Anders kijken: hoe Club Zien de museumwereld opent voor vmbo-leerlingen
Jan-Wolter Smit
Head of Education
Club Zien begon vijf jaar geleden als het 'BIS vmbo-project', een initiatief ondersteund door OCW-subsidies voor de culturele basisinfrastructuur. In Noord-Brabant sloegen vijf musea de handen ineen om één gezamenlijk doel te bereiken: het bereiken van de vmbo-leerling. Manoah Salampessy en Isabel Hendrix vertellen hoe zij via co-creatie, 'design thinking' en LessonUp de belevingswereld van de leerling centraal stellen. Wat begon met vijf musea is nu een netwerk van elf partners; een inspirerende olievlek over de hele provincie.
De harde cijfers: vmbo in het museum
2/3 van alle scholieren
in Nederland volgt een vmbo-opleiding, maar zij vormen historisch gezien slechts een fractie van de museumbezoekers.
11 musea in Noord-Brabant
bundelen inmiddels hun krachten om een passend, inclusief aanbod te bieden.
100% focus op co-creatie
Elk lesprogramma van Club Zien wordt uitvoerig getest en verbeterd door leerlingen en docenten.
Van drempelvrees naar eigenaarschap
Musea zagen het in hun cijfers: vmbo-leerlingen bleven weg. Traditionele rondleidingen met "zenden en luisteren" sloten niet aan bij hun belevingswereld. De coronapandemie maakte de kloof groter; leerlingen misten sociale interactie en de vaardigheden om buiten hun eigen bubbel te treden. Club Zien besloot het roer om te gooien: niet langer vóór hen ontwikkelen, maar mét hen.
De kern van deze aanpak is de oprechte dialoog. In plaats van feiten te zenden, stelt Club Zien vragen. Door leerlingen te vragen naar hun mening en ervaring—"Wat zie jíj hierin?"—wordt hun stem het middelpunt van de les.
Via de 'design thinking' methode doorloopt Club Zien zes stappen waarbij de leerling van inleven tot prototype centraal staat. Het doel? Een museumbeleving creëren waar de leerling niet hoeft te denken: "Ik ben hier te dom voor", maar juist ervaart: "Mijn mening telt, ik doe er wel toe."
De kracht van 'anders kijken'
De slogan van Club Zien is niet voor niets 'Anders Kijken'. Het gaat om de vrijheid om zelf betekenis te geven aan wat je ziet. In het TextielMuseum werd dit prachtig duidelijk toen een leerling niet naar de kunstwerken keek, maar naar het zonlicht dat door een dakraampje naar binnen viel. Voor Isabel Hendrix, Educatiemedewerker Publieksverbreding bij Club Zien, is dat een succesmoment: geen fout antwoord.
Of het nu gaat om Romeinse munten vergeleken met de euro’s in je eigen zak, of het besef dat een pet of sneaker ook 'design' is: de afstand tot de collectie verdwijnt zodra het raakt aan hun eigen identiteit.
"Je ziet ze veranderen. Ze komen soms met weerstand binnen, maar gaan naar buiten als ambassadeurs die hun klasgenoten en ouders vertellen: 'Je moet een keer mee, het was echt vet!'"
De docent ontzorgen: een strategische alliantie
Club Zien is er niet alleen voor de leerling, maar fungeert ook als partner die de docent ‘ontzorgt’. Veel docenten ervaren drempels bij museumbezoek: van logistieke uitdagingen tot de vrees dat het programma niet aansluit bij hun klas. Daarom zijn de programma’s voor de onderbouw en de bovenbouw in nauwe samenwerking met het onderwijs ontwikkeld.
Voor CKV-docenten levert dit een directe win-win op. Terwijl leerlingen actief onderzoek doen en dit vertalen naar een beeldend eindwerkstuk, ontvangt de docent een compleet dossier voor de beoordeling. Dit verlaagt de administratieve druk aanzienlijk, waardoor er meer ruimte ontstaat voor waar het echt om gaat: de dialoog in de klas.
Digitalisering via LessonUp: van statische slides naar een levendige dialoog
Het begon met een vraag van een docent: "Kunnen we de impact van het museumbezoek niet vergroten door ook een voorbereiding en afsluiting in de klas aan te bieden?" De oude wirwar van handmatige PowerPoints werkte niet meer. Club Zien koos voor LessonUp als de interactieve brug die musea in staat stelt de controle 'los te laten' en de dialoog aan de leerling te geven. Het resultaat is een professioneel aanbod in drie krachtige stappen: de voorbereiding, de energizers, en de afsluiting.
Tijdens de 'VMBO-maand' in november smelt alles samen. De hilariteit rondom een 'ademend' slaapkussen of de herkenning van eigen sneakers op een interactieve slide zorgt voor een leerervaring die veel dieper gaat dan een reguliere les. Hier vloeien de wereld van het museum en de leefwereld van de leerling naadloos in elkaar over.
Club Zien digitale museumlessen compleet op een rij
Het aanbod bestaat uit drie typen content:
✅ De Voorbereiding: Video’s, slides, en activiteiten die drempels verlagen
✅ De Energizers: Flitsende opdrachten die de nieuwsgierigheid direct prikkelen.
✅ De Afsluiting: Verdiepende opdrachten om de ervaring in de klas te borgen.
Docenten kunnen zelf kiezen wat past bij hun klas: van een korte activiteit tot een volledig CKV-project. Zo krijgt de museumervaring een vaste plek in het curriculum.
