom je er aan, hoe vertel je een ander wat je vindt en hoe luiter je naar een ander?Waarom:Zilveren weken zijn de weken om groepdynamica weer even te verkennen en de afspraken te herhalen. In dit thema kun je dat doen door aan de slag te gaan met meningen. Meningen komen ergens vandaan en dat is best interessant om te onderzoeken. Iedereen heeft ze maar wist je dat je ze ook kunt veranderen en bijstellen. Van mening veranderen is namelijk nuttig en veel minder vreemd dan je denkt. Het enige wat je nodig hebt is wat lef om je mening bij te stellen.Zilveren wekenHieronder vind je de les Happy new year om na de kerstkakantie mee aan de slag te gaan ten behoeve van de zilveren weken.Meningen vormen, hebben en uiten.Onderstaand vind lessen voor de kleuters Wat vind jij? voor de onderbouw Regenboog aan meningen midden/boven bouw Alles is gekleurd en specifiek voor bovenbouw #Loveattack Kijk zelf wat het beste past bij jouw groep.Bugerschapsdomeinen:

Als in Nederland in 1848 een nieuwe grondwet komt, is dat de eerste stap richting een democratischer Nederland: de macht van de koning wordt ingeperkt en de positie van het Nederlandse parlement wordt versterkt. Toch blijft het stemrecht beperkt tot een zeer beperkte groep, die mag stemmen volgens het principe van het censuskiesrecht. Geleidelijk wordt het stemrecht weliswaar opgerekt, bijvoorbeeld middels het Caoutchouc-artikel van 1887, maar pas in 1919 hebben 'alle' Nederlanders inspraak. Om dit te kunnen bereiken is door de groepen, die toen waren achtergesteld, hard gestreden.Rechten (en plichten) van Nederlanders zijn zó vanzelfsprekend voor leerlingen. Dit onderwerp laat zien dat deze verworvenheden niet zonder slag of stoot in de Grondwet zijn gekomen. En dat ze nog relatief kort geleden in Nederland zijn ingevoerd. Algemeen kiesrecht en emancipatie van achtergestelde groepen zijn 'slechts' 100 jaar geleden ingevoerd en/of geborgd in onze Grondwet. Een dergelijk referentiekader blijft voor leerlingen een lastig gegeven, maar de huidige (nationale en internationale) maatschappij biedt genoeg 'vergelijkingsmateriaal' om leerlingen een beeld te helpen ontwikkelen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: kinderarbeid of discriminatie op grond van sekse, ras of seksuele geaardheid in andere delen van de wereld.Dit onderwerp helpt leerlingen tevens om, bij latere onderdelen van het Historisch Overzicht vanaf 1848, te laten zien wanneer democratie in gevaar komt c.q. dreigt te komen. Of dit nu tijdens de Duitse bezetting is, de Sovjet-Unie ten tijde van Stalin, of het (Islamitisch) terrorisme is.

De veranderingen in de Grondwet van 1848 moeten geplaatst worden bij een ontwikkeling die reeds begon bij de Franse Revolutie. Er is daarom bewust gekozen om deze les niet te laten beginnen in 1848, maar reeds in 1789...in Frankrijk.Deze les bevat een sterk component staatsinrichting, waarbij soms meer uitleg wordt gegeven dan is voorgeschreven in de syllabus. Dit is bewust en bedoeld om de leerlingen meer houvast te bieden.Onderwerpen:Bestuur tussen 1815-1848, en vanaf 1848Klassieke- en Sociale GrondrechtenTaken en rechten van het ParlementTrias PoliticaVan wetsvoorstel tot wetLuxemburgse Kwestie (1867)Pacificatie van 1917Personen:Willem IIWillem IIIJohan Rudolf ThorbeckeVideo's:

