Anders kijken: hoe Club Zien de museumwereld opent voor vmbo-leerlingen
Jan-Wolter Smit
Head of Education
Vijf jaar geleden sloegen vijf musea de handen ineen om één gezamenlijk doel te bereiken: het bereiken van vmbo-leerlingen. Manoah Salampessy en Isabel Hendrix vertellen hoe zij via co-creatie, 'design thinking' en LessonUp de belevingswereld van leerlingen centraal stellen. Wat begon met vijf musea is nu een netwerk van elf partners; een inspirerend initiatief door de hele provincie.
De harde cijfers: vmbo in het museum
51% van alle scholieren
in Nederland volgt een vmbo-opleiding, maar zij vormen historisch gezien slechts een fractie van de museumbezoekers.
11 musea in Noord-Brabant
bundelen inmiddels hun krachten om een passend, inclusief aanbod te bieden.
100% focus op co-creatie
Elk lesprogramma van Club Zien wordt uitvoerig getest en verbeterd in samenwerking met leerlingen en docenten.
Van drempelvrees naar eigenaarschap
Musea zagen het in hun cijfers: vmbo-leerlingen bleven weg. Traditionele rondleidingen met "zenden en luisteren" sloten niet aan bij hun belevingswereld. Club Zien besloot het roer om te gooien: niet langer vóór hen ontwikkelen, maar mét hen.
De kern van deze aanpak is de oprechte dialoog. In plaats van feiten te zenden, stelt Club Zien vragen. Door leerlingen te vragen naar hun mening en ervaring—"Wat zie jíj?"—wordt hun stem het middelpunt van de les.
Via de 'design thinking' methode doorloopt Club Zien zes stappen waarbij de leerling van inleven tot evalueren centraal staat. Het doel? Een museumbeleving creëren waar de leerling niet hoeft te denken: "Ik kan dit niet", maar juist ervaart: "Mijn mening telt, ik doe er wel toe."
De kracht van 'anders kijken'
De slogan van Club Zien is niet voor niets 'Anders Kijken'. Het gaat om de vrijheid om zelf betekenis te geven aan wat je ziet. In het TextielMuseum werd dit prachtig duidelijk toen een leerling niet naar de kunstwerken keek, maar naar het zonlicht dat door een dakraampje naar binnen viel. Voor Isabel Hendrix, Educatiemedewerker Publieksverbreding bij Club Zien, is dat een succesmoment: geen fout antwoord.
Of het nu gaat om Romeinse munten vergeleken met de euro’s in je eigen zak, of het besef dat een pet of sneaker ook 'design' is: de afstand tot de collectie verdwijnt zodra het raakt aan hun eigen identiteit.
"Je ziet ze veranderen. Ze komen soms met weerstand binnen, maar gaan naar buiten als ambassadeurs die hun klasgenoten en ouders vertellen: 'Je moet een keer mee, het was echt vet!'"
De docent ontzorgen: een strategische alliantie
Club Zien is er niet alleen voor de leerling, maar fungeert ook als partner die de docent ‘ontzorgt’. Veel docenten ervaren drempels bij een museumbezoek: van logistieke uitdagingen tot de vrees dat het programma niet aansluit bij hun klas. Daarom zijn de programma’s voor de onderbouw en de bovenbouw in nauwe samenwerking met het onderwijs ontwikkeld.
Bijvoorbeeld tijdens de museumles Opzicht levert dit een directe win-win op voor ckv-docenten. Terwijl leerlingen in duo’s op zaal actief met opdrachtkaarten werken en tijdens de workshop een vertaling maken naar een beeldend werk, ontvangt de docent tegelijkertijd een compleet dossier van de culturele activiteit. Dit verlaagt de administratieve druk aanzienlijk, waardoor er meer ruimte ontstaat voor waar het echt om gaat: de dialoog in de klas.
Digitalisering via LessonUp: van statische slides naar een levendige dialoog
Het begon met een vraag van een docent: "Kunnen we de impact van het museumbezoek niet vergroten door ook een voorbereiding en afsluiting in de klas aan te bieden?" De oude wirwar van handmatige PowerPoints werkte niet meer. Club Zien koos voor LessonUp als de interactieve brug die musea in staat stelt de controle 'los te laten' en de dialoog aan de leerling te geven. Het resultaat is een professioneel aanbod met drie elementen: een voorbereidende les voorafgaand aan het museumbezoek, een afsluitende les na het museumbezoek, en zogenaamde energizers voor in de klas.
Ieder jaar organiseert Club Zien in november de vmbo-maand, waarin de aangesloten partners speciale activiteiten ontwikkelen voor vmbo-leerlingen en docenten. Eén van die activiteiten was een les in de klas. Tijdens deze les maakten leerlingen kennis met objecten uit de collectie van het Design Museum Den Bosch. De hilariteit rondom een ‘ademend’ slaapkussen of de herkenning van eigen sneakers op een interactieve slide zorgde voor een leerervaring die veel dieper ging dan een reguliere les. Hier vloeiden de wereld van het museum en de leefwereld van de leerling naadloos in elkaar over.
Club Zien digitale museumlessen compleet op een rij
Het aanbod bestaat uit drie typen content:
✅ De voorbereiding: Lessen die je klas voorbereiden op een museumbezoek met video’s, slides en activiteiten
✅ De afsluiting: Verdiepende lessen om de ervaring in de klas te borgen na een museumbezoek
✅ De energizers: Flitsende opdrachten in de klas die de nieuwsgierigheid direct prikkelen
Docenten kunnen zelf kiezen wat past bij hun klas: van een korte activiteit tot een volledig CKV-project. Zo krijgt de museumervaring een vaste plek in het curriculum.