Met de huidige situatie zou je haast denken dat de Koude Oorlog weer terug is. En als we de media mogen geloven, is dat ook zo. Toch is het karakter van de Koude Oorlog, los van spanningen tussen twee machtige landen, anders. De blokvorming is tegenwoordig veel minder aanwezig en voor veel leerlingen liggen bedreigingen voor de vrede en de veiligheid op een totaal ander vlak dan tijdens de Koude Oorlog.Het is een fraai staaltje van de geschiedenis herhaalt zich, waartoe mensen zich graag wenden om de hedendaagse wereld en de gebeurtenissen te verklaren, terwijl dat de grootste flauwekul is: elke situatie is weer uniek.Maar wat maakt de Koude Oorlog dan zo bijzonder? En nog veel belangrijker: hoe breng je dit over op de leerlingen? Een oorlog is nog wel 'herkenbaar’ voor de leerlingen, een oorlog die eigenlijk geen oorlog was, is een schimmige abstractie. Laat staan dat je ook nog een bepaald ‘unheimisch’ gevoel van een eventuele totale vernietiging van de aarde wilt delen met de leerlingen.In de lessen zitten fascinerende, en soms ook iconische, afbeeldingen die trachten de leerlingen mee te nemen in de tijd van de Koude Oorlog. De tijd van hun ouders. Een onzekere tijd, maar ook een tijd die gek genoeg veiliger was dan nu. Want wie gaat nu een atoombom gooien, als je weet dat je er dan zelf ook aangaat. Die paradox is heel bijzonder, en overigens ook alleen te maken aan het eind van dit onderwerp.Een leuk intro is altijd, en niet alleen bij dit ondwerp, het tijdvak-icoon met de klas te bekijken. In zitten namelijk best veel betekenissen: de raket is bijvoorbeeld al op meerdere manieren uit te leggen. Met een woordweb in LessonUp kun je samen met de klas het icoon analyseren.

Hoewel de leerlingen minstens al een keer eerder de verschillen tussen het communisme en het kapitalisme hebben gehad, is het goed om deze nogmaals te behandelen: -ismen blijven immers lastige materie.Het is goed om gelijk de kenmerken en de periodisering van de Koude Oorlog met de leerlingen te bespreken. Hoewel sommige kenmerken wellicht nu nog abstract en ver weg lijken, werkt het verhelderend en kan er indien nodig op worden teruggegrepen.Hoewel de Koude Oorlog onderdeel van de periode Tijd van Televisie en Computer is, ligt de oorzaak ervan natuurlijk nog in de Tijd van Wereldoorlogen. In deze les komen daarom uitgebreid de Conferenties van Jalta en Potsdam aan bod, waarbij in wordt gegaan op de afspraken die de Geallieerden wel én niet hebben gemaakt. Met name de onvoltooide afspraken met betrekking tot Duitsland en Berlijn zijn natuurlijk kenmerkend voor de latere problemen.Verreweg het meest belangrijke begrip in deze les is invloedssferen. Voor leerlingen is dit altijd lastig: wat betekent het nu dat je wel een mening kunt hebben wat de ander doet, maar dat je niet mag ingrijpen? Het verklaart uiteindelijk veel van het karakter de Koude Oorlog: wel dreiging, geen oorlog. Zeker als later in deze serie bij de situatie rondom Berlijn wordt behandeld, komen de invloedssferen altijd weer terug.Onderwerpen:Kapitalisme versus communismeVan vijanden naar bondgenotenBondgenoten worden weer vijandenPersonen:Jozef StalinWinston ChurchillFranklin RooseveltHarry TrumanClement Attlee

De wereld na 1990 is de tijd en plaats waarin onze leerlingen zijn geboren. Toch zijn er duidelijk verschillen in die periode te herkennen: de tijd van overvloed, maar ook van de bankencrisis. De tijd van vóór en na 9/11. De tijd dat de bekende onveilige situatie van de Koude Oorlog werd ingeruild voor een onbekende onveilige situatie met o.a. terrorisme. Aan het eind van de serie zou je zelfs met de leerlingen kunnen bespreken of dit misschien vanaf 9/11 wel een nieuw, elfde, tijdvak in de geschiedenis is begonnen.Veranderde de wereld tussen 1945 en 1990 al snel: na 1990 werden er met name op het gebied van technologie en wetenschap onwaarschijnlijk grote sprongen gemaakt. Dit heeft uiteraard voor en nadelen, getuigen de ellende na de zoveelste geslaagde hackpoging. Of nog erger: dat de favoriete social media-app offline is…Juist door deze snelle veranderingen zien leerlingen de verschillen zo goed. Laat ze bijvoorbeeld maar eens kijken naar een mobieltje van tien jaar geleden bekijken. Of een computer. Ze vallen van de ene verbazing in de andere. Je merkt dat de huidige tijd leerlingen ook onzeker maakt en dat dit mede wordt veroorzaakt door veel aannames en onduidelijkheden. De geschiedenislessen zijn een goede plek om deze bespreekbaar te maken en te verduidelijken. Al hebben we natuurlijk niet alle tijd van de wereld in onze lessen

Het Europa waarin onze leerlingen opgroeien is significant anders dan het Europa van tijdens de Koude Oorlog. Waar in dat laatste Europa vooral sprake was van blokvorming tussen Oost en West, en daaraan gekoppeld de NAVO en het Warschaupact, leven onze leerlingen in het Europa van de eenheid en de euro. Hoewel over dat eerste begrip natuurlijk een stevige discussie kan worden gevoerd. Deze les gaat vooral in op de problemen die er zijn ontstaan na de val van het communisme in Oost-Europa. Uiteraard heeft het veel goede dingen gebracht, wellicht zelfs wel meer dan slechte, maar de vreselijke burgeroorlogen in het voormalige Joegoslavië laten dan maar weinig ruimte voor over.Het communistische Joegoslavië, dat onder Tito altijd een status aparte had in het Oostblok, bleek een kaartenhuis als gevolg van de grenzen die er na de Eerste Wereldoorlog omheen waren getrokken. Teveel verschillende volken in één land, alleen bijeen gehouden door de ijzeren hand van, in eerste instantie een koninklijke- en later, een communistische dictatuur. Nationalistische gevoelens van deze volken, al dan niet een minderheid, werden met harde hand onderdrukt. Na de dood van Tito in 1980 begonnen nationalistische bewegingen, met name in Servië de ruimte de krijgen, en uiteindelijk met de val van het communisme in 1989 was Joegoslavië te dode opgeschreven.Tussen 1991 en 1999 zijn er serie zeer bloedige burgeroorlogen waarin op grote schaal oorlogsmisdaden begaan zoals ze voor het laatste in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog waren te zien. Het is de moeite waard om een begrip als burgeroorlog met de leerlingen te bespreken: “Waarom kennen burgeroorlogen zo’n enorme felheid tussen de vechtende partijen?”.De gebeurtenissen rondom de moslimenclave Srebrenica blijven een moeilijk stuk Nederlandse geschiedenis: zowel inhoudelijk als emotioneel. Wat is er gebeurd, en waarom werd er niet ingegrepen? Wat was de rol van Nederland? De ingevoegde video van NOS op 3 is zeer verhelderend.Het is zeer goed denkbaar dat familieleden van leerlingen bij Dutchbat hebben gezeten of dat er vluchtelingen uit het voormalige Joegoslavië in de klas zitten. Als de gelegenheid zich voordoet kan hier aandacht aan worden besteed, maar dat hangt geheel af van de groepDe geanimeerde afbeelding hierboven laat Sniper Alley in Sarajevo zien: Servische sluipschutters beschieten vanuit de bergen, helaas vaak succesvol, burgers in de stad.Onderwerpen:De val van het communismeNieuwe landen en grenzen in EuropaBurgeroorlogen in JoegsolaviëDe ramp SrebrenicaPersonen:Boris JeltsinSlobodan MiloševićRatko MladićVideo's:

‘De oorlog die aan ons land is voorbij gegaan’. Dat was toch een beetje de positie van de Eerste Wereldoorlog in het Nederlandse geschiedenisonderwijs. Dat is de afgelopen tijd gelukkig veranderd en wordt het belang van deze oorlog ook voor ons leerlingen onderkend. Al is het alleen maar vanwege het feit dat de strijd in de loopgraven inmiddels ruim honderd jaar geleden in ons Europa heeft plaatsgevonden.Maar de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog zijn niet te onderschatten en alleen daarom al van groot belang om een plek te krijgen binnen het Historisch Overzicht vanaf 1848: van de ruim één miljoen Belgische vluchtelingen, naar de opkomst van Adolf Hitler en uiteindelijk de Tweede Wereldoorlog. Met name dat laatste is voor historici ook vaak de reden om te spreken van één grote wereldoorlog die slechts onderbroken werd door een wapenstilstand van ongeveer twintig jaar.De Grote Oorlog spreekt in eerste instantie niet veel leerlingen aan: het is een grote onbekende en, mede vanwege het ontbreken van tastbare bronnen én bekende speelfilms. Maar als het onderwerp wordt behandeld dan verbazen de leerlingen zich niet alleen over de zinloosheid van een loopgravenoorlog, maar ook over de uitvindingen tijdens de ‘oorlog van de uitvinders’ die steeds gruwelijker wapentuig bracht voor op, onder en boven het slagveld.

In deze les wordt de naam Eerste Wereldoorlog kort behandeld. Het is goed om uit te leggen dat de naam zelf pas later (vermoedelijk rond 1920) werd gebruikt en dat voor de meeste landen die erbij betrokken waren de term Grote Oorlog veel meer passend was. Het was de Oorlog die alle oorlogen zou beëindigen, waarna de kaarten in Europa voorgoed waren geschud.Deze les start bij de Slag bij Waterloo en Congres van Wenen. Hiervoor is bewust gekozen, aangezien hier de basis werd gelegd voor een machtsevenwicht dat uiteindelijk in de tweede helft zou worden verstoord, wat op zijn beurt weer zou leiden tot de Eerste Wereldoorlog.In deze les worden, voor de historische volledigheid, meer oorzaken van de Eerste Wereldoorlog behandeld dan de syllabus voorschrijft. Dat is niet erg, maar wellicht is het verstandig om te benadrukken welke in het examen kunnen terugkomen.Alle oorzaken bij elkaar waren genoeg om een oorlog te beginnen, maar uiteindelijk was het bekende druppel, de aanslag op de Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand door Servische nationalist Gavrilo Princip, die ervoor zorgde dat de Europese landen met elkaar in oorlog kwamen.Dit onderwerp leent zich dan ook uitstekend om de historische vaardigheid oorzaak, gevolg en aanleiding uit te diepen. Onderwerpen:terminologie van de Eerste Wereldoorlogoorzaken van de Eerste Wereldoorlog: militarisme, nationalisme, modern imperialisme, wapenwedloop, bondgenootschappende verschillende Europese bondgenootschappende aanleiding: de aanslag op Frans FerdinandPersonen:Frans FerdinandGavrilo PrincipVideo's:

Het is ongetwijfeld het onderwerp dat veel leerlingen het meest aanspreekt. Totdat het vooral jongens blijken te zijn die een vreemd soort swastika-fascinatie hebben of te vaak naar Discovery Channel hebben gekeken en alles weten van die ene tank (‘Meneer, je weet wel...’). Om vervolgens tot de conclusie te komen dat ze vrij weinig tot niets weten van het verloop en de gebeurtenissen van c.q. uit de oorlog.Deze serie lessen leent zich dan ook erg goed om gebruik te maken van een digitale werkvorm als: 'bekend, benieuwd, bewaard' en/of ‘Ik dacht...., nu denk ik...’ , waarbij een woordweb of open vraag ingezet kan worden.Het behandelen van dit onderwerp is per definitie samenvatten: het onderwerp is simpelweg te uitgebreid om in zijn geheel te behandelen (in de beperkte lestijd die er vaak is gegeven). Dit betekent dat er keuzes is gemaakt voor een aantal hoofdonderwerpen: het verloop van de oorlog, de Duitse Bezetting, de jodenvervolging en de dekolonisatie van Indonesië. Met name de eerste twee lessen hebben een wat meer ‘highlights’-karakter, terwijl de laatste lessen veel dieper op de materie ingaan dan de leerlingen zouden moeten kennen voor het eindexamen.Uiteraard kan elke gebruiker zijn of haar keuzes verwerken in de lessen.De Tweede Wereldoorlog moet veel aandacht in de les krijgen. Maak daarom gebruik van de eerder genoemde fascinatie bij de leerlingen. Het vraagt echter ook een gedegen kennis en voorbereiding van de docent, met name vanwege de vele vragen die tijdens de les worden gesteld. Dat is natuurlijk geweldig, en wil je het een beetje kanaliseren dan zijn de genoemde werkvormen ideaal: je kunt van tevoren namelijk al enigszins bekijken waar de interesses van de leerlingen liggen.

De les Duitsland onder Hitler eindigt met de Duitse aanval op Polen in september 1939. Deze les begint met dat gegeven, het is immers het startschot van de Tweede Wereldoorlog. Deze les is het beste te zien als een tijdlijn met daarop de belangrijkste gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog, daarbij gebruik makend van fascinerende afbeeldingen uit die periode. Veel van deze afbeeldingen zijn voorzien van hotspots: interactieve knoppen in LessonUp die een toelichting of bijschrift kunnen geven. Ideaal voor in de klas, maar ook zeker als de leerlingen de les zelfstandig doornemen.In deze les wordt een aantal gebeurtenissen genoemd die in andere lessen wat uitgebreider worden behandeld, zoals bijvoorbeeld: de Duitse aanval op Nederland en de bezetting van Nederlands-Indië. Wellicht is het handig dit om tijdens de les aan te geven.Wat in deze les duidelijk aan de gebeurtenissen is te zien, is dat de Duitse oorlogsmachine tot Operatie Barbarossa vrijwel onoverwinnelijk lijkt. Achteraf is overigens gebleken dat de geoliede oorlogsmachine vooral door de kracht van overrompeling zijn slag kon slaan en dat zij over veel minder materieel bleken te beschikken dan altijd werd aangenomen. Met name het structurele tekort aan grondstoffen nekt de Duitsers al vroeg in de oorlog. Zelf zó groot dat eigenlijk al vanaf het begin van de oorlog veel gebruik wordt gemaakt van voetsoldaten en paarden.Leerlingen vinden het bijzonder om te zien dat de oorlog vanaf 1942 voor de Duitsers al een verloren zaak is. Hoewel de Slag bij Stalingrad pas in februari 1943 wordt beslecht, is de Duitse opmars al ruim daarvoor vastgelopen. Niet alleen in het oosten, maar ook in Noord-Afrika waar het Afrikakorps van Erwin Rommel moest buigen voor de Britten onder leiding van Montgomery.Overigens zijn dit slechts enkele van de essentiële keerpunten in de oorlog die in deze les worden genoemd. Sommige keerpunten in deze les zijn overigens niet verplichte examenstof.In deze les is vanzelfsprekend reeds een bruggetje gemaakt naar het volgende hoofdstuk: de Koude Oorlog. Dat kan ook haast niet anders als zowel de conferenties van Jalta en Potsdam, als de eerste atoombommen de revue passeren.Onderwerpen:De Blitzkrieg van 1939-19401942-1943: Hitler's oorlog loopt vastKeerpunten van de Tweede WereldoorlogDe oorlog in AziëPersonen:Adolf HitlerJozef StalinWinston ChurchillFranklin RooseveltHarry TrumanClement AttleeErwin RommelBernard Montgomery

Het interbellum (van het Latijn inter, tussen en bellum, oorlog) is een periode van uiterste. Aan de ene kant waren er het einde van de Eerste Wereldoorlog, de Vrede van Versailles en de vooruitzichten van een schijnbare eeuwigdurende economische groei. Aan de andere kant, maar zeker niet los te zien van de eerste opsomming, waren er pessimisme, de crisisjaren, verlies aan vertrouwen in de democratie en de opkomst van niet-democratische stromingen, zoals het fascisme in West-Europa. Toch wordt deze periode door de meeste historici vooral gezien als een wapenstilstand van twintig jaar: een periode van ongemakkelijke vrede.In de serie wordt uitgebreid aandacht besteed aan extreemlinkse- en extreemrechtse dictaturen. Ieder met zijn eigen unieke kenmerken. Soms is bewust gekozen om iets meer achtergrondinformatie te geven: overigens niet om de leerlingen te overspoelen met leerstof, maar meer om de kaders voor hen wat duidelijker te maken.De vaardigheid oorzaak en gevolg is in deze serie nadrukkelijk aanwezig: vermoedelijk nergens in de geschiedenis zijn in een relatief korte periode historische oorzaken en gevolgen zo duidelijk te zien. Overigens is het belangrijk dat leerlingen leren van het verleden, maar waak voor al te makkelijke vergelijkingen tussen het hedendaagse (politieke) klimaat en het interbellum. De geschiedenis herhaalt zich simpelweg niet: elke situatie en periode in de geschiedenis is anders. Net zoals de voorwaarden die bepaalde ontwikkelingen creëren ook uniek zijn.

De extreemlinkse dictatuur in de Sovjet-Unie onder Stalin is één van de twee totalitaire samenlevingen die leerlingen moeten kennen, hoewel er discussie onder historici is of Nazi-Duitsland wel als totalitaire samenleving kan worden gezien. Vooral het ontbreken van een echte staatseconomie, alsmede een terreursysteem dat minder georganiseerd bleek dan in eerste instantie werd gedacht, zijn dan de belangrijkste tegenargumenten.Voor de leerlingen is dit een relatief onbekend onderwerp. Waarschijnlijk kennen sommige leerlingen Stalin wellicht uit één van de vele Top 10: Wie is de grootste moordenaar aller tijden?'-video’s op YouTube, waarin hij regelmatig, overigens geheeld terecht, genoteerd staat. De Sovjet-Unie is voor de leerlingen meestal dat land dat zijn bondgenoten tijdens de Eerste Wereldoorlog in de steek heeft gelaten.Deze les gaat, logischerwijs, in op de Sovjet-Unie onder Stalin en dan met name de aspecten die kenmerkend zijn in de periode 1924-1939: collectivisatie, planeconomie, persoonsverheerlijking, censuur, showprocessen en de strafkampen. Alle onderdelen zijn voorzien van uitgebreide achtergrondinformatie en sprekende beelden.Leerlingen vinden dit over het algemeen een fascinerend onderwerp, juist om vanwege het feit dat het een keer niet over de dictatuur in Nazi-Duitsland gaat.Voor de leerlingen vind je bij Links en Bijlagen een fotostrip over dit onderwerp, waarin alle onderdelen uit de les aan bod komen.Mocht je tijd over hebben in de les, dan is de aflevering uit de serie In Europa over Rusland (inderdaad, die met 'het jongetje Pavlik Morozov') een absolute aanrader. Hoewel, omwille van de tijd, sommige passages kunnen worden doorgespoeld.Wil je je eigen kennis over dit onderwerp verbreden, dan zijn de volgende, zeer leesbare én ontluisterende, boeken van historicus Orlando Figes verplichte kost : De fluisteraars: leven onder Stalin en Revolutionair Rusland. Veel beter zul je ze over dit onderwerp niet lezen.Onderwerpen:op welke manier komt Stalin aan de machtde kenmerken van de Sovjet-Unie onder Stalinde positie van de Sovjet-Unie in de periode 1917-1945Personen:Vladimir LeninJozef StalinVideo's:

De start van het schooljaar wordt ook wel de gouden weken genoemd. De weken waarin de groepsvorming van start gaat. In elke klas staan de afspraken weer centraal. Waarom?Als groepen worden gevormd start het groepsdynamisch proces. De eerste zes weken zijn cruciaal voor het vormen van de groepsnorm. Als leerkracht en begeleider van de groep is het dus van belang dat je de NORM stelt. Hoe gaan we met elkaar om, wat kan wel en niet en vooral waarom!Iedere leerling zal in de groep zijn plek moeten vinden. GoepsdynamicaOnderstaand vind je zes lessen Groepsdynamica die passen bij de fasen van groepsdynamiek voor midden- en bovenbouw. De les Wie ben jij voor de kleuters, Fantasievolle Femke voor onderbouw en In de Mix voor de bovenbouw.Week tegen PestenDe themaweek 'Week tegen Pesten' valt elk jaar in September. Voor deze week ontwikkelen we jaarlijks lesmateriaal. Een selectie van deze lessen is onderaan te vinden. Voor de meest recente les kun je ook terrecht op de startpagina van ons leskanaal. Kijk zelf wat het beste past bij jouw groep.Bugerschapsdomeinen:- Macht en inspraak- Vrijheid gelijkheid- Denk- en handelswijzen

Als je praat herhaal je wat je al weet, als je luistert kun je iets nieuws leren. Luisteren, een belangrijke maar ook moeilijke vaardigheid. In de gehaaste wereld lijkt het nog meer een uitdaging te worden. Maar ook kijken naar jezelf en waar jouw meningen op gebasseerd zijn zijn onderdeel van deze periode. Waarom?Als je vaak oefent met actief luisteren en reflecteren word je er steeds beter in. Luisteren en iets opnieuw bekijken zijn belangrijke vaardigheden om te ontwikkelen. Luisteren en kunnen reflecteren zijn niet alleen waardevol bij het opvolgen van instructies en opdrachten maken maar juist het sociale aspect luisteren en kritsische aspect van reflectie dragen bij aan; begrip voor elkaar, meningvormen én moraliteitontwikkeling.Luisteren en refelcterenOnderstaand vind voor de kleuters Ik luister, voor onderbouw VoorleesRace, voor de middenbouw Bananen uit je oren en voor bovenbouw Re: spect opnieuw kijken. Week van RespectDe tweede week van November is het de nationale Week van Respect. Hievoor ontwikkelen we natuurlijk al jaren lesmateriaal.Wil jouw school meedoen kijk dan snel op de campagne site hoe je je aanmeld. Aan de slag met lesmatriaal? Voor de meest recente respect-les kun je ook terrecht op de startpagina van ons leskanaal.Kijk zelf wat het beste past bij jouw groep.Bugerschapsdomeinen:- Solidariteit- Diversiteit- Vrijheid gelijkheid- Denk- en handelswijzen

Wat is een mening eigenlijk en hoe kom je er aan?Je mening is eigenlijk niets anders dan datgene wat je op ditmoment gewoon vindt. Meningen zijn dynamisch en veranderenin de loop van ons leven. Maar hoe kom je er aan, hoe vertel je een ander wat je vindt en hoe luiter je naar een ander?Waarom:Zilveren weken zijn de weken om groepdynamica weer even te verkennen en de afspraken te herhalen. In dit thema kun je dat doen door aan de slag te gaan met meningen. Meningen komen ergens vandaan en dat is best interessant om te onderzoeken. Iedereen heeft ze maar wist je dat je ze ook kunt veranderen en bijstellen. Van mening veranderen is namelijk nuttig en veel minder vreemd dan je denkt. Het enige wat je nodig hebt is wat lef om je mening bij te stellen.Zilveren wekenHieronder vind je de les Happy new year om na de kerstkakantie mee aan de slag te gaan ten behoeve van de zilveren weken.Meningen vormen, hebben en uiten.Onderstaand vind lessen voor de kleuters Wat vind jij? voor de onderbouw Regenboog aan meningen midden/boven bouw Alles is gekleurd en specifiek voor bovenbouw #Loveattack Kijk zelf wat het beste past bij jouw groep.Bugerschapsdomeinen:

Je baan kwijtraken, gehandicapt worden. Helaas zijn het dingen die ons allemaal kunnen overkomen. Overkwam zoiets je honderd jaar geleden, dan was dat een grote ramp. Hoe kwam je aan geld, voor de huur, kleding, eten en drinken? Als je geluk had, konden je partner en je kinderen werken. Dan had je toch nog een beetje geld. Vaak was dat niet genoeg. Hulp van de regering hoefde je niet verwachten, want die vond dat iedereen voor zichzelf moest zorgen.Tegenwoordig is dit anders. Als je niet voor jezelf kunt zorgen, krijg je een uitkering. Daardoor hoef je geen honger te lijden en kun je ook de huur betalen. Nederland is nu een verzorgingsstaat: een staat waarin de overheid voor de inwoners zorgt.Bij dit onderwerp leren de leerlingen hoe Nederland een verzorgingsstaat is geworden. Ze ontdekken ook welke voordelen, maar ook welke nadelen de verzorgingsstaat heeft.De behandeling van dit onderwerp kent altijd een risico: de 'rijken' zijn per definitie slecht, en de 'armen' zijn zielig. Ook een mooi fabeltje, dat feitelijk snel de das om kan worden gedaan, is dat de afgelopen eeuw 'de rijken steeds rijker worden, en de armen steeds armer'. Het eerste onderdeel van deze dubieuze stelling is zeker waar. Het tweede onderdeel absoluut niet.

Armoede kwam in Nederland in de negentiende en begin twintigste eeuw vaak voor. Grote groepen Nederlanders hadden elke week moeite om weer rond te komen. Zij leden soms honger en woonden in krotten. Van de overheid kregen armen niet veel hulp.In deze les wordt ingegaan op de armenzorg in Nederland tot het ongeveer het einde van de 19e eeuw. De armenzorg was destijds grotendeels geregeld door de kerk en particulieren. Door de industrialisatie van Nederland, en daarmee de verstedelijking, wordt de armoede in Nederland steeds zichtbaarder.Onderwerpen:LiefdadigheidArmenwetIndustrialisatie: woon- en werkomstandighedenSociale kwestieAanpak van de armoede: van links naar rechtsPersonen:Samuel van Houten

Deze les sluit aan bij de dimensie Schoonheid & Lelijkheid. In deze les maken leerlingen kennis met het gebruik van klassieke muziek in films en series. Ze onderzoeken een fragment uit de populaire Netflix-serie Wednesday en analyseren het verschil tussen dit filmfragment en een fragment gespeeld door een symfonieorkest. Daarna gaan ze zelf aan de slag met het maken van een korte videoclip. Benodigdheden Laptop/telefoon Optioneel: Beeldbibliotheek I laptop I Muziekfragmenten Les 1 I Storyboard Klik hier om naar de Beeldbieb te gaan (let op: open de les of het lesplan om de bijlage te kunnen openen)Download hier de muziekfragmenten van les 1.

Deze les sluit aan bij de dimensie Feit & Fictie. In deze les leren leerlingen wat een leidmotief is en hoe dit terugkomt in klassieke muziek en in films. Daarnaast maken ze kennis met hoe muziek de sfeer van een filmscène kan beïnvloeden. Tot slot onderzoeken ze hoe een verhaal kunstenaars op verschillende manieren kan inspireren. En geven ze hun eigen interpretatie weer in een korte trailer. Benodigdheden Pen & Papier I Muziekfragmenten Les 2 Optioneel: Laptops /Smartphones om mee te filmen I de gratis app Cap Cut I Storyboard Klik hier om naar de Beeldbieb te gaan. Download hier de muziekfragmenten van les 2.

Deze les sluit aan bij de dimensie Toegepast & Autonoom. In deze les staat de 5de Symfonie van Beethoven centraal. Leerlingen ontdekken de verschillende interpretatievormen van deze symfonie en verwerken hun eigen mening in een #Klassiektok (geïnspireerd op de populaire #Booktok). Benodigdheden Pen & Papier I Muziekfragmenten Les 3 I Werkblad Les 3 I Laptops/Smartphones om mee te filmen I de gratis app Cap Cut om te monteren Optioneel: Storyboard I Beeldbieb Klik hier om naar de Beeldbieb te gaan. Download hier de muziekfragmenten van les 3.

Als in Nederland in 1848 een nieuwe grondwet komt, is dat de eerste stap richting een democratischer Nederland: de macht van de koning wordt ingeperkt en de positie van het Nederlandse parlement wordt versterkt. Toch blijft het stemrecht beperkt tot een zeer beperkte groep, die mag stemmen volgens het principe van het censuskiesrecht. Geleidelijk wordt het stemrecht weliswaar opgerekt, bijvoorbeeld middels het Caoutchouc-artikel van 1887, maar pas in 1919 hebben 'alle' Nederlanders inspraak. Om dit te kunnen bereiken is door de groepen, die toen waren achtergesteld, hard gestreden.Rechten (en plichten) van Nederlanders zijn zó vanzelfsprekend voor leerlingen. Dit onderwerp laat zien dat deze verworvenheden niet zonder slag of stoot in de Grondwet zijn gekomen. En dat ze nog relatief kort geleden in Nederland zijn ingevoerd. Algemeen kiesrecht en emancipatie van achtergestelde groepen zijn 'slechts' 100 jaar geleden ingevoerd en/of geborgd in onze Grondwet. Een dergelijk referentiekader blijft voor leerlingen een lastig gegeven, maar de huidige (nationale en internationale) maatschappij biedt genoeg 'vergelijkingsmateriaal' om leerlingen een beeld te helpen ontwikkelen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: kinderarbeid of discriminatie op grond van sekse, ras of seksuele geaardheid in andere delen van de wereld.Dit onderwerp helpt leerlingen tevens om, bij latere onderdelen van het Historisch Overzicht vanaf 1848, te laten zien wanneer democratie in gevaar komt c.q. dreigt te komen. Of dit nu tijdens de Duitse bezetting is, de Sovjet-Unie ten tijde van Stalin, of het (Islamitisch) terrorisme is.

‘De oorlog die aan ons land is voorbij gegaan’. Dat was toch een beetje de positie van de Eerste Wereldoorlog in het Nederlandse geschiedenisonderwijs. Dat is de afgelopen tijd gelukkig veranderd en wordt het belang van deze oorlog ook voor ons leerlingen onderkend. Al is het alleen maar vanwege het feit dat de strijd in de loopgraven inmiddels ruim honderd jaar geleden in ons Europa heeft plaatsgevonden.Maar de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog zijn niet te onderschatten en alleen daarom al van groot belang om een plek te krijgen binnen het Historisch Overzicht vanaf 1848: van de ruim één miljoen Belgische vluchtelingen, naar de opkomst van Adolf Hitler en uiteindelijk de Tweede Wereldoorlog. Met name dat laatste is voor historici ook vaak de reden om te spreken van één grote wereldoorlog die slechts onderbroken werd door een wapenstilstand van ongeveer twintig jaar.De Grote Oorlog spreekt in eerste instantie niet veel leerlingen aan: het is een grote onbekende en, mede vanwege het ontbreken van tastbare bronnen én bekende speelfilms. Maar als het onderwerp wordt behandeld dan verbazen de leerlingen zich niet alleen over de zinloosheid van een loopgravenoorlog, maar ook over de uitvindingen tijdens de ‘oorlog van de uitvinders’ die steeds gruwelijker wapentuig bracht voor op, onder en boven het slagveld.